رشته حقوق

حدود و ثغور بحث نظارت شورای نگهبان

دانلود پایان نامه

حدود و ثغور بحث نظارت شورای نگهبان

قبل از شروع بحث نگارنده لازم میداند نکته‌ای را به عرض برساند و آن اینکه با توجّه به خلا موجود در قانون اساسی خصوصا اصول مربوط به شورای نگهبان باید بگویم که شورای نگهبان به تفسیر موسع از حیطه وظایف و اختیارات خود پرداخته و این تفسیر موسع از حوزه صلاحیت و اختیارات شورا از خود، مانع از آن شده که اسباب تاثیرات و تغییرات در ساختارهای دیگر جامعه پدید آید که از اسباب و لوازم شکل گیری یک جامعه مدنی با کارکردی کاملا اجتماعی و پویاست.

* نظارت استطلاعی:

استطلاع از واژه عربی و ریشه اطلاع است به معنی کسب آگاهی نمودن می‌باشد و بر این اساس ناظر موظف است تنها نظارت خود را به اطلاع رسانی و خبر رسانی از موضوع مورد نظارت محدود دارد و این نوع نظارت هیچگونه فعل تصمیم گیری و اعمال اجرایی را در بر ندارد.

دلیل و فلسفه وجودی چنین نظارتی بر این پایه استوار است که در جامعه اسلامی آحاد و تک تک افراد جامعه بر اعمال و کردار یکدیگر ناظر بوده و نظارت دارند که بر همین مبنا می‌توان به «کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته» استناد می‌گردد .

* نظارت استصوابی:

این نوع نظارت بر خلاف نظارت استطلاعی قائم بر تصمیم گیری و ارائه طریق و ره صواب دارد و بر این اساس و تفسیر، نظارت ناظر می‌تواند بر مبنای ارائه راه صواب برای دیگری یا دیگران باشد به عبارت دیگر نظارت ناظر توام با مداخله بالفعل در جریان و مسیر مورد نظارت می‌باشد که می‌تواند نتیجه را تحت تاثیر قرار دهد.

شورای نگهبان نظارت خود را به نظارت استصوابی تفسیر نموده است که به نظر نگارنده با توجّه به اینکه شورای نگهبان یک نهاد داوری شرعی و قانونی در مفهوم ترافعی و تصمیم گیری قضائی نیست تا با نظر و تفسیر خود راه صواب را ارائه نماید. بلکه نظارت شورا یک نظارت استطلاعی بر قوانین و مقررات است که به غیر خبر و اطلاع می‌دهد که آیا مصوبه مطابق با شرع و قانون اساسی میباشد یا خیر؟

مطلب مشابه :  شبیه‌سازی

لذا اینکه مصوبه مطابق با شرع و قانون نیست و مقنن باید مصوبه را به این شکل و یا آن شکل تغییر دهد و اصلاح نماید از وظایف شورای نگهبان نیست بلکه این وظیفه ماهوی قوه مقننه است که می‌بایست اقدام به اصلاح و تغییر و پیدا نمودن ره صواب بنماید و تحلیل وتفسیر از نوع نظارت شورای نگهبان صرفا به بحث انتخابات خلاصه نمی‌شود تا ما فقط مقوله نظارت را در وادی انتخابات و نوع نظارت شورای نگهبان در انتخابات تحلیل نمائیم چه آنکه شورای نگهبان تفسیر نظرات استصوابی خود را در تمام شئون صلاحیتی خود برای خویش قائل است و این خلا قانون اساسی موجب شده تا دامنه و گستره حوزه دخالتهای شورا در سایر شئونات حکومتی و حاکمیتی نیز به نحو گسترده‌ای افزایش یابد که در بلند مدت می تواند استقلال قوا را دچار خدشه و تفکیک قوا را دچار مشکل نماید.

البته در اینجا لازم است تا ذکر نماییم که مخالفین نظارت استصوابی استدلال می‌نمایند که با توجّه به جایگاه عقلائی و قانونی و فقهی و حقوقی که نظارت استصوابی دارد و عملی شدن آن آثار و برکات عدیده‌ای را برای جامعه اسلامی به ارمغان می‌آورد و نظام اسلامی را از هر گونه آسیب پذیری جدی محفوظ می‌دارد و از همه مهمتر آن که چنین بیان می‌دارد که شورای نگهبان محل قانون گذاری نیست تا تشخیص دهد که صواب و ره صواب هست و چگونه است؟!

بلکه شورای نگهبان با توجّه به صراحت اصل 72 قانون اساسی صرفا تشخیص مغایرت شرعی و قانونی مصوبه، بدون هیچگونه اظهار نظر توجیهی دیگری بر عهده شورا می‌باشد و با مطالعه اصل 96 ق. ا. ج. ا بیشتر به ماهیت این مهم که کنترل و نظارت شورای نگهبان استطلاعی است پی می‌بریم چه آنکه اگر مغایرت را تشخیص داد موسس قانون اساسی شورای نگعبان را مکلف به اصلاح نمی‌نماید

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه با موضوع مسئولیت کیفری

بلکه موظف به استرداد مصوبه مجلس به مجلس می‌نماید و در طرحها و لوایح و مصوبات اصراری مجلس شورای اسلامی نظر شورا و مجلس هیچ یک قاطع نیست و مصوبه به مجمع تشخیص مصلحت ارسال می‌گردد و می‌تواند دلیل دیگری بر صحت این قضیه باشد که شورا نمی تواند استصواب نموده و راه صواب تشخیصی را مستولی بر موضوع ما نحن فیه سازد.

به نظر نگارنده با توجّه به شواهد و قرائن بر شمرده با نظر به اینکه استدلال مخالفین نظارت استصوابی مبرهن و قطعی تر به نظر می‌آید نظارت استطلاعی استیلا دارد.

پس از بحثی که گذشت حال میتوان حدود و ثغور نظارت شورای نگهبان را در سه موضوع تطبیق مصوبات مجلس با قانون و شرع- و نظارت بر انتخابات خلاصه نمود.

*نظارت شورای نگهبان بر مصوبات مجلس:

با توجه به اطلاق اصول 93-94 و 96 قانون اساسی شورای نگهبان نه تنها مرجع عام بررسی و نظارت و کنترل مصوبات مجلس میباشد بلکه حتی موجودیت مجلس شورای اسلامی بدون وجود شورای نگهبان هیچگونه اثر قانونی نداشته و ندارد لذا با توجه به این اطلاق میتوان گفت که شورای نگهبان به طور کامل ناظر بر کلیه مصوبات مجلس میباشد و بدون تایید شورای نگهبان این مصوبات به هیچ عنوان حکم قانون را بخود نمیگیرند.

شورای نگهبان بلحاظ گستره کنترل و نظارت خود حتی مصوبات تفسیری مجلس را نیز میتواند مورد کنترل و بررسی قرار دهد .مقصود از مصوبات تفسیر همان مصوبه ای است که مجلس تصویب مینماید تا متن یک قانون مورد تفسیر قرار گیرد که به خروجی چنین تفسیری مصوبه تفسیری مجلس شورای اسلامی گویند.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید