است؟آیا برنامه کارآمد است؟
شاخص‌های اهدافی که باید تحقق یابد. اولویت دار و مناسب بودن آنچه انجام می‌شود و باید انجام شود. چه باید کرد؟آیا برای برنامه ها و اولویت های جاری جایگاه مناسبی قائل هستیم؟ تصمیم گیر درباره ادامه آنچه در گذشته انجام می‌داده‌ایم.
عنوان بودچه ریزی عملیاتی بودچه ریزی بر مبنای صفر

2-5) مفاهیم، اهداف، ویژگی‌ها و مراحل بودجه‌ریزی عملیاتی
2-5-1) مفاهیم و اهداف
بودجه بندی برمبنای عملکرد یا همان بودجه ریزی عملیاتی براساس طبقه بندی عملیاتی هزینه های جاری سازمان ها وبرحسب کارکردها و فعالیت ها در قالب حجم کار هر واحد سازمانی و با سنجش هزینه های هریک از فعالیت های انجام شدنی برای تولید اثربخش کالاها یا خدمات با مشارکت کلیه مدیران اجرایی برآورد و محاسبه می شود.(ساکتی،1386: 2)
در تعریف دیگر بودجه‌ریزی عملیاتی به معنای شیوه تدوین و نهایی سازی درخواست یک سازمان برای تخصیص منابع است که از طرح استراتژیک آن سازمان نشات می‌گیرد و بر وظایف قانونی آن استوار است. بودجه‌ریزی عملیاتی منابع را بر مبنای تحقق اهداف سنجش‌ پذیر تخصیص می‌دهد که به نوبه خود با رسالت و آرمان‌های سازمان ارتباط دارد. در بودجه‌ریزی عملیاتی، تمامی فعالیت‌های مستقیم و غیرمستقیم مورد نیاز برای رسیدن به اهداف یک برنامه و هزینه دقیق هرکدام از فعالیت ها مدنظر قرار می‌گیرد. به عنوان مثال، اگر شاخص فعالیت یک دادگاه جنایی، تعداد پرونده های مختومه باشد، مراحل انجام کار و فعالیت‌های تشکیل دهنده آن، حلقه رابطی هستند که منابع را به نتایج مرتبط می‌سازند. با ثبت و اندازه‌گیری منابع هزینه شده در هر فعالیت و هر مرحله، هزینه کل و هزینه سرانه هر واحد از اطلاعات حاصله را می‌توان محاسبه کرد و آن را با نتایج نهایی مرتبط ساخت.
بدین ترتیب، در چارچوب بودجه‌ریزی عملیاتی هر مدیر دولتی، در هر سطحی، باید اطلاعات دقیق و به هنگامی درخصوص هزینه و عملکردهای سازمان تحت امر خود داشته باشد تا بتواند منابع تحت کنترل خود را به کارآمدترین شیوه اداره کند.
البته بودجه‌ریزی عملیاتی، نظام پاداش و تنبیه مبتنی بر سطح عملکرد محسوب نمی‌شود، بلکه رویکردی به تصمیم گیری مبتنی بر شواهد است. مزیت اصلی مورد نظر، تغییر کانون توجه و بحث از سطح ورودی های برنامه به سمت نتایج است.اگر سطح کنونی نتایج قابل قبول نباشد، دلایل ضعف عملکرد باید بررسی شوند و اگر راهبردهای کنونی اثربخش نباشند، ممکن است تغییر برنامه ضروری باشد.
از طرف دیگر بودجه‌ریزی عملیاتی استفاده نظام‌مند از اطلاعات عملکردی است که از طریق سیستم‌های اطلاعات عملکرد تولید می‌شود و در این سیستم‌ها تلاش می‌شود نتایج به یکی از عوامل تعیین کننده اصلی تصمیمات بودجه‌ای مرتبط شود. بدین ترتیب، بودجه‌ریزی به ابزاری قدرتمند برای پیشینه سازی اثربخشی و کارایی حکومت تبدیل می‌گردد.(پناهی، 1386: 65)
مدل‌های بودجه‌ریزی عملیاتی به دنبال نیل به دو هدف هستند. نخست، تدوین بودجه‌ای اثربخش و دوم، بهبود عملکرد سازمان، هدف نخست به بهبود کارایی تخصیصی از طریق اولویت ‌بندی مخارج اشاره دارد که در خود بودجه نهفته است و دوم به استفاده اثربخش‌تر هر سازمان از منابع مالی تخصیص یافته اشاره دارد.
در بسیاری از مدل های بودجه‌ریزی عملیاتی،بهبود عملکرد سازمان به عنوان محور اصلی تأکید قرار می‌گیرد و ایده بنیادی این است که تأمین مالی سازمان باید با نتایج آشکاری همراه باشد. این اندیشه در سیستم‌های مختلف بودجه‌ریزی عملیاتی به شیوه‌های متفاوتی ظاهر می‌شود. البته برخلاف بودجه‌ریزی برنامه‌ای که تنها هدف تدوین و تأمین بودجه، تحقق اهداف یا آرمان‌های بودجه است، بودجه‌ریزی عملیاتی به گونه‌ای نظام‌مند سنجش را در فرآیند بودجه‌ریزی می گنجاند و از نتایج این سنجش برای تخصیص منابع عمومی کمیاب استفاده می‌کند.
یکی دیگر از اهداف اصلی بودجه‌ریزی عملیاتی(همچون سایر شیوه‌های بودجه‌ریزی)، کاهش فشار اعمال نفوذهای سیاسی بر فرآیند تخصیص منابع با بهره‌گیری از ارزیابی عقلانی اقلامی است که با منابع عمومی خریداری می شوند.بارها نمایندگان و مؤکلان آن ها خواستار تصویب قوانینی می‌شوند که الزاماً به کارایی هزینه‌ها یا اثربخشی منابع عمومی منجر نمی‌شوند.این نوع نارضایتی در خیلی از کشورها،علاقه به سنجش عملکرد را به عنوان راهی برای اینکه به شهروندان اثبات شود که وجوه مالیاتی از نظر حاصل کار و اثربخشی صرف چه مواری می‌شود افزایش داده است.
اندیشه‌ای که در وراء بودجه‌ریزی عملیاتی قرار دارد این است که اگر سیاست گذاران تصمیمات بودجه‌ای را به گونه ای عینی و بر مبنای کارایی و اثربخشی استوار سازند، آنگاه هم آن ها و هم مردم می‌توانند درباره عملکرد دولت قضاوت روشن‌تری داشته باشند، بودجه‌ریزی عملیاتی، با مرتبط ساختن تصمیمات بودجه و عملکرد دولت، راهی برای تقویت پاسخ‌گویی دولت ارائه می‌دهد.
بودجه‌ریزی عملیاتی می‌تواند افرادی را که درباره بودجه تصمیم گیری می‌کنند به اطلاعات بهتری درباره نتایج هر برنامه و کل ابزارها و برنامه هایی که برای نیل به اهداف عملکردی مشترکی به کار می‌روند تجهیز نماید و با این کار ارزیابی در خواست‌های مختلف بودجه‌ای را بهبود بخشد. اگرچه در این شیوه هم، تخصیص منابع تابع انتخاب‌های سیاسی است، ولی اطلاعات عملکرد می‌تواند به سیاست‌گذاران در پا
سخ‌‌گویی به برخی پرسش‌ها از قبیل این که آیا برنامه‌ها به تحقق اهداف سازمان کمک می‌کنند؟، آیا تصمیمات به خوبی باهم هماهنگ هستند؟ و آیا کسانی را که بیش از همه به خدمات یا مزایای مورد نظر نیاز دارند هدف قرار داده‌اند؟ کمک کند. این شیوه همچنین می‌تواند درباره دستاوردها و این مسئله که آیا منابع استفاده از منابع بیش از هزینه‌های آن است، و آیا مدیران برنامه از توانایی‌های مورد نیاز برای دستیابی به نتایجی که وعده داده‌اند برخوردارند یا خیر، اطلاعاتی ارائه کند.(پناهی،1386: 66)
اگرچه می‌توان انتظار داشت که بودجه‌ریزی عملیاتی ماهیت بحث برسر منابع را دگرگون سازد، ولی درک محدودیت های آن نیز اهمیت اساسی دارد. انتظارات غیرواقع بینانه و بیش از حد از بودجه‌ریزی عملیاتی می‌تواند این شیوه را به کلی با شکست مواجه کند.
