رشته حقوق

تحلیل گفتمان انتقادی

دانلود پایان نامه

قدرت در زبان
مضامین
روابط
فاعل‌ها
قدرت در پشت زبان
توصیف
تفسیر
تبیین
شکل (2-10) تبیین فرکلاف از رابطه میان قدرت و زبان (یورگنسن و فیلپس، 1389: 130)
فرکلاف برای تشریح بعد قدرت در زبان، زبان را به معنای تحقق رابطه‏ی قدرت می‏داند. بر اساس قواعدی که در الگوی گفتار مندرج است، رابطه قدرت میان کنش‏گران اجتماعی برقرار می‏شود. فرایند ایجاد کنترل و محدویت برای طرف ضعیف از سوی طرف قدرت، در سه وجه گفتمان، مضامین، روابط، و فاعلان ظاهر می‏شود. در وجه اول، مضامین به چگونگی محدودیت‏هایی که از طرف صاحب قدرت مثلا آموزگار برای طرف ضعیف، مثلا دانش آموز می‏پردازد. این محدودیت‏هااز طریق بررسی گفته‏ها، و شنیده‏ها، لحن، و شدت کلام، توصیف اوضاع و غیره قابل مشاهده است. دروجه دوم، الگوی روابط اجتماعی مثل سلسله مراتب اجتماعی، جایگاه برتر یا فروتر، که گفتمان در آن صورت می‏گیرد مورد بررسی قرار می‏گیرد. در وجه سوم، موقعیت فاعلی یعنی به ارزیابی موقعیت افراد درگیر در گفتمان مربوط می‏شود. مثل موقعیت فاعلی گویندگی و موقعیت فاعلی شنونده بودن(صفری شالی، 1392:46). فرکلاف این مفهوم قدرت در زبان را به سطح کلان اجتماعی سرایت می‏دهد، بنابراین هر نظام اجتماعی در بر دارنده گفتمان‏هایی است که واسطه دانش‏هاو باورها(مضامین)، روابط اجتماعی، هویت‏های اجتماعی و موقعیت‏های فاعلی صاحبان قدرت(گفتمان هژمونیک شده) را به کنترل طرف‏های فاقد قدرت قادر می‏سازد.
اما قدرت پشت زبان، به کردارها، فضای کالبدی، پوشش، حرکات افراد صاحب قدرت برمی‏گردد. فرکلاف پدیده‏ی زبانی را یک پدیده اجتماعی می‏داند. به این معنا، که افراد وقتی در تنهایی خود هم که مشغول فکر هستند، متاثر از جامعه هستند، چرا که از زبان بهره می‏برند و زبان یک قرار داد اجتماعی است. از طرف دیگر پدیده‏ی اجتماعی نیز یک پدیده زبانی است. آن فعالیت زبانی که در بافت اجتماعی ویژه روی می‏دهد، فقط انعکاسی از فرایندهای اجتماعی نیست، بلکه خود بخشی ا زخود فرایندهای اجتماعی است.وقتی که مردم در باره آزادی مناقشه و بحث می‏کنند، و این واژه را به معنای گوناگون بکار می‏برند، در واقع بخشی از فرایند سیاسی در همین مباحث شکل می‏گیرد(غلامرضا کاشی، 1379:75).
با توجه به این که فرکلاف معتقد است که تحلیل گفتمان باید تعاملات میان متن، و فرامتن را مورد توجه قرار دهد، او برای تحلیل گفتمان سه سطح گفتمان توصیف، تفسیر، و تبیینقائل است(Fairclough, 1995:57) .
متن شامل گفتار، نوشتار، تصویر بصری، یا ترکیبی از آنها است. سطح تحلیل گفتمان در این مرحله توصیف است. متن در درجه اول دارای کلیتی است که خود بدان وابسته است. یعنی در داخل متن مجموعه‏ای از عناصر وجود دارد که نه تنها به یکدیگر مرتبط بوده، بلکه کلیتی را می‏سازند که بدان متن گفته می‏شود. همچنین متن بر عوامل بیرونی اتکا دارد. و نکته محوری دیگر این است که متن شدیداٌ از شرایط اجتماعی وفرهنگی تاثیرمی‏پذیرد(صفری شالی، 50:1392).برمبنای این دیدگاه از منظر فرکلاف، توصیف، مجموعه‏ای از ویژگی‏های صوری‏ای است که در متن خاص یافت می‏شود، تفسیر، مرحله‏ای است که با استفاده از ویژگی‏های صوری، گزاره‏های تلویحی و رابطه متن با منابع اجتماعی آشکار می‏شود، و تبیین به شالوده‏های اجتماعی در جریان کنش گفتمانی می‏پردازد(صفری شالی، 1392: 51).
با توجه به آنچه بیان شدمی‏توان برای رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، ویژگی‏هایی از قبیل این که فرایندهای اجتماعی دارای خصلت زبانی – گفتمانی هستند، گفتمان هم سازنده است و هم ساخته شده، کاربرد ایدئولوژیکی گفتمان، رسالت آگاهی بخشی و افشاء گری، و غیره قائل شد.
تئون ون دایک زبان شناس، در تحلیل گفتمان انتقادی رویکردی بکار گرفت که به
“اجتماعی- شناختی”معروف است. بر اساس همین چهارچوب، او مدل‏های ذهنی را مطرح کرد. ون دایک رابطه دسترسی به گفتمان و قدرت اجتماعی یک گروه و باز تولید گفتمان را مورد تأکید قرار می‏دهد. مفهوم “شناخت اجتماعی” از نظر ون دایک، به کنترل شیوه‏های دسترسی به گفتمان و کنترل دسترسی به افکار عمومی می‏انجامد. شناخت اجتماعی حلقه‏ی واسطه‏ی سطوح خرد و کلان جامعه، میان گفتمان و عمل، و میان فرد و گروه است(ون دایک، 1382:131-192).
مساله اصلی ون دایک در تحلیل گفتمان این است که ساختارهای اجتماعی چگونه به ساختارهای گفتمانی وصل می‏شوند؟ از منظر ون دایک، مدل‏های ذهنی میانجی بین ایدئولوژی و گفتمان هستند.
2-5-2-4-2- گفتمان در فلسفه
میشل فوکو، از منظر ساخت‏گرایی، معتقد است که گفتمان مجموعه‏ی قاعده مندی از گزاره‏هااست که به صورت ساختارهای نامرئی و ناخودآگاه در پس اندیشه‏های منفرد، نظریه‏ها، و سخنان روزمره پنهان شده است. این ساختار نامرئی در ناخودآگاه مردم، خود را بر رفتارها و کردار‏هاتحمیل می‏کند(صفری شالی، 55:1392). او به وجه تولیدی و تاسیسی گفتمان اشاره می‏کند(فوکو، 1380: 42).

مطلب مشابه :  قانون مجازات اسلامی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید