رشته حقوق

تحلیل گفتمان انتقادی

دانلود پایان نامه

گذشته از این که جشنوارههای بینالمللی فیلم در ابتدا با چه هدف و منظوری پدید آمدند و در حال حاضر به دنبال چه مقاصد اقتصادی، فرهنگی یا سیاسی هستند؛ این حقیقت که این جشنوارهها برای هنر فیلم و سینما حیاتی هستند را نمیتوان انکار کرد. حتی آن دسته از جشنوارهها که اشاعه دهنده سینمای تجاری هستند – که مسلماً سینمای هنری برای ادامه حیات هنری خود به آن وابسته است- را هم نمیتوان هیاهو برای هیچ دانست.
2-3 پیشینه پژوهش:
پژوهشی با این موضوع و رویکرد انجام نشده است؛ شاید به علت تازگی موضوع (فیلم جدایی…) هنوز پژوهشی مجال ثبت پیدا نکرده است. البته نقدهای زیادی در طی یک سال گذشته نوشته یا گفته شده ولی مواردی که مشاهده شد با روش یا الگوی معتبر نقادی انجام نشده بودند؛ اما آثار کیارستمی به دلیل ویژگیهای خاص بیشتر مورد توجه قرار دارند. از جمله پژوهشهای اخیر انجام شده، نشانه شناسی فیلم ده کیارستمی و کاربرد آن در آموزش زبان فارسی به غیر فارسی زبانان/ حسن فرامرزی (1387) می باشد. روش نشانه شناسی امروزه در نتیجه تلاشهای گستردۀ متفکرانی مانند رولان بارت، کریستین متز، پیر پائولو پازولینی و امبرتو اکو به حوزۀ مطالعاتی منسجم و پرباری در مطالعات سینمایی تبدیل شده است. در ایران با تلاشهای دکتر سجودی و دکتر حق شناس این روش معرفی شده است و در سالهای اخیر با روش نشانه شناسی پژوهش هایی در زمینه تحلیل فیلم صورت گرفته است از جمله: تحلیل نشانه شناختی نهادهای اجتماعی در سینمای رسول صدر عاملی، فاطمه صفری (1387). بازی نشانه ها در جامعه هنر: تحلیل جامعه شناختی و نشانه فیلم به همین سادگی اثر سید رضا میرکریمی ، لیدا فخری (1387). نشانه شناسی فیلم ده کیا رستمی و کاربرد آن در آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان، حسن فرامرزی (1387). بررسی تحولات فرهنگی سیاسی ایران (با توجه به نشانه شناسی سیاسی سینمای پر مخاطب دهه 50 و 70، محمد علی زردشتی (1387) البته بیشتر این پژوهشها با رویکرد ساخت گرایانه بوده و بیشتر آنها در پی یافتن ارتباط این نشانه ها با تحولات اجتماعی بوده است.
در زمینه رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان نیز وندایک، فاولر و فرکلاف کوشیدند عناصر حاوی عوامل گفتمانی را در چارچوبهای مورد علاقه خاص خود دسته بندی و معرفی نموده اند. رویکرد جامعه شناختی فرکلاف، رویکرد اجتماعی – تاریخی وداک، مطالعات اجتماعی – شناختی وندایک و رویکرد جامعه شناختی – معنایی ون لیوون به عنوان منسجم ترین و اصلی ترین پایگاه های نظری پژوهش های زبانشناختی انجام گرفته، محسوب می شود.
در کشور ما نیز پژوهشگران بسیاری موضوع رساله ها و پایان نامه و مقالات خود را در چارچوب تحلیل گفتمان انتقادی انجام داده اند که البته موضوع این بررسیها بیشتر با زمینه سیاسی (تحلیل اخبار) و در زمینه زبانشناسی (تحلیل متون نوشتاری) می باشند. این رویکرد در زمینه پژوهشهای هنری بویژه سینما روش نویی محسوب می شود. از جمله این تلاشها کتاب گفتمان شناسی رایج و انتقادی یارمحمدی (1383) و کتاب قدرت، گفتمان، و زبان: ساز و کارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران نوشته سید علی اصغر سلطانی (1384) و همچنین مقالات مریم غیاثیان (1386) رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی، بازتاب نگرش فرهنگی غرب نسبت به ایران در ساختهای زبانی نشریات انگلیسی، می باشند.
در حوزه هنر پایان نامه کارشناسی ارشد سعید احمدزاده (1390) با عنوان تحلیل گفتمان انتقادی فیلم سوته دلان اثر علی حاتمی بر اساس الگوی ون لیوون و چارچوب نظری لاکلاوموفه ، رساله کارشناسی ارشد یگانه توحیدلو (1385) تحلیل انتقادی گفتمان مطالعه موردی فیلمنامه فیلم واکنش پنجم و همچنین تحلیل گفتمان فیلمنامه گیس بریده موضوع رساله مهناز دهقان نجم آبادی را می توان برشمرد. سید محمد مهدی زاده در رساله دکتری با عنوان «بازنمایی ایران در چهار روزنامه نیویورک تایمز، گاردین ، لوموند و دی ولت» با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی این فرضیه را مطرح می کند که ایدئولوژی و گفتمان شرق شناسی منبع و چارچوب بازنمایی ایران در چهار روزنامه نیویورک تایمز، گاردین ، لوموند و دی ولت است. بررسی انجام شده در این رساله به تایید این فرضیه منجر شده است. این تحقیق که در سال 1384 انجام شده است، امکانات تحلیلی و نظری گسترده ای برای تحقیق حاضر فراهم کرده است که در قسمت های مختلف قابل مشاهده است. اما تحقیق حاضر هم از نوع نمونه و هم از نظر روش تحلیل با تحقیق فوق متفاوت است.
