رشته حقوق

توسعه اقتصادی و اجتماعی

دانلود پایان نامه

این در حالی است که تکامل واقعی انسان و جوامع انسانی در رشد همه ابعاد مادی و معنوی اوست. بر این اساس مفهوم توسعه از دیدگاه حضرت امام (ره) را می‌تواند چنین بیان کرد: توسعه به مفهوم فرآیند تکامل جوامع انسانی در ابعاد مادی و معنوی با تقدم ابعاد معنوی بر ابعاد مادی است. تقدم ابعاد معنوی بر ابعادی مادی به این مفهوم است که غرض از رشد ابعاد مادی تکامل ابعاد معنوی جوامع انسانی است. از این رو حضرت امام (ره) اقتصاد را وسیله‌ای برای نیل به هدفی والاتر یعنی حاکمیت فرهنگ اسلامی که به وسیله آن ابعاد معنوی جوامع انسانی رشد می‌یابد، می‌دانند (اخترشهر، 1386، ص154).
ویژگی‌های توسعه اسلامی
یکی از ویژگی های توسعه غربی پیشرفت در امور مادی است، به عبارت دیگر رسیدن به رفاه مادی و افزایش درآمد سرانه و در یک کلام «کسب نفع و سود» است و این پیشرفت یک جنبه دارد و آن هم جنبه مادی آن است و لذا توجهی به معنویات ندارند. حضرت امام (ره) تفاوت بین توسعه در غرب و توسعه از نظر اسلام، توجه ویژه اسلام به ابعاد معنوی حیات بشر و عدم توجه غربی‌ها را به این ابعاد می‌داند. به عبارت دیگر، اختلاف اساسی دیدگاه اسلامی با دیدگاههای غیرمذهبی نیز هدف قرار گرفتن معنویات در اسلام و بی‌توجهی سایر دیدگاهها به معنویات می‌باشد (همان، ص156).
امام در همین زمینه می فرمایند: مکتب‌های مادی تمام همتشان این است که مرتع درست بشد. تمام همت این است که منزل داشته باشند، رفاه داشته باشند. اسلام مقصدش بالاتر از اینهاست. مکتب اسلامی یک مکتب مادی نیست، یک مکتب مادی- معنوی است. مادیت را در پناه معنویت اسلام قبول دارد، معنویت، اخلاق، تهذیب نفس. اسلام برای تهذیب انسان آمده است، برای انسان سازی آمده است. همه مکتبهای توحیدی برای انسان سازی آمده‌اند. ما مکلفیم انسان بسازیم (امام خمینی، 1368، ج 7، صص16-15). در جای دیگر می فرمایند: شما گمان نکنید که غربی‌ها پیشرفت کرده‌اند، غربی‌ها در جهات مادی پیشرفت کرده‌اند، لکن معنویات ندارند. اسلام و همینطور مکتبهای توحیدی اینها انسان می خواهند درست کنند و غرب از این معنی به کلی برکنار است (همان، ج 7، ص82).
حال سوالی که مطرح می‌شود، این است که با توجه به اهمیت معنویات در اندیشه امام (ره) آیا ایشان پیشرفتهای مادی را مردود می‌داند؟ در جواب باید گفت که امام (ره) پیشرفتهای مادی را مردود نمی‌داند، بلکه معتقد است: اسلام مادیات را قبول دارد و در پناه معنویات، مادیات را تبع معنویات قرار می‌دهد (همان، ص106).
لذا از نظر امام (ره) اولاً، توسعه همه جانبه است: مدت پانزده سال است که من در اعلامیه‌ها و بیانیه‌هایم خطاب به مردم ایران مصراً خواستار رشد و توسعه اقتصادی و اجتماعی مملکتم بوده‌ام (همان، ج 2، ص42). ثانیاً، هدف توسعه باید رفع نیازی مادی و معنوی انسان باشد: همه آرمان و آرزوی ملت و دولت و مسئولین کشور ماست که روزی فقر و تهیدستی در جامعه ما رخت بربندد و مردم عزیز و صبور و غیرتمند کشور از رفاه در زندگی مادی و معنوی برخوردار باشند (همان، ج 20، ص129).