در عمل نه بودجه‌ریزی عملیاتی و نه سایر شیوه‌های بودجه‌ریزی را نمی‌توان به‌طور کامل جایگزین فرآیند بودجه‌ریزی موجود کرد، ولی این شیوه با تغییر پرسش‌هایی که در این فرآیند مطرح می‌شود می‌تواند به تغییر حوزه‌های مورد تأکید بحث‌های بودجه‌ای و فعالیت‌های نظارتی کمک کند. بودجه‌ریزی در اصل تخصیص منابع است و ذاتاً مستلزم تعیین اولویت‌هاست. در مفهومی گسترده‌تر، بودجه‌ریزی محل نزاع گزینه‌های رقیبی است که در چارچوب آن باید معین شود که چه مقدار از منابع محدود در میان تعداد زیادی از اهداف ملی ضروری تقسیم شوند. اطلاعات عملکرد می‌تواند برای حذف این چالش، بسیار مفید باشد،ولی این تنها یکی از عوامل است و نمی‌تواند جانشین انتخاب‌های سیاسی دشوار بشود. بحث درباره نقش مناسب دولت و نیاز به برنامه ها و سیاست های مختلف، بحث طولانی و مفصلی است که اطلاعات و شاخص‌های عملکرد نیز به تنهایی نمی‌توانند به این بحث پایان دهند. ولی این اطلاعات می توانند بحث را به سطحی آگاهانه تر ارتقاء دهند که در آن بر واقعیت‌ها تاکید می‌شود. در واقع،اطلاعات عملکرد با تغییر کانون توجه به مسائلی که واقعاً اهمیت دارند،همچون تعداد کودکانی که از مرگ حتمی نجات پیدا کرده‌اند و تعداد افرادی که از چنگال فقر رها شده‌اند می‌تواند نتایج بحث‌ها را به کلی عوض کند.

دانلود پایان نامه
برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید
رشته مدیریت همه موضوعات و گرایش ها : صنعتی ، دولتی ، MBA ، مالی ، بازاریابی (تبلیغات – برند – مصرف کننده -مشتری ،نظام کیفیت فراگیر ، بازرگانی بین الملل ، صادرات و واردات ، اجرایی ، کارآفرینی ، بیمه ، تحول ، فناوری اطلاعات ، مدیریت دانش ،استراتژیک ، سیستم های اطلاعاتی ، مدیریت منابع انسانی و افزایش بهره وری کارکنان سازمان

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

در بودجه‌ریزی عملیاتی، نباید همواره انتظار داشت که نتایج خوب در فرآیند بودجه با پاداش مواجه شوند و نتایج ضعیف، پیامدهای مالی منفی در برداشته باشند. این نگرش که بودجه‌ریزی عملیاتی شیوه‌ای مکانیکی(سطح مشخصی از عملکرد در مقابل سطح مشخصی از منابع مالی) یا فرآیندی تنبیهی است(کاهش منابع مالی به دلیل دست نیافتن به نتایج مورد نظر) سودمند نیست. این روابط مکانیکی را نمی توان ایجاد کرد، چون ممکن است به جای افزایش پاسحخ گویی، با طرفداری از مدیرانی که اهداف دست پایینی را برآورده کرده اند، ارزش این فرآیند را از میان ببرند. تعیین اولویت ها تابعی از ارزش‌ها و منافع رقیبی است که اطلاعات عملکرد می‌تواند آگاهی از آن ها را افزایش دهد،ولی تابع عواملی همچون برابری،نیازهای برآورده نشده،و نقش مناسب دولت در پاسخ‌گویی به این نیازها نیز هست.(پناهی،1386: 67)
درنهایت، باید گفت بودجه‌ریزی عملیاتی، به دنبال افزایش درک تصمیم گیران از پیوندهای موجود میان منابع درخواستی و نتایج عملیات مورد نظر است.این مسئله برای حفظ و نهادینه کردن اصلاح مدیریت عملیات اهمیتی حیاتی دارد. گر نتیجه این یکپارچه سازی، اطلاعات عملکرد بهتر و قابل اتکاتر باشد می‌تواند بر فرآیند بودجه‌ریزی به عنوان یکی از وظایف اصلی دولت که به بررسی و بازبینی منظم برنامه‌ها و فعالیت‌ها می‌پردازد نیز تاثیر مثبت بگذارد. بودجه‌ریزی عملیاتی در طی فرآیند خود بر دو محور اصلی زیر متکی است:
بهبود کارایی فنی از طریق تعیین میزان کارایی و بهره وری سازمان ها برای مدیران آن ها
بهبود اثربخشی از طریق مطلع ساختن مدیران از میزان تحقق اهداف و مقاصد مورد نظر سازمان‌های متبوع ایشان.
تاکید بر این محورها حداقل به پنج دسته اطلاعات زیر نیازمند است:
اطلاعاتی درباره میزان تقاضا،یا نیاز برای کالا یا خدمات یک سازمان
اطلاعاتی درباره میزان کار و فعالیت مورد نیاز برای پاسخگویی به تقاضای پیش‌بینی شده خدمت یا کالا
اطلاعاتی درباره بهره‌وری یا کارآیی عملیاتی در ارائه خدمات عمومی،شاخص بهره‌وری بیانگر رابطه‌ای میان ستانده (خدمات ارائه شده)و نهاده یا ورودی‌هایی به مصرف رسیده است.