تحقیق مهدی زاده عمدتا بر متون مکتوب (مطبوعات متمرکز است و با روش تحلیل گفتمان صورت گرفته است ما در این تحقیق بر متون تصویری تمرکز خواهیم کرد و با استفاده از دو روش (نشانه شناسی و تحلیل گفتمان) نمونه ها را بررسی خواهیم کرد. به روش پژوهش حاضر نمونه یافت شده «بررسی بازنمایی ایرانی در سینمای هالیوود: نشانه شناسی و تحلیل گفتمان انتقادی هفت فیلم مرتبط با ایران»، پایان نامه محمد سروی زرگر دانشجوی ارشد مدیریت رسانه دانشکده صدا و سیما جمهوری اسلامی ایران می باشد که سنت پژوهشی نشانه شناسی و تحلیل گفتمان انتقادی را بکار بسته است تا در نهایت بتواند تحلیلی از چگونگی بازنمایی ایرانی در سینمای هالیوود ارایه دهد. که در نهایت به نظر پژوهشگر بر اساس تحلیلهای انجام گرفته این فیلم ها با سوء نیت و به قصد مخدوش نشان دادن چهره ایران ساخته شده اند.
مقدمه:
مطابق آن چه در فصل اول گذشت هدف این نوشتار بررسی و شناخت مؤلفه های هنری و فرهنگی مؤثر در موفقیت فیلمهای ایرانی در جشنواره های معتبر جهانی از جمله کن و اسکار می باشد. در فصل های پیشین با بیان مقدمه ومعرفی نظریههای مطالعۀ فیلم به پیشینه پرداخته شد. در این فصل متناسب با منطق متدولوژیک طرح های تحقیق می بایست به تبیین چهارچوب نظری و روشی پرداخته شود.
3-1 مباحث نظری
برخلاف اهمیت تصویرو در مرکز قرار گرفتن آن در حیطۀ فرهنگ و تولید معنا، هنوز نظریۀ رضایتبخشی دربارۀ تصاویر وجود ندارد. آنچه در اختیار است آرایهای است جورواجور از رشته –نظیر نشانهشناسی، کاوشهای فلسفی دربارۀ هنر و بازنمایی، مطالعههای سینما و رسانههای جمعی مطالعههای تطبیقی در هنرها – که همۀ این حیطههای مختلف در مسأله بازنمایی تصویری وفرهنگ تصویری به هم نزدیک میشوند. یکی نظریه پردازن بارنمای هال میباشد. بر اساس سنتهای نظری گوناگون، رهیافتهای متعددی نیز شکل گرفته است. برای مثال «هال» به دو رهیافت عمده، یعنی رهیافت نشانهشناسی و رهیافت گفتمانی اشاره میکند. رهیافت نشانه شناسی بیشتر متأثر از آرای «سوسور» گسترش یافته و رهیافت گفتمانی عمدتاً مرهون اندیشههای «فوکو» است. به نظر هال در حالی که رهیافت نشانهشناختی توجه خود را بیشتر معطوف به متن و روابط درونمتنی میکند، رهیافت گفتمانی علاوه بر جنبههای متنی به «رویهها» [کردارها] و عوامل فرامتنی نیز توجه ویژه دارد.
برخلاف تفاوت این دو رهیافت، اقبال به «نشانهشناسی اجتماعی» که میکوشد نشانهشناسی را به تحلیل گفتمان نزدیک کند و «تحلیل گفتمان چندوجهی» که در تلاش است تا تحلیل گفتمان را به نشانهشناسی
نزدیک کند، شکاف میان این دو رهیافت تا حد بسیاری تقلیل یافته است.
3-1-1 نشانه و نشانه شناسی
نشانه: فردینان دو سوسور، زبان شناس سوییسی و چارلز ساندرز پیرس فیلسوف آمریکایی که کم و بیش در یک دورۀ تاریخی می زیستهاند بنیانگذار اصلی آن چه امروز با نام نشانهشناسی نامیده میشود هستند. سوسور الگویی «دو وجهی» یا دو قسمتی از نشانه ارائه میکند. از دید او نشانه تشکیل شده است از: – دال، تصور صوتی – مدلول، مفهومی که دال به آن دلالت میکند، یا تصور مفهومی.
از دید سوسور «نشانۀ زبانی نه یک شی را به یک نام، بلکه یک مفهوم را به یک تصور صوتی پیوند میدهد. در واقع نشانه کلیتی است ناشی از پیوند بین دال و مدلول». رابطه بین دال و مدلول را در اصطلاح «دلالت» میگویند (سجودی،12:1390)
برخلاف الگوی سوسوریِ نشانه که قالب «دو گانۀ خود بسنده» را داراست، پیرس الگویی سه وجهی را معرفی میکند:
بازنمون: صورتی که نشانه به خود میگیرد ( و الزاماً مادی نیست).
تفسیر: نه تفسیرگر، بلکه معنایی که از نشانه حاصل میشود.
موضوع: که نشانه به آن ارجاع میدهد.
تعامل بین بازنمون، موضوع و تفسیر را پیرس «نشانگی» نامیده است.
پیرس مینویسد: «سه نوع نشانه وجود دارد؛ نخست مشابهات یا شمایلها؛ که تصوراتی از چیزهایی را که می نمایند صرفا از طریق تقلید تصویری آنها به دست می دهند. دوم شاخصها یا نمایهها؛ که از طریق ارتباط فیزیکی با چیزها، به آنها دلالت می کنند… سوم، نمادها، یا نشانههای عام، که از طریق کاربرد با معناهایشان پیوند یافتهاند. بیشتر واژهها از این نوعند.» (همان. 25-21)

مطلب مشابه :  اندازه گیری

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید