فایل دانشگاهی – حکم صدقه به بنی‌هاشم از دیدگاه مذاهب فقهی- قسمت ۷

پرواضح است که بررسی تطبیقی مسئله‌ی پرداخت صدقه به بنی‌هاشم علاوه بر ثمرات علمی، ثمرات عملی و کاربردی نیز ارد که اولین آنها مشخص شدن مصادیق صدقه و بنی‌هاشم و همچنین حکم پرداخت صدقه به بنی‌‌هاشم است.
ظ:روش تحقیق
این تحقیق بصورت بنیادی تحلیلی نوشته شده و روش گردآوری در آن، از روش کتابخانه ای و اسنادی و با استفاده از نرم افزارهای مرتبط با موضوع، استفاده شده است.
ع :مهندسی تحقیق
فصل اول در این فصل به بیان مفهوم صدقه ، اقسام ، وارتباط آن واواژهای مرتبط با مفهوم صدقه، که شامل ،زکات ؛خمس و بیان مصارف آنها، و بیان معنای بنی هاشم واژههای مرتبط مفهوم بنی هاشم، که عبارتنداز، معانی اهل بیت، عترت، ذی القربی، سید، شریف، پرداخته شده و در پایان فصل نتیجه آن بیان شده است.
فصل دوم در این فصل در گفتار اول به بیان تبین مفهوم و مصداق بنی هاشم از نگاه امامیه و در گفتار دوم به بیان مفهوم و مصداق بنی هاشم از نگاه اهل سنت پرداخته شده است و در پایان فصل نتیجه گیری بیان شده است.
فصل سوم در این فصل دیدگاههای علمای امامیه اهل سنت ،در باره پرداخت صدقه به بنی هاشم که عبارتد بود از بیان دلائل قائلین به حرمت مطلق صدقه بر بنی هاشم و جواز مطلق ،صدقه بر بنی هاشم و دلائل قائلین به تفصیل، و فروعی در باره مساله مذکور ، بیان شد و در پایان این ،فصل نتیجه‌ی آن بیان شد.
گفتار دوم: مفهوم شناسی
معنا و مفهوم صدقه و اقسام صدقات.
معنای لغوی
«الصدقه بفتح الدال لغه مایعطی علی وجه التقرب الی الله تعالی لا علی وجه المکرمه»[۳] در معجم‌الوسیط صدقه ذیل ماده صدق بیان شده است و با توجه به این معنا صدقه را این‌گونه معنا کرده‌اند: صدقه چیزی است که به جهت نزدیک شدن به خداوند اعطا می‌شود نه به‌عنوان بخشش صرف و شبیه این تعریف در لسان العرب و تاج العروس ذیل ماده صدق آمده است. اهل لغت، صدقه را اسم مصدر دانسته‌اند بنابراین صدقه اسمی است بر حاصل مصدر که همان مال یا چیزی برای دیگری از خود جدا می‌کند این معنا شامل صدقه و زکات مستحبی نیز می‌شود.[۴]
معنای اصطلاحی
«تملیک فی الحیاه بغیر عوض علی وجه القربه الی الله تعالی»[۵] چیزی را به ملکیت دیگری درآوردن بدون دریافت عوض به جهت نزدیک شدن به خداوند متعال؛ که این معنا، معنای لغوی را نیز در برمی‌گیرد که در این صورت، به صدقه زکات هم گفته می‌شود مانند آیات ۶۰ و ۱۰۳، سوره توبه[۶] که در این دو آیه از مفهوم صدقه، زکات واجب اراده شده است، ولی اگر مراد از صدقه معنای مستحبی باشد، در این صورت به هر کار نیکی صدقه اطلاق می‌شود. همچنان که پیامبر می‌فرماید «کل معروف صدقه»[۷] و طبق این معنا، فقها فتوا به حلیت اعطای صدقه مستحبی به شخص، غنی، می‌دهند.[۸]
رابطه بین معنای لغوی و اصطلاحی صدقه
واژه‌ی «صدق» در عبارات و جملات مختلف، مفاهیم متعددی را شامل می‌شود. برای مثال وقتی می‌گوییم: «صدق فی العقول صدقا و تصدیقا» مراد ما از «صدق» راستی در سخن است و وقتی می‌گوییم: «تصدقت بالمال تصدیقا» مراد ما همان صدقه دادن است.[۹]
وجه ارتباط و مشابهت «صدق» با «صدقه» آن است که: آنان که به‌یقین معاد و مبعوث شدن پس از مرگ را، پذیرفته‌اند یا تصدیق کرده‌اند به‌خوبی می‌دانند که دنیای مادون، تنها مقدمه‌ای برای جهان آخرت است و سرنوشت انسان-که ازجمله‌ی ره‌یافتگان باشد یا ازجمله‌ی گمراهان-در آخرت تعیین می‌شود. بر همین اساس آنان تا سرحد توان برای رهایی از نگون‌بخت شدن، در این دنیا اعمال نیک انجام می‌دهند و به صدقه دادن و انفاق اموال خویش همت می‌گمارند؛ اما آنان که در این مورد تردید دارند، گرفتار خواهش‌ها و امیال نفسانی شده و از سرانجام خویش غافل می‌مانند و لذا در انفاق کردن و صدقه دادن کوتاهی و بخل می‌ورزند.
پس صدقه دلیل بر صدق ایمان است و تصدیق و پذیرش روز قیامت است. لذا پیامبر فرمود: الصدقه البرهان.[۱۰]
بنابراین بین رابطه لغوی و معنای اصطلاحی صدقه رابطه تنگاتنگ است. هرگاه انسان صدقه پرداخت کند در حقیقت خداوند را تصدیق کرده است و هرگاه از دادن صدقه خودداری کند در حقیقت، بخل ورزیده و خداوند متعال را تکذیب کرده است.
رابطه‌ِی بین صدقه و زکات
آیه «خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَهً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَیْهِمْ إِنَّ صَلاتَکَ سَکَنٌ لَهُمْ»[۱۱] دلالت دارد بر این‌که زکات مصطلح یکى از مصادیق صدقه است و از این جهت آن را زکات گفته‌اند که صدقه است و چون صدقه پاک‌کننده است، زکات هم از تزکیه و به معناى پاک کردن است.[۱۲]
معنای صدقه همان زکات شرعی که در لغت قران و سنت از زکات به صدقه تعبیر شده است تا جای که المارودی گفته است «الصدقه زکاه والزکاه صدقه، یفترق الاسم و یتفق المسمی»[۱۳]
بنابراین از نظر ایشان بین صدقه و زکات از جهت لفظ، با هم فرق دارند ولی از نظر معنایی، مشترک‌اند.
اقسام صدقات
بعد از بیان مفهوم صدقه در لغت و اصطلاح و تناسب معنای لغوی، نوبت به بیان افسام صدقات می‌رسد.
الف: صدقه‌ی مستحبی
صدقه مستحبی که در فقه به تطوع تعبیر می‌شود به هر کار نیکی صدقه اطلاق می‌شود و روایت نبوی که به آن اشاره شد مؤید این مطلب است[۱۴] که شامل زکات و صدقه مستحبی می‌شود و در قرآن آیاتی وجود دارد که دلالت بر صدقه و زکات مستحبی می‌کند.
علامه طباطبایی (ره) در ذیل آیه شریفه «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاهَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَ هُمْ راکِعُونَ[۱۵]» بر اساس روایات متعددى از منابع شیعه و منابع اهل تسنن، این آیه شریفه در شأن امام على علیه‌السلام نازل شده است و منظور از زکات، زکات یا صدقه مستحبی است ابن العربی دربیان و تفسیر آیه ۲۰ سوره المزمل، منظور از زکات و قرض و ایثار کردن صدقه و انفاق است.[۱۶]
آیه ۲۴۵ سوره بقره هم منظور از یقرض، قرض دادن و انجام کار نیک، است و این، یک نوع صدقه دان آن هم از نوع، مستحب، محسوب می‌شود[۱۷].
ب) صدقات واجب
صدقات واجب به چهار قسم تقسیم می‌شود.