اطلاعاتی درباره اثربخشی فعالیت‌های سازمان‌ها.(پناهی،1386: 68)
2-5-2) ویژگی های بودجه ریزی عملیاتی
بودجه‌ریزی عملیاتی در مقایسه با سایر شیوه‌های بودجه‌ریزی دارای ویژگی‌های منحصر به فردی است که از جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
سیاست گذاران، مدیران و در اکثر موارد شهروندان را از طریق توسعه برنامه‌‌های استراتژیک، شناسایی اولویت های هزینه ‌ای و در ارزیابی عملکرد در تصمیمات بودجه‌ای مشارکت می دهد.
در نظام بودجه ریزی عملکردی، به دلیل پیوند میان اطلاعات برنامه ریزی استراتژیک و تخصیص اعتبار، به چشم انداز بلندمدت، در مقایسه با سایر نظام های بودجه ریزی توجه بیشتری معطوف می گردد .اطلاعات و شاخص‌های عملکردی در بودجه عملیاتی و گزارش‌های مالی ذیربط مورد استفاده قرار گرفته و تخصیص اعتبارات براساس نتایج حاصله از عملکرد انجام می پذیرد.(یوسف نژاد، 1386: 5)
بر نتایج تاکید می کند. بخش‌ها در برابر استانداردهای مشخص عملکردی پاسخگو هستند. در چارچوب این شیوه آگاهی از خدماتی که مالیات دهندگان در مقابل پرداخت مالیات دریافت می کنند بیشتر است.
انعطاف پذیر است. در این شیوه اعتبار به صورت یکجا تخصیص می یابد و در تعیین بهترین شیوه نیل به نتایج به مدیران آزادی عمل بیشتری می دهد.
بر برنامه‌ریزی از طریق برنامه‌ریزی استراتژیک و استفاده از ساختار برنامه تاکید دارد.

 
 
سطوح مورد انتظار عملکرد بر هر سطح از مخارج و تعیین اولویت‌های هزینه‌ها در بودجه را تعیین می‌کند.(پناهی،1386: 69)
2-7) بودجه ریزی عملیاتی در واحدهای دانشگاهی
در شرایط کمبود نقدینگی، مجموعه اهداف متعارض مدیران و اساتید دانشگاهی، واضح تر و چشم گیرتر می شود، چراکه در شرایط کمبود مالی، مدیران اجرایی بدنبال برخورد واقع بینانه با کمبود مالی بوده و اهداف مالی را در اولویت قرار می دهند در حالی که اعضای هیأت علمی هم چنان تعالی پژوهش و آموزش را مورد تأکید قرار می دهند (گودوین و دیگو،1997.: 186-179)
دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی مسئول کشف و نشر و دانش و فراهم سازی آموزش و یادگیری عالی بر ای تربیت نیروی انسانی متخصص و کمک به توسعه جوامع هستند. یک دانشگاه به عنوان یک نظام از چندین زیرنظام تشکیل شده است .اساسی ترین نظام مدیریتی آن نظام مالی است. نظام مالی دانشگاه به نوبه خود تحت تاثیر نظام های برون و درون دانشگاهی است .هرتغییر کوچک درمحیط بیرون یا درون دانشگاه، ممکن است برکارائی و اثربخشی نظام مالی دانشگاه تاثیر بگذارد .با تصویب قانون ساختار وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، لزوم تغییرات اساسی در نظام مدیریت دانشگاهی ایران قطعی شده است .مهمترین بخش این تغییرات مربوط به نظام مالی دانشگاه است. ماده 10 قانون اهداف، وظائف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و ماده 49 قانون برنامه چهارم توسعه نگاه اجمالی به مفاد مواد قانو نی فوق، نشان دهنده این واقعیت است که ایجاد تحولات بنیادی در نظام بودجه ریزی دانشگاه ها ضرورتی اجتناب ناپذیر است. به رغم تاکید قانونگذار درقانون برنامه سوم توسعه مبنی بر ایجاد تحول درنظام بودجه ریزی دولت و تغییر آن از بودجه ریزی برنامه ای به بودجه ریزی عملیاتی تا پایان سال 1383 که آخرین سال اجرای برنامه بود، توفیق چندانی نصیب نشد. همچنان تلاش برای استقرار بودجه بندی عملیاتی ادامه داشته و در قانون برنامه چهارم توسعه نیز مورد توجه قرارگرفته است .در برنامه چهارم دانشگاه ها نه تنها در راستای اجرای سیاست های دولت وظیفه دارند سیستم بودجه بندی خود را از برنامه ای به عملیاتی تغییر دهند، بلکه دراجرای بند الف ماده 49 قانون برنامه چهارم، ملزم به تهیه بودجه عملیاتی به منظور دستیابی به بهای تمام شده فعالیت های آموزشی و پژوهشی و تعیین هزینه سرانه دانشجو به منظوردریافت سهم بودجه دولتی خود از بودجه عمومی هستند. با این ترتیب از نقطه نظر مدیریت دانشگاهی تغییر در نظام بودجه ریزی دانشگاه‌ها و بازنگری و تحول اساسی در سیستم بودجه بندی موجود، بیش از پیش ضروری می باشد.(ساکتی،1386: 1)

چالش اصلی این تحول آن است که قبل از شکل گیری ساختارهای مناسب مدیریت مالی عملیاتی و آمادگی واحدهای دانشگاهی، تغییرات ساختاری درسطح دولتی آغاز شده است. دانشگاه‌ها در تعریف عملکردهای آموزشی، پژوهشی و خدماتی و تدارک ابزارهای اندازه با مسائل و مشکلات عدیده‌ای دست به گریبان هستند. برای مدیران دانشگاهی در خصوص اهداف و دستاوردهای سازمانی سئوالات زیادی مطرح است. ازجمله اینکه شاخص‌های عملکردی فعالیت‌های گوناگون درون دانش گاهی چه می تواند باشد؟ ارتباط بین درجه دستیابی به این اهداف با تصمیمات مربوط به تخصیص منابع چگونه است؟ و در نهایت الگوی تخصیص منابع درون دانشگاهی چه الگویی می تواند باشد؟ نظام تفکیک و طبقه بندی هزینه های عملیاتی واحدهای دانشگاهی برچه اساسی می تواند گروه بندی شده و استقرار یابد؟
تهیه بودجه عملیاتی مناسب نیازمند مطالعات و بررسی های مدیریتی و کارشناسی درخصوص شاخص‌های عملکردی ، محاسبه هزینه سرانه، اندازه گیری کمی میزان تحقق اهداف، الگوی تخصیص و موارد دیگر است.(ساکتی:1386: 2)
آن چه در خصوص اجرای بودجه ریزی عملیاتی در واحدهای دانشگاهی حائز اهمیت است، رسالتی است که دانشگاه عهده دار است. بدین منظور می بایست در ابتدا رسالت این نهاد علمی کشور مورد بررسی قرار گیرد.
2-7-1) تعریف رسالت ها و کارکردهای آموزش عالی
اگر آموزش عالی را به معنای آموزش برنامه ریزی شده روش‌های اندیشیدن، پژوهیدن، مشکل گشایی و کشف و نشر دانش و کاربست فناوری به منظور بهزیستی جوامع انسانی فرض کنیم کارکردهای اساسی آن عبارت خواهند بود از آموزش، پژوهش، و ارائه خدمات علمی و مشاوره ای به جوامع محلی، ملی و بین المللی که از این موضوعات می‌توان به عنوان رسالت اصلی دانشگاه ها نام برد.
2-7-1-1)کارکردهای سه گانه آموزش عالی
کارکرد آموزشی: کارکرد آموزشی در آموزش عالی ناظر برآموزش و پرورش جوانان و بزرگسالانی است که واجد توانائی‌های جسمی، فکری و بلوغ عاطفی برای فرهیختگی و مشارکت در کلیه فعالیت های فرهنگی، تولیدی و خدماتی جامعه باشند.
کارکرد پژوهشی: پرسشگری، اندیشه ورزی، چالش پذیری آزمون و خطای اندیشه های تازه و راهکارها و رهیافت‌های بدیع برای بهسازی و بهزیستی طبیعت و فرهنگ، بارزترین ویژگی نوع انسان است که موجب کشف و نشر دانش در طول تاریخ تمدن بشر بوده است .مهمترین کارکرد نظام آموزش عالی شناخت روش‌های علمی اندیشیدن و پژوهیدن درهمه زمینه‌های معارف بشری و کاربست فناورانه یافته های پژوهشی می باشد.
کارکرد خدمات عملی و مشاوره‌ای: درهمه جوامع بشری کارکردهای نهادهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و زیستی غالباً با نارسائی ها و اختلالاتی روبرو می شوند که موجب کندی فرآیند

                                                    .