از دیدگاه حضرت امام خمینی (ره) یکی از ویژگی‌های توسعه اسلامی، گسترش معنویات در جامعه است. از دیدگاه اسلام هدف از خلقت، دستیابی به مقام والای عبودیت خداست و پیامبران نیز برای تزکیه و تهذیب بشر مبعوث شده‌اند؛ یعنی هدف در نهایت، ساخته شدن انسان به معنی انسان الهی است. انسانی که در اوج تعالی معنوی قرار دارد، بر این اساس همه اهداف به توحید و الهی شدن انسان با زمی گردد (اخترشهر، 1386، ص155). امام در این ارتباط معتقد است: اسلام در همه چیزش آن مقصد اعلی را خواسته… اگر نظر به انسان بکند، به عنوان این است که یک موجودی است که از او می‌شود یک موجود الهی درست کرد (امام خمینی، ج 8،ص7). از دیدگاه حضرت امام (ره)، به طور اصولی هیچ‌گاه انگیزه انبیاء در انقلاباتشان، در قیامشان دنیا نبوده است. اگر دنیا را اصلاح کردند، تبع بوده است، انگیزها الهی بوده است (همان، ج 20، ص 64).
بنابراین از ویژگی‌های توسعه اسلامی می‌تواند به موارد ذیل اشاره نمود:1- همه هدف در توسعه اسلامی، اهداف مادی نیستند2- هدفهای مادی نباید موانعی برای دستیابی بشر به معنویات باشد، بلکه باید زمینه‌ای برای حرکت به سمت تعالی انسان باشد3- از دیگر ویژگی‌های توسعه اسلامی، گسترش معنویات در جامعه است (اخترشهر، 1386، ص155).
هدف غایی توسعه
امام هدف غایی و مطلوب را تکوین جامعه‌ای می‌داند که در آن انسان بتواند از نقص خود خارج شود و در جهت تکامل، طی مسیر نماید، و زمینه توسعه یافتگی انسانی و حیات حقیقی و «نو» شدن مستمر او را فراهم آورد. بنابراین از نظر امام خمینی (ره) هدف غایی، تکوین جامعه‌ایی است که در آن انسان ساخته شود و کلیه معضلات توسعه یافتگی جامعه به دلیل عدم توسعه یافتگی انسان می‌باشد. ایشان ابراز می دارند: مهم در نظر انبیاء این است که انسان درست شود، اگر انسان تربیت شد، همه مسائل حل است، یک مملکتی که دارای انسان مهذب است، تمام مطالبش حل است. انسان آگاه و مهذب، همه ابعاد سعادت را برای کشور تأمین می‌کند (امام خمینی، ج 7، ص 15). لذا امام معتقد است که جهت گیری نظام براساس تعالی انسان پایه ریزی می‌شود و نگرش به بهره‌وری از مادیات، به لحاظ عروج و الهی شدن این موجود است.
مولفه های توسعه
از نظر امام مولفه های توسعه یا خطوط اساسی نایل آمدن به هدف غایی عبارتند از:
عدالت اجتماعی
ریشه‌کن نمودن فقر از جامعه و ایجاد رفاه عمومی
تعالی معنوی و ایجاد روحیه اعتماد به نفس و خودباوری
آزادی و مشارکت مردمی
استقلال و نفی هر نوع وابستگی به بیگانه
رشد و سازندگی.
مجموعه این موارد را می‌تواند «توسعه فراگیر» نام نهاد و حضرت امام در این مورد می‌فرمایند:
