سلامه الضَبِیه زنی است که اسلام آورد. او به وسیله مزدی که از راه چرانیدن گوسفندان کسب می کرد، به امرار معاش می پرداخت. همو می گوید: من به چرانیدن گوسفندان مشغول بودم که پیامبرصلی الله علیه و آله از آن جا عبور کرد، به من فرمود:سلامه! به چه چیز ایمان داری؟ و به چه چیز شهادت می دهی؟ من گفتم: به یگانگی خدا شهادت می دهم و شهادت می دهم که محمدصلی الله علیه و آله رسول و فرستاده خداست. آن گاه پیامبرصلی الله علیه و آله تبسمی کرد و رفت. ام هانی نیز از جمله زنانی است که چوپانی می کرده است.
حدیث مذکور تقریر پیامبرصلی الله علیه و آله را بر شغل شبانی سلامه نشان می دهد و اگر حرفه و فعالیت زنان کوچکترین منافاتی با احکام و مقررات دین اسلام داشت، هرگز پیامبرصلی الله علیه و آله از کنار آن بی توجه نمی گذشت.
1-4-صنعتگری
«ریطه دختر عبدالله بن معاویه الثقفی» همسر عبدالله بن مسعود است. وی زنی صنعتگر بود که با فروش ساخته های دست خود زندگی روزمره را اداره می کرد. روزی نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفت و عرض کرد:« من زنی صنعتگر هستم، پاره ای از صنعت و ساخته های خودم را می فروشم و زندگی روزمره خود و شوی و فرزندانم را اداره می کنم، برای این که آن ها هیچ کدام چیزی ندارند و همه تهیدستند، دیگر نمی توانم در راه خدا صدقه ای بدهم، هم اکنون پاداش انفاق من چیست؟ پیامبرصلی الله علیه و آله فرمود: آن چه بر آن ها انفاق کنی، اجر و پاداش آن نزد خدا برای تو باقی خواهد ماند. از انفاق بر آن ها خودداری مکن .
بر اساس این روایت در صدر اسلام نیز زنانی که عهده دار مخارج خانواده خود باشند، بوده اند و این مطلب هیچ منافاتی با زن بودن آن ها ندارد. ضمن آن که اداره زندگی توسط زنی که همسرش قادر بر گذران مخارج امور نباشد، مورد تأیید پیامبر بوده و اجر اخروی برای آن باقی است.
1-5-طبابت و پرستاری
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در هنگام جنگ برخی از بانوان را مأمور به مداوای مجروحان جنگی می نمود و هنگام حرکت به سوی میدان جنگ عده ای از این زنان که در معالجه بیماران تخصص داشتند با پیامبر همراه می شدند. حضرت برای آنان در کنار میدان جنگ خیمه ای سراپا می کرد تا به هنگام مجروح شدن سربازان با انتقال به خیمه، بانوان به مداوای آن ها بپردازند. انس در این باره گوید: پیامبر در جنگ ها ام سلیم و زنان انصار را برای مداوای مجروحان با خود همراه می کرد. حفصه دختر سیرین زنی از انصار نیز نقل می کند که شوهر خواهرش، دوازده مرتبه در جنگ های پیامبر شرکت کرد و خواهرش در شش جنگ شرکت می جست، او می گفت: ما از مجروحین مراقبت می کردیم.
ربیع دختر معوذ می گوید:. . .در جنگ های پیامبر شرکت می جستیم و شهدا و مجروحان را مداوا کرده و به مدینه بازمی گردانیدیم.
«رفیده»از زنان انصار است. وی در جنگ خندق شرکت جست، خیمه ای زد و آن جا را مطب خود قرار داده بود و هر کس زخمی می شد او را بدانجا می بردند تا « رفیده » او را معالجه کند. زنی به نام زینب پزشک قبیله بنی اود بود و مریضان را مداوا می کرد.
1-6-صنایع دستی
زینب دختر جحش به صنایع دستی مشغول بود و از آن چه به دست می آورد، در راه خدا صدقه می داد.
