شیوه اقدامی که باید تعقیب شود
نتایجی که پس از ارائه پیگیری می گردند .
اگر چه در معاهدات اولیه مشخص نشده بود که اطلاعات ارزیابی از طریق چه کسانی به دست خواهد آمد
2 – 4 انواع محیط زیست : دانشمندان و کارشناسان محیط زیست معتقدند که محیط زیست به دو بخش تقسیم می شود :
2 – 4 – 1 محیط زیست طبیعی : به آن بخش از محیط زیست اطلاق می گردد که در تشکل آن بشر نقشی نداشته ، بلکه از موهبت های خدادادی است و شامل جنگل ها ، مراتع ، کوه ها ، دشت ها ، رودخانه ها ، دریاها ، باتلاق ها ، چشم اندازها و غیره می شود . عوامل تشکیل دهنده محیط زیست طبیعی ، شامل عوامل جاندار ( گیاهان و جانوران ) و عوامل بی جان ( خاک ، آب و هوا ) می باشد . ( میر عظیم قوام ، ص 5 )
2 – 4 – 2 محیط زیست انسانی : محیط زیست انسانی یا به عبارتی محیط زیست انسان ساخت ، به آن بخش از محیط زیست اطلاق می گردد که به دست بشر ساخته شده و زاییده تفکر او می باشد . ( همان ، ص 6 ) محیط زیست انسانی شامل تمام محیط هایی است که انسان بخشی از زندگانی و حیات خود را در آنها می گذراند ؛ مانند محیط شهری و محیط کار . حقوق محیط زیست انسانی شامل آن دسته از قواعد و مقرراتی است که از حیات فرد در این محیط ها حمایت و حفاظت می کند و چون مشکلات و مسائلی که ممکن است در این محیط ها برای حیات فرد به وجود آید به انواع آلودگی ها مربوط می شود ، حقوق محیط زیست انسانی در بردارنده قواعد و قوانین لازم برای مقابله با آلودگی هاست .
2-5 محیط زیست و حقوق بین الملل
بحث محیط زیست و حقوق محیط زیست اگر چه فی نفسه شاخه از حقوق داخلی است ، اما در عصر حاضر به سبب پیشرفت صنعت و تکنولوژی که باعث به وجود آمدن مسائل زیست محیطی و آلودگی های فراوان شده ، به مسائل فراملی ، فرامرزی و بین المللی تبدیل شده است ، بدین سبب امروزه محیط زیست و حفاظت از محیط زیست ، حوزه نسبتاً نوینی برای مقررات بین المللی به شمار می آید . یکی از جدید ترین شاخه های حقوق بین الملل ، حقوق بین الملل محیط زیست است . حقوق بین الملل محیط زیست زاینده حرکت به سمت قانون گذاری در عرصه محیط زیست بوده است که امروزه به عنوان یکی از مهم ترین ، متنوع ترین و پیچیده ترین حوزه های حقوق بین الملل مطرح است .
حقوق بین الملل محیط زیست مجموعه قواعد حقوقی بین المللی است که هدف آن حفاظت از محیط زیست است . مسائل و مشکلات زیست محیطی باعث شد که ضرورت تدوین مقررات زیست محیطی در سطح بین المللی بیش از پیش احساس شود ، از این زمان به بعد بود که نحوه نگرش و برخورد با مسأله محیط زیست کاملاً عوض شد و تحت فشار افکار عمومی کم کم جنبه بین المللی به خود گرفت ؛ محیط زیست به عنوان یک مجموعه مطرح گردید ، در سطح داخلی ، متون قانونی برای حفاظت از محیط زیست افزایش چشمگیری یافت و دولت ها ، نهادهای اداری ویژه ای را برای مقابله با آلودگی ایجاد نمودند ؛ سازمان های بین المللی نیز به نوبه خود در مقابل مسائل مطروحه جدید ، عکس العمل مناسب و قوی نشان دادند . از سوی دیگر ، چالش حفاظت از محیط زیست در سطح جهانی ، تبدیل به عاملی قوی در جهت تحول مفاهیم بنیادین حقوق بین الملل گردید ، اهمیت این موضوع هنگامی بهتر درک می شود که توجه نمائیم مسائل مربوط به محیط زیست بیش از پیش جنبه بین المللی پیدا کرده و با این نگرش به آن نگاه می شود . عناصر مختلفی در بین المللی شدن مبارزه بر علیه آلودگی محیط زیست نقش دارند ، مانند آب ، هوا ، پرندگان و غیره .
2-5-1 معاهدات مربوط به منع گسترش سلاح های هسته ای
2-5-1-1 آژانس بین المللی انرژی اتمی
سند موسس آژانس بین المللی انرژی اتمی از 29 جولای 1957 لازم الاجرا شد و این سازمان هم از آن تاریخ موجودیت یافت . البته ضرورت استفاده صلح آمیز از انرژی اتمی توسط ترومن رئیس جمهور وقت آمریکا ، در 3 اکتبر 1945 در کنگره آن کشور مطرح شده بود . طرح این مسأله از سوی رئیس جمهور آمریکا چند روز پس از انفجار بمب های اتمی در هیروشیما و ناکازاکی ژاپن بود . ( بیگ زاده ، 1389 : ص 733 )
ایجاد آژانس بین المللی انرژی اتمی حاصل گام هایی است که جامعه بین المللی پس از انفجارهای اتمی در ژاپن برداشت . بدین ترتیب که ابتدا اعلامیه 15 نوامبر 1945 منجر به تشکیل کمیسیون ملل متحد برای انرژی اتمی در 24 ژانویه 1946 شد . بعد نماینده آمریکا برنامه ای را به این کمیسیون تقدیم نمود . سپس آیزنهاور رئیس جمهور وقت آمریکا در نطقی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در 8 نوامبر 1953 خواستار آن شد که اتم در خدمت صلح درآید و برای نیل به این هدف پیشنهاد تشکیل یک آژانس اتمی را نمود .
مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامه شماره 810 مورخ 4 دسامبر 1954 تصمیم به تشکیل کنفرانسی برای بررسی کنفرانسی برای بررسی کاربرد صلح آمیز انرژی اتمی گرفت . این کنفرانس در اوت 1955 در ژنو تشکیل شد و تصمیم به ایجاد آژانس بین المللی انرژی اتمی گرفت . پس از مذاکرات طولانی سرانجام سومین پیش نویس پیشنهادی در جریان کنفرانس نیویورک در 20 سپتامبر 1956 مورد قبول قرار گرفت و اساسنامه آژانس بین المللی انرژی اتمی منعقد گردید . این اساسنامه از 29 جولای 1957 لازم الاجرا شده است . این سند سه بار به ترتیب در سال های 1963 ، 1973 ، 1984 مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفته است . حدود 144 کشور عضو آژانس هستند . با انعقاد موافقت نامه همکاری بین آژانس بین المللی انرژی اتمی و سازمان ملل متحد ، آژانس از آن تاریخ به عنوان یک سازمان بین المللی مستقل درآمد . آژانس با سایر سازمان های تخصصی ارتباط داشته و گزارش فعالیت های خود را هر ساله به مجمع عمومی ارائه می دهد . ( موسی زاده ، 1379 : 267 )
مهم ترین اهداف آژانس عبارت است از :
1 . تشویق و مساعدت به تحقیق و گسترش مطالعات علمی در مورد انرژی اتمی برای استفاده صلح آمیز در سراسر جهان
2 . ارائه پیشنهاد و تسهیلات لازم برای تحقیق و توصیه های ضروری در کاربرد انرژی اتمی در راه صلح و رفاه بشر در جهان
3 . فراهم کردن اطلاعات مربوط به تغییرات علمی و فنی مورد استفاده صلح آمیز از اتم
مهم ترین وظیفه آژانس بین المللی انرژی اتمی جلوگیری از انحراف فعالیت های هسته ای از مسیر صلح جویانه می باشد . آژانس این وظیفه را در قالب بازرسی از مراکز هسته ای دولت ها انجام می دهد . مبنای حقوقی عملکرد آژانس بر چند سند استوار است . آژانس در مرحله اول طبق اساسنامه خود عمل می کند و بازرسی ها را انجام می دهد . ضمن آنکه آژانس طبق ماده 3 معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای ( NPT ) با دولت ها موافقت نامه های دو جانبه ای منعقد می کند که تحت عنوان معاهدات پادمانی شناخته می شوند . آژانس در در چارچوب این موافقت نامه ها بر فعالیت های هسته ای دولت ها نظارت می کند تا از مسیر استفاده صلح آمیز منحرف نشوند . بنابراین این قرارداد اهدافی را دنبال می کند از جمله : جلوگیری از توسعه سلاح های هسته ای و فن آوری هسته ای برای مصارف نظامی ، افزایش همکاری بین المللی در زمینه انرژی اتمی برای مصارف صلح آمیز ، خلع سلاح هسته ای و حرکت به سوی خلع سلاح کامل و عمومی . شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی در دسامبر 1993 مطالعه برنامه ای را به منظور تقویت موثر سیستم نظارتی در زمینه انرژی هسته ای به مدت 2 سال پیشنهاد کرد که به عنوان پروتکل الحاقی یا برنامه 2 + 93 معروف شد . از اوایل تأسیس آژانس بین المللی انرژی اتمی دولت ایران عضو این سازمان بوده است . قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ، ایران فاقد نمایندگی دائم بود اما پس از انقلاب ، دارای نمایندگی دائم شد که دفتر نمایندگی دایمی ایران در سفارت جمهوری اسلامی ایران در وین مستقر است . دولت ایران پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای را در سال 1970 تصویب نمود و در سال 1974 نیز موافقت نامه دوجانبه با آژانس امضاء نمود . بر اساس این موافقت نامه دولت ایران ملزم می باشد که اطلاعات مربوط به مواد هسته ای و موسساتی را که این مواد در آنجا استفاده می شود ، به آژانس ارسال دارد . آژانس نیز بر اساس این موافقت نامه و بر اساس اطلاعات دریافتی از ایران می تواند جهت اطمینان از فعالیت های صلح جویانه ایران ، به انجام بازرسی ها از تأسیسات هسته ای اقدام نماید .
2-5-2 قراردادهای منع آلودگی محیط زیست
2-5-2-1 معاهده آنتارکتیک
این معاهده اولین معاهده‌ای است که در آن انجام انفجارهای هسته‌ای ممنوع اعلام شد. این معاهده اول دسامبر 1959 در واشنگتن به امضا رسید. و در 23 ژوئن 1961 لازم الاجرا شد. در ماده پنج این معاهده آمده است: بند1: هر گونه انفجار هسته‌ای در قطب جنوب و دفع مواد زاید رادیواکتیو در آن ممنوع است. در بند دوم این ماده نیز آمده است هر معاهده دیگری که در آینده راجع به انفجارهای هسته‌ای و دفع زباله‌های هسته‌ای به امضا برسد و همه دولتهای متعاهد به آن ملحق شوند، بر منطقه قطب جنوب نیز حاکم خواهد بود.
2-5-2-2 معاهده منع آزمایش سلاحهای هسته‌ای در جو، ماورای جو و زیر آب

                                                    .