این مسلم است که از نظر اسلامی حل تمامی مشکلات و پیچیدگی‌ها در زندگی انسانها تنها با تنظیم روابط اقتصادی به شکل خاص حل نمی‌شود و نخواهد شد، بلکه مشکلات را در کل نظام اسلامی باید حل کرد و از معنویات نباید غافل بود [که] کلید دردهاست، ما معتقدیم تنها مکتبی که می‌تواند جامعه را هدایت کند و پیش ببرد، اسلام است (همان، ج 20، ص129).
دیدگاه امام خمینی در مورد اقتصاد، اصولاً به عنوان حوزه عملی که معیشت و زندگانی مادی مردمان را تامین می‌کند، همواره با دید اهمیت نگریسته‌اند:… آنچه موردنظر ماست، یک نوسازی واقعی مبنی بر نیازهای اساسی اکثریت قاطع و فقیر مردم است… آنچه در زمینه اقتصادی موردنظر ماست، جلوگیری از غارت منابع ملت ماست… (همان، ج 4، ص7-8.).
حضرت امام رشد و شکوفایی اقتصاد کشور و امکان خدمت بیشتر به محرومین را در گرو مشارکت و بسیج مردم می‌داند و لذا دولت سالاری و حضور بی رمق مردم در صحنه های مختلف، اجتماع را یک نوع بیماری مهلک تعبیر می نماید: دولت چنانچه کراراً تذکر داده‌ام، بی شرکت ملت و توسعه بخشهای خصوصی جوشیده از طبقات محروم مردم و همکاری با طبقات مختف مردم با شکست مواجه خواهد شد. کشاندن امور به سوی مالکیت دولت و کنار گذاشتن ملت، بیماری مهلکی است که باید از آن، احتراز شود (همان، ج 17، ص96).
عدالت اجتماعی با همه ابعاد آن، یکی از مهمترین اهداف نظام اسلامی و بعثت انبیاء است (همان، ج 8، صص 81 و15 و146)، زیرا تحقق عدالت وسیله‌ای برای توسعه معرفه الله و انسان سازی است. تعدیل و توازن ثروت در جامعه نیز یکی از شعب عدالت اجتماعی است. به عقیده حضرت امام (ره) اسلام تعدیل می خواهد، نه جلوی سرمایه را می‌گیرد و نه می گذارد که سرمایه در دست عده‌ای محدود جمع گردد (همان، ج 8، 36). برنامه های اسلام تفاوت فاحش در درآمد را بین مردم کاهش می‌دهد (همان، ج 3، ص158) و اگر در جامعه اسلامی اختلاف طبقاتی شدید وجود داشته باشد، آن جامعه تنها صورت اسامی دارد و از محتوای اسلامی بی‌بهره است (همان، ج 7، ص39). البته تعدیل ثروت به مفهوم تساوی افراد در ثروت نیست. این دیدگاه انحرافی را اسلام مردود می شمارد (همان، ج 11، صص100-103).
حضرت امام (ره) در خصوص رشد و سازندگی می فرمایند: اسلام اقتصاد را به صورتی سالم و بدون وابستگی به نفع همگان در رفاه همه مردم و با اهمیت دادن به مستمندان و ضعیفان بارور می‌کند و برای رشد کشاورزی، صنعت و تجارت کوشش می‌نماید (همان، ج 19،ص204). همچنین در دیدگاه امام خمینی رشد اقتصادی هدفی در عرض اهداف دیگر نیست، بلکه در طول اهدافی همچون رفع فقر و تعدیل ثروت و استقلال اقتصادی است (همان، ج 21، صص36-39). به همین جهت، حضرت امام (ره) رشد واقعی را رشدی بر پایه نیازهای اساسی اکثریت قاطع و فقیر مردم و حفظ استقلال کشور می‌دانند (همان، ج 21، صص 55 و 56 و71 و 36 و108؛ ج 4، ص 7).
آیت الله جوادی آملی حفظه الله تعالی

مطلب مشابه :  سیاست خارجی آمریکا

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید