سبز اندیشان امروز

تجزیه واریانس

3 ـ صفات کمی تحت تأثیر ژنهایی هستند که معمولاً در مکانهای ژنی متفاوت قرار دارند . لذا ژنهای منفرد اعم
از اینکه کم یا زیاد باشد ، را نمی توان توسط تفرق صفات و نسبت های مندلی کشف کرد .
4 ـ روش مطالعه صفات کمی یا کیفی متفاوت است . به دلیل اینکه اولاً نمی توان در صفات کمی نسبت ها را مشاهده کرد ، لذا از وجود انفرادی نتایج اطلاعاتی به دست نمی آید به عبارت دیگر واحد مورد مطالعه در صفات کمی فرد نیست ، بلکه جمعیت است . دوم آنکه ماهیت صفات کمی طوری است که نیاز به اندازه گیری دارد نه دسته بندی ( 1 ، 11 ، 15 ، 25 و 60 ) .
مشکلات اصلی مربوط به مطالعه صفات کمی را می توان به صورت زیر خلاصه کرد :
1 ـ ژنوتیپ های متفاوت ممکن است دارای فنوتیپ یکسان باشند .
2 ـ اثر غالبیت ( اثر متقابل بین آللی ) : در ژنوتیپ کمی همانند ژنتیک مندلی ، سبب گمراهی در تشخیص ژنوتیپ واقعی می شود .
3 ـ تنوع محیطی : تفاوت موجود بین ژنوتیپ ها همگی به دلیل عوامل ژنتیکی نیست ، بلکه قسمت عمده ای ، به علت عوامل محیطی است . به علاوه اثر متقابل ژنوتیپ و محیط نیز اثرات ژنتیکی را بیش از پیش تحت قرار می دهند .
4 ـ اثر متقابل غیر آللی ( اپیستازی ) : هنگامی که با چندین ژن که با هم روی صفتی اثر می گذارند مواجه هستیم . این احتمال وجود دارد که اثر ژنوتیپ ها در یک مکان ژنی به اثرژنوتیپ ها در مکان ژنی ودیگر بستگی داشته باشد ( 9 ، 13 ، 14 و 25 ) .
2 ـ 5 ـ 2 ـ اصول تجزیه ژنتیکی صفات کمی :
صفات کمی که توسط تعداد فراوان و یا معدودی از پلی ژنها کنترل می شوند ، مشابه اصلی کنترل کننده صفات تفرق می یابند . با این تفاوت که در صفات کمی به دلیل تأثیر اندک هر یک از پلی ژنها ، هم چنین اثر
تغییر دهنده عوامل محیطی که سبب پیدایش تنوع پیوسته می گردد ، تفرق ژنوتیپی نمایان نمی شود . به همین علت تجزیه ژنتیکی کمی چیزی جز تجزیه علل تنوع نیست (11) . روشهای متعددی برای تجزیه ژنتیکی صفات کمی وجود دارد ، از میان این روشها تجزیه میانگین نسلها ، یکی از روشهای بسیار مناسب می باشد . چون این روش برخلاف اکثر روشهای ارائه شده دیگر مانند تجزیه تلاقی دیالل و یا تجزیه علیت و رگرسیون نتایج ـ والد ، قادر به برآورد اثرات اپیستازی نیز می باشد ( 1 ، 5 و 24 ) .
این روش با استفاده از نسل های مختلفی که تشکیل یک مجموعه خانواده را می دهند ، اقدام به تخمین ارزشهای ژنتیکی و یا اجزاء واریانس ژنتیکی می نمایند . نسل های مختتلفی که برای تشکیل مجموعه خانواده در این روشها مورد استفاده قرار می گیرند ، نخستین بار در سال 1949 توسط متر ارائه گردید و طی سالهای بعد این نسلها گسترش یافت و دانشمندان مختلف ، مجموعه های مختلفی را پیشنهاد کردند . به طور کلی بسته به هدف محقق تجزیه میانگین نسلها به دو طریق قابل اجرا می باشد .
1 ـ تجزیه میانگین نسلها و برآورد ارزش ژنتیکی افزایشی و غالبیت و اپیستازی
2 ـ تجزیه میانگین نسلها و برآورد اجزاء واریانس ژنتیکی افزایشی و غالبیت به شرط عدم وجود واریانس اپیستازی .
در هر دو روش نسل های مختلفی را که تشکیل مجموعه می دهند ، در کنار یکدیگر در بلوک ها و کرت های موردنظر می کارند . با اندازه گیری میانگین و واریانس صفت موردنظر در هر یک از نسل های مورد بررسی تجزیه های آماری را انجام می دهند و به برآورد ارازشهای ژنتیکی یا اجزاء واریانس ژنتیکی می پردازند
( 1 ، 5 و 9 ) .
2 ـ 6 ـ تجزیه واریانس نسلها و برآورد واریانس افزایشی و غالبیت
برای شرح کامل این تجزیه ابتدا لازم است مختصری در رابطه با واریانس فنوتیپی و اجزاء آن بحث شود .
2 ـ 6 ـ 1 ـ واریانس و ویژگی های آن
) یک صفت در یک توده ناهمگن را می توان به دو جزء ناشی از تأثیر عوامل محیطی VPوارایانس فنوتیپی (
) تجزیه نمود . چون این دو جزء با هم جمع پذیرند و لذا معادله زیر صدق VG ) و اثرات ژنوتیپ ( VE(
می کند :
VP = VG + VE
از آنجایی که هیچ تفاوت اساسی بین تفرق صفات مبتنی بر تک ژنی و چند ژنی وجود ندارد ، لذا به عنوان مدل تجزیه واریانس می توان یک صفت مبتنی بر تک ژن را انتخاب و نتایج بدست آمده را به صفات مبتنی مربوط به تلاقی بر پلی ژن تعمیم داد . ساده ترین توده ای که به صورت تک ژن تفرق پیدا می کند ، نسل