  1. صدقه واجبی (زکات) که از طرف شارع بر اموال واجب می‌شود که به زکات مصطلح فقهی یا همان زکات مال معروف است[۱۸]
  2. صدقه ابدان، صدقه بدن یا زکات فطره معروف است.
  3. نذر صدقه‌ای که توسط خود شخص (و بالعرض) بر نفسش (خودش) واجب می‌شود[۱۹]
  4. کفارات صدقه واجبی است که از سوی خداوند بر (برخی از) مکلفین واجب می‌شود[۲۰]

بعد از مشخص شدن اینکه زکات و صدقه از نظر معنای یکی است یا و قدر متیقن زکات یکی از اقسام صدقه است.
ج: صدقه به معنای عام
برخی مفاهیم صدقه موجود در آیات قرآن به معنای صدقه عام است که این معنا شامل هر دو نوع صدقه می‌شود، در این کاربرد، صدقه به معنای هرگونه پرداخت مالی است که برای رضای خدا صورت پذیرد، خواه واجب باشد یا مستحب و حتی نیز کمک‌های غیرمالی و احسان و گذشتن از حق را شامل می‌شود؛ که این نوع صدقه به صدقه به معنی عام که اعم از واجب و مستحب است و آیه «هُوَ یَقْبَلُ التَّوْبَهَ عَنْ عِبادِهِ وَ یَأْخُذُ الصَّدَقاتِ»[۲۱] ظاهراً اعم از واجب و ندب است مؤید این مطلب است. ولی صاحب مغنی المحتاج آورده است که غالباً مراد از صدقه به‌صورت مطلق، صدقه مستحبی است.[۲۲]

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.