سبز اندیشان امروز

تحلیل ارتباط متقابل

آسیب‌شناسی روانی از دید تحلیل رفتار متقابل:
آسیب‌شناسی بطور کلی با واکنشهای موجودات زنده در برابر آسیب سروکار دارد. در تحلیل ارتباط متقابل آسیب‌شناسی به دو صورت مطرح می‌شود (برن، ترجمه فصیح، 1373).
الف) آسیب‌شناسی ساختی :
نابهنجاریهای ساختار روانی را مورد بررسی قرار می‌دهد که دو نوع از رایج‌ترین آنها «طرد» و «آلودگی» می‌باشد. «طرد» تثبیت شدن در یکی از حالات «من» است و عدم قبول دو حالت دیگر «من»، که این موجب اختلالاتی در محاوره و تعامل می‌شود «آلودگی» از طرفی به وسیله تعصبات و از سوی دیگر، بوسیله توهمات و خیالهای باطل بوجود می‌آید. در این صورت بین دو «حالت من» نزدیک به هم تداخلی ایجاد می‌شود به عبارت دیگر، حالت «من بالغ» بوسیله حالت «من والدینی» یا حالت «من کودکی» آلوده می‌شود.
چنانچه تداخل بین حالت «من بالغ» یا حالت «من والدینی» باشند، رفتار تعصب آمیز بوجود می‌آید. و اگر این تداخل بین حالت «من بالغ» با حالت «من کودکی» باشد، رفتارهای توهم‌آمیز حاصل می‌شود.
ب) آسیب‌شناسی کارکردی :
اگر «من کودکی» در فرد قدرت اجرایی را به دست گیرد رفتار فردی می‌شود که هنوز گویی به بلوغ نرسیده است، اگر در چنین افرادی بتوان از طریق مداخله‌های درمانی «من بالغ» از کار افتاده را نیرو بخشیده، آنگه رفتارشان رفتار بالغانه خواهد شد. بنابراین رفتار می‌تواند نابالغ باشد ولی یک فرد نمی‌تواند نابالغ باشد مگر اینکه عیب ارگانیکی و رشدی داشته باشد (شفیع‌آبادی، 1377) ممکن است چنین به نظر برسد که «بالغ» پس از درمان محدود می‌شود. ولی باید توجه داشت که موقعیت واقعی شخصیت بیشتر به یک نمودار سه‌بعدی شبیه است. آلودگیها از بالغ کاسته نمی‌شوند بلکه همانند پوستی از روی آن جدا می‌شوند (برن، ترجمه فصیح، 1376).
هدف درمان در تحلیل رفتار
هدف تحلیل ارتباط محاوره‌ای آن است که حالت «من بالغ» را از خواستها و تأثیرات نامطلوب «من والدینی» و «من کودکی» آزاد کند و بدان وسیله تغییرات رفتاری مطلوب در فرد بوجود آورد. به عبارت دیگر هدف این است که فرد به خودشناسی نایل آید تا بداند که در مواجهه با محیط چگونه عمل کند و بتواند «من بالغ» را همواره در ارتباطات خویش حاکم سازد (شفیع‌آبادی، 1375).
فرآیند گروهی در رویکرد تحلیل رفتار متقابل
در مشاوره گروهی با رویکرد تحلیل تبادلی به افراد کمک می‌شود از طریق فرایند تحلیل طرح زندگی، آگاهی از چگونگی فراگیری طرح زندگی خود و شناخت نقشهای زندگی مراحل درمان را به خوبی پشت سر بگذارند (نوابی نژاد، 1383).
مرحله پیش از جلسات گروهی: تحلیل رفتار متقابل عمدتاً مبتنی بر قابلیت و تمایل اعضای گروه به درک و طرح‌ریزی یک قرارداد درمانی به منظور تبیین اهداف شخصی و انتظارات از گروه است این قرار داد مسئولیت تعریف هدف، چگونگی و زمان تغییر را بر عهده اعضاء می‌گذارد. بنابراین از ابتدا اعضاء یاد می‌گیرند که تعامل و درمان در گروه یک مسئولیت مشترک است و نمی‌توانند منفعلانه منتظر عملکرد رهبر جهت هدایت گروه بمانند در حقیقت «قرارداد» نقطه آغاز حرکت و فعالیت گروه است.
نخستین مرحله گروه: در فرایند گروهی، نخستین گام شامل ایجاد ارتباط خوب با اعضاست. حاصل فعالیت گروهی بستگی تام به کیفیت رابطه‌ای دارد که رهبر گروه قادر به ایجاد آن با اعضاست. اعضای گروه گاه بیان می‌کنند که چه چیز به نظر آنها مهم است. دومین گام این فرایند شامل پرسش درباره قرارداد واقعی اعضا برای تعامل و تغییر است. سؤال متداول در این زمینه این است: «امروز می‌خواهید چه چیز را در خود تغیییر دهید؟» در این سؤال ، تأکید بر اقدامات مراجع برای ایجاد تغییر در وضعیت خود است.
دومین مرحله گروه: در این مرحله از اعضا خواسته می‌شود به شواهدی از نخستین تصمیمات اولیه خود نگاه کنند و طرد شدن یا کنار گذاشته شدنهای اصلی مراحل اولیه زندگی خود را که مبنای این تصمیمات است و نیز انواع ضربه‌هایی را که در ارتباط با آن دریافت کردند، به خاطر بیاورند. کارکرد اصلی رهبر گروه تحلیل رفتار متقابل، آگاه کردن اعضاء نسبت به مسئولیت‌پذیری در قبال اندیشه، احساس و رفتار خویش است. رهبر اعضایی را که از کلمات یا عبارات «نمی‌توانم» «شاید» «سعی می‌کنم» و نیز عباراتی که مفهوم توان‌مندی را در آنها سلب می‌کند، استفاده می‌کنند، به چالش می‌کشد. در خلال مشاوره گروهی و فرایند جلسات همانگونه که فرد می‌پذیرد که مسئولیت تصمیمات اولیه زندگی خود را بر عهده دارد، پس دارای قدرت و توان تغییر این تصمیمات نیز می‌باشد.
مرحله نهایی گروه: در این مرحله فرد به تقویت اعضا و رهبر گروه نیازمند است. فرایند گروهی از اعضایی که به گونه‌ای جدید احساس و رفتار کنند، حمایت می‌کند و درباره تصمیمات جدیدی که در زندگی می‌گیرند از حمایتهای اعضاء برخوردار می‌گردند تمرکز مرحله نهایی کار گروهی بر چالش کشیدن اعضا در انتقال تغییرات خود از موقعیت گروهی به زندگی روزانه و عمل درباره چگونگی تغییرات بیشتر است. به این ترتیب اعضا خود را برای روبه‌رو شدن با موقعیتهای جدید آماده می‌کنند و گروه را ترک می‌نمایند.

مشاوره و درمان :
روش درمانی TA روش مستقیم و هدایت کننده است و مزایای شیوه عقلانی را نیز دارا میباشد.
بعد از تنظیم قرارداد مراحل درمان به ترتیب زیر عمل می شود:
الف – تحلیل ساختاری
ب- تبدیل تبادل ها

الف)- تحلیل ساختاری :
شامل تفکیک و تحلیل در« حالات من »است . هدف از این رویه تعیین و تسلط هر یک از حالات «من واقعیت گرا » و پاک ساختن آنها از آلودگی توسط عناصر قدیمی شده و خارجی است (فصیح 73). اگر انسان از حالات متعدد «من» آگاهی یابد می تواند بین منابع متعدد افکارش افتراقی قائل شود، انواع احساساتش را تشخیص دهد ….. شیوه تحلیل رفتار محاوره ای روشی عقلانی است که فرد را در تجزیه و تحلیل و درک رفتار خویش و همینطور کسب آگاهی و قبول مسئولیت، با توجه به آنچه در زمان حال اتفاق می افتد یاوری می دهد (شفیع آبادی، 1377).

                                                    .