۲-1- مروری بر پژوهشهای انجام شده
با توجه به این نکته که تا کنون مطالعهای که به اولویتبندی زهکشی زیرزمینی بپردازد انجام نشده است، در این قسمت به مطالعات مرتبط با موضوع حاضر، شامل انجام زهکشی زیرزمینی و اثرات آن بر مقدار محصول تولیدی و نیز اولویتبندی و روشهای انجام آن پرداخته خواهد شد.
۲-1-1- پژوهشهای علمی انجام شده در خارج از کشور
– کارتر و کمپ (1994) اثر فواصل مختلف زهکش زیرزمینی شامل 14، 28 و 32 متر بر عملکرد نیشکر را با مقدار آن در اراضی فاقد زهکش مقایسه کردند. بر اساس نتایج این تحقیق، تفاوت معنیداری میان عملکرد سه تیمار زهکشی زیرزمینی وجود نداشت، لیکن مقدار آن در تیمارهای زهکشی به طور قابل توجهی بزرگتر از مقدار متناظر در تیمار بدون زهکشی بود.
– نتایج تحقیق ماتیو و همکاران (2001) در جنوب غرب هند نشان داد که زهکشی زیرزمینی ضمن افزایش عملکرد برنج به مقدار 36/1 تن در هکتار، سبب شد بیشتر پارامترهای رشد گیاه بویژه عملکرد دانه و وزن هزار دانه در تیمارهای زهکشی زیرزمینی به مقدار قابل توجهی بیشتر از مقادیر متناظر در تیمار فاقد زهکشی زیرزمینی گردد.
– ازهر و همکاران (2005) اثر پروژههای زهکشی زیرزمینی بر عملکرد برخی محصولات را در اراضی فاریاب پاکستان بررسی کردند. مقایسه شرایط قبل و بعد از زهکشی نشان داد که در نتیجه زهکشی، عملکرد پنبه، نیشکر، گندم و برنج به ترتیب 80، 94، 67 و 46 درصد افزایش یافت. بر اساس نتایج یک تحقیق مشابه در کشور هند (ریتزما، 2007) به دلیل اجرای سیستم زهکشی در مزرعه، عملکرد برنج 69 درصد، پنبه 64 درصد، نیشکر 54 درصد و گندم 136 درصد افزایش یافت.
– طی تحقیقی ساتیانارایانا و بونسترا (2007) با مقایسه عملکرد برنج قبل و بعد از احداث سیستم زهکشی زیرزمینی در ایالت اندراپرادش هند، دریافتند که زهکش زیرزمینی سبب افزایش قابل توجه عملکرد برنج در کلیه مناطق مورد مطالعه شد. مقدار افزایش محصول در مناطق مختلف، از 30 تا 120 درصد متغیر بود.
۲-1-2- پژوهشهای علمی انجام شده در داخل کشور
– باقری بداغآبادی و همکاران (1386)، با استفاده از تکنیک AHP و اصول زمینآماری، شوری خاک را به منظور کاربری محیطی فضای سبز پهنهبندی نمودهاند. در این مطالعه با استفاده از مدلهای خطی برنامهریزی اولویتبندی، روش وزنی معرفی و با نشان دادن برتری آن نسبت به روش معمول (فائو)، مورد استفاده قرار گرفت. در ادامه با بکارگیری دو روش درونیابی ساده و تخمینگر زمینآماری کریجینگ و با استفاده از نرمافزار ILWIS نقشههای پیوسته پراکنش شوری خاک تهیه شده است.
– الباجی و همکاران (2010) طی مطالعهای روشهای مختلف آبیاری را در منطقه خوزستان مورد مقایسه قرار دادهاند. مبنای مقایسه روشهای مختلف در مطالعه حاضر، ارزیابی پارامتری بوده است. برای بیان نتایج در این مطالعه از روشهای سنجش از دور (RS) و سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) بهره گرفته شده است.
– جلالی و همکاران (1390)، در مطالعهای پراکنش مکانی عنصر روی را در شرق استان مازندران مورد بررسی قرار دادهاند. در این مطالعه همبستگی مکانی متغیر روی و بهترین مدل برازش داده شده (مدل گوسی) بوسیله واریوگرام مشخص و دامنه مؤثر برای این متغیر 40 کیلومتر بدست آمد. به منظور تهیه نقشه پراکنش این متغیر، روشهای درونیابی کریجینگ، عکس فاصله وزنی و اسپلاین مورد استفاده واقع شد. به منظور تعیین بهترین روش درونیابی، آمارههای میانگین انحراف خطا، میانگین قدر مطلق خطا و ریشه میانگین مربعات خطا مورد استفاده واقع شدند.
– موسوی و همکاران (1390)، توزیع مکانی برخی از فلزات سنگین را در خاکهای استان همدان مورد بررسی قرار دادهاند. در این مطالعه از روش کریجینگ معمولی و مدل نمایی برای تهیه پهنهبندی غلظت فلزات آنتیموان، مس و کروم و از روش کریجینگ معمولی و مدل کروی برای پهنهبندی فلز آرسنیک بهره گرفته شده است.
– درزی و همکاران (1) (1391) در بررسی اثر سه نوع سیستم زهکشی زیرزمینی بر عملکرد برنج در اراضی شالیزاری، افزایش قابل توجه عملکرد برنج را در تیمارهای زهکشی زیرزمینی گزارش کردهاند؛ بهبود وضعیت تهویه و تخلیه سریعتر آب اضافی خاک در زمان زهکشی میان فصل به عنوان دلایل افزایش عملکرد، عنوان شده است.
– زاهدیفر و همکاران (1392)، پهنهبندی ویژگیهای شیمیایی کیفیت آبهای زیرزمینی دشت فسا را با استفاده از روشهای زمینآماری مورد مطالعه قرار دادند. در مطالعه انجام شده نتایج بیانگر آن بود که روش کریجینگ معمولی نقطهای روش تخمینی مناسبی بوده است و برای تهیه نقشههای پهنهبندی این روش مورد استفاده قرار گرفت.
– لطفی آرپاچائی و همکاران (1392)، حاصلخیزی خاک دشت اردبیل را برای دو محصول گندم و سیبزمینی مورد بررسی قرار دادند. در این مطالعه ابتدا در محیط ArcGIS9.3، درونیابی با کریجینگ بین نقاط صورت گرفت و نقشه اولیه هر یک از پارامترها شامل فسفر، پتاسیم، نیتروژن، کربن آلی، pH و EC تهیه و گروهبندی شدند. سپس از تکنیک سلسله مراتبی (AHP) برای وزندهی پارامترها استفاده شد. نتایج نشان داد که به ترتیب 62/21 ، 6/3 و 84/74 درصد از منطقه مورد مطالعه در تناسب ضعیف، متوسط و خوب از لحاظ حاصلخیزی خاک جهت کشت گندم بوده است. درحالی که نتایج برای سیبزمینی در مقایسه با گندم بیانگر این مطلب بود که به ترتیب 45/52، 19/7 و 34/40 درصد از منطقه مورد مطالعه در تناسب ضعیف، متوسط و خوب قرار میگرفت. درنهایت نقشه حاصلخیزی خاک برای محصولات مختلف بهعنوان ابزاری برای مدیریت مناسب اراضی و کوددهیها، تهیه شد.
فصل 3
مواد و روشها
۳-1- منطقه مورد مطالعه
3-1-1- خصوصیات جغرافیایی
منطقه مورد مطالعه از نظر تقسیمات کشوری در شهرستانهای بابل، قائمشهر، کیاکلا، جویبار، امیرکلا و بابلسر در استان مازندران واقع شده است. این منطقه از شمال به دریای مازندران، از جنوب به سلسله جبال البرز، از شرق به رودخانه سیاهرود و از غرب به رودخانه بابل محدود میشود. به طور کلی منطقه مورد مطالعه در ناحیه عرض جغرافیایی 36 درجه و 15 دقیقه تا 36 درجه و 46 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 52 درجه و 35 دقیقه تا 53 درجه شرقی قرار گرفته است. وسعت محدودههای آبخوان انهار 90520 هکتار است (بینام (1)، 1386). شکل 3-1 نشانگر محدوده پروژه شبکه آبیاری و زهکشی البرز میباشد.
محدوده مورد بررسی و نیز موقعیت چاهکهای مشاهدهای مربوط به استخراج اطلاعات این مطالعه، در شکل 3-2 نشان داده شده است. مرز مشخص شده در این شکل مربوط به محدوده آبگیر اراضی کشاورزی میباشد.
3-1-2- هواشناسی و اقلیم منطقه
انطباق پارامترهای بارندگی و درجه حرارت ایستگاههای منطقه بر اقلیم نمای آمبرژه نشان میدهد که اقلیم محدوده مطالعاتی در کلاس نیمه مرطوب معتدل قرار دارد (پورمحمد و همکاران، 1390). توزیع بارندگی ماهانه در محدوده مورد مطالعه بر اساس ایستگاههای منطقه طی یک دوره مشترک 30 ساله (1353 تا 1383) برآورد شده و بر این اساس آبان (1/115 میلیمتر) پر باران ترین ماه سال و خرداد (5/19 میلیمتر) خشکترین ماه سال است. دوره اصلی بارندگی از اوایل شهریور شروع شده و تا اوایل فروردین ادامه مییابد. مقایسه درصدهای بارندگی در فصلهای مختلف نشان میدهد که بیشترین بارشها در پاییز و سپس در زمستان نازل میشود. متوسط میزان بارندگی سالانه 778 میلیمتر میباشد (بینام (1)، 1386).
3-1-3- وضعیت کشاورزی در محدوده پروژه البرز
با توجه به شرایط مساعد اقلیمی، کشت برنج، زراعت غالب در منطقه طرح میباشد. بهطوری که اراضی فاریاب منطقه عموماً به کشت برنج اختصاص یافته و کشت سایر نباتات زراعی به واسطه محدودیت منابع آب، در حواشی شمالی و ساحل راست رودخانه تالار انجام میپذیرد. روش مرسوم آبیاری در زراعت شالی از نوع کرتی میباشد. آبیاری تکمیلی برخی باغات مرکبات که در ماههای گرم سال انجام میشود، به شیوه کرتی بوده و در برخی باغات با سطح محدود، آبیاری با استفاده از تانکر آب انجام میشود (پورمحمد و همکاران، 1390).
3-1-4- وضعیت توپوگرافی در محدوده مورد مطالعه

                                                    .