1-7-ریسندگی
کلینی و شیخ طوسی از احمد بن محمد از عثمان بن عیسی از ابو زهره از ام الحسن روایت کنند که گفت :«مرّ بی امیرالمؤمنین (ع) فقال: ایّ شیء تصنعین یا امّ الحسن ؟ قلت : اغزل . فقال : امّا انّه احلّ الکسب ، او من احلّ الکسب »: امیر المؤمنین بر من گذشت و فرمود: ام الحسن چه درست می کنی؟ گفتم : پشم می ریسم. حضرت فرمود : این عمل حلالترین کسب هاست یا از حلال ترین کسب هاست .
بنابراین روایت فعالیت و مشارکت اقتصادی زنان در دوران پس از پیامبر صلی الله علیه و آله ادامه داشته و مورد ایراد رهبران دین اسلام قرار نگرفته است و گاه مانند مورد بالا تأیید نیز شده است .
علاوه بر این ها مشاغل دیگری هم مانند فروش محصولات لبنی مانند شیر و روغن نیز رایج بوده است. بنابر آنچه گذشت زن و مرد، دو رکن جامعه و مکمل دیگر می باشند که در پیدایش یک جامعه سالم، صمیمی، آرام، پویا و سازنده نقش مهم و مؤثری دارند. هریک با حفظ حدود و موازین شرعی و بر پایه ابزار و توانمندی های لازم می توانند در عرصه های اجتماعی شرکت نمایند. مطلب عمده در فرهنگ اشتغال زنان از منظر اسلام، حفظ جایگاه و منزلت زن است و این امر باید در اشتغال زنان لحاظ گردد. در تفکر اسلامی، حفظ و گسترش نهاد خانواده بر پایه ویژگی‏های فطری و طبیعی زن و مرد، اولویت و اهمیت خاصی دارد و در کنار آن بر امکان اشتغال و استقلال مالی زنان تأکید شده است. اسلام اشتغال را برای زن هدف یا وسیله کسب عزت یا جستجوی هویت گمشده نمی داند، بلکه اشتغال را به عنوان یکی از راه‏های افزایش قابلیت و شکوفایی استعداد زنان و در جهت تعالی و کمال آنان و نیز همکاری و همیاری آنان در پیشبرد و تعالی جامعه می داند.
البته واضح است که بانوان همانند مردان پس از ازدواج تعهداتی را متقبل می شوند؛ مردان موظف می شود تا با توجه به شئونات همسر خود به تأمین هزینه های زندگی و . . مقید شوند. بانوان نیز لازم است اصلی ترین نقش خود در ایجاد آرامش و سکون ایفا نمایند و پس از فرزنددار شدن، از نقش مؤثر و والای مادری غافل نباشند و در راه نیل به نقش های اجتماعی، تعهدات خانوادگی را رها نسازند، بلکه در صورت امکان با جمع دو نقش مادری و اجتماعی به جامعه خدمت رسانی نمایند و با انتخاب مشاغلی مطابق با ابزارها و نیازهای جنس مؤنث و لحاظ نمودن وظیفه مادری آرامش خانواده و جامعه را تضمین کنند. دولت نیز با تقلیل ساعت کار زمینه همکاری بهتر آن ها را بدون ضربه زدن به کانون خانواده فراهم سازد تا نقشی فعال و حیات بخش در خانه و جامعه از خود به جا بگذارند.
در مجموع باید گفت: اسلام مخالف حضور زنان در جامعه نیست، بلکه اصلی ترین و مهم ترین نقش زن پس از ازدواج را که قبول تعهدات همسری و مادری است، با ارزش می داند و از او می خواهد در درجه نخست تعلیم و پرورش انسان ها را بر عهده گیرد و این شغل خطیر را با مشاغل سودزا و مادی مورد قیاس قرار ندهد و در مقابل نسبت به جامعه خود بی تفاوت نباشد و با لحاظ نمودن هویت جنسی خویش در عملکرد اقتصادی جامعه مؤثر واقع شوند، بدون آن که تأمین نفقه خانواده بر عهده او باشد.
2-مشارکت سیاسی و نظامی زنان
فعالیت زنان در فرآیند رشد و توسعه جامعه بسیار مشهود می باشد. مشارکت آن ها در انواع فعالیت های سیاسی بیانگر توامندی آن ها در این زمینه می باشد. بنابر شواهد تاریخی نیز زنان صدر اسلام در مسائل سیاسی اظهارنظر نموده و حضوری فعال داشته اند. قوانین الهی، آن ها را به واسطه جنسیتشان از فعالیت های سیاسی محروم ننموده است. البته گفتنی است مؤلف در تاریخ اسلام مصادیقی بر ولایت و مدیریت زنان بر جامعه اسلامی و تصریح پیامبر صلی الله علیه و آله یا تقریر ایشان مشاهده ننمود. اما از جمله زمینه های حضور و ظهور زنان در عرصه سیاست را می توان در موارد زیر خلاصه نمود:
2-1-بیعت
یکی از بزرگترین و حساس ترین مشارکت های سیاسی تاریخ اسلام که موضوع بیعت با پیامبراسلام است، زنان حضور داشته ودرتداوم این عمل با دشمنانشان به مبارزه فرهنگی و جهاد پرداخته و در صورت لزوم شهر و دیار خود را ترک نموده اند. تاریخ صدر اسلام، نشان دهنده تحقق این عمل اجتماعی-سیاسی از سوی زنان است. آنان حق داشتند که رأی و نظر سیاسی خود را درجامعه ابراز نمایند و بر سر اصول و معیارهایی پیمان ببندند و بدین گونه مسئولیت های سیاسی خود را ابراز نمایند. به عنوان نمونه در بیعت عقبه ثانیه که گروهی از مردان مدینه پس از انجام عمل حج با رسول الله صلی الله علیه و آله بیعت کردند، دو زن به نام نسیبه دختر کعب بن عمرو، ام عماره انصاری و اسماء دختر عمرو حضور داشتند.
در روز فتح مکه نیز پس از آن که پیامبرصلی الله علیه و آله بر کوه صفا از مردان بیعت گرفت، طبق دستور خداوند متعال با زنان نیز بر سر اصول و معیارهای حکومتی، عقیدتی، اجتماعی، اخلاقی و تربیتی پیمان بست تا در برابر برنامه های مناسب حکومتی مطیع و فرمانبردار باشند. قرآن کریم این موضوع را چنین بیان می فرماید:«یَأَیهَُّا النَّبىِ‏ُّ إِذَا جَاءَکَ الْمُؤْمِنَاتُ یُبَایِعْنَکَ عَلىَ أَن لَّا یُشْرِکْنَ بِاللَّهِ شَیًْا وَ لَا یَسْرِقْنَ وَ لَا یَزْنِینَ وَ لَا یَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَ لَا یَأْتِینَ بِبُهْتَانٍ یَفْترَِینَهُ بَینْ‏َ أَیْدِیهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَ لَا یَعْصِینَکَ فىِ مَعْرُوفٍ فَبَایِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لهَُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیم‏ » بنابراین زنان بسیاری نیز در آغاز دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله با او بیعت نمودند.
زنان بیعت کننده :
از جمله زنان بیعت کننده عبارت بودند از: ام ایمن، برکه دختر ثعلبه بن عمرو بن حصن بن مالک بن سلمه بن عمرو بن النعمان که کنیه اش بر نامش غالب است. وی مادر اسامه بن زید است که در اوایل دعوت پیامبرصلی الله علیه و آله اسلام آورد و با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت نمود.ام ایوب دختر قیس بن سعید قیس بن عمرو بن امریء القیس خزرجی انصاری، همسر ابو ایوب انصاری وی اسلام آورد و با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت کرد ،ام حرام بنت ملحان، وی با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت نمود، ام هشام دختر حارثه بن نعمان انصاری در اوایل ظهور اسلام مسلمان شد و در بیعت رضوان با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت کرد، ربیّع(ربیعه)دختر معوّذ بن عفراء انصاری با رسول خدا صلی الله علیه و آله بیعت کرد و از بیعت کنندگان زیر درخت (رضوان) بود.
ابن سعد در کتاب طبقات صفحاتی را به چگونگی بیعت زنان با پیامبر صلی الله علیه و آله و محتوای بیعت ها اختصاص داده است و در فصلی دیگر از این کتاب نام هفتاد زن را بر می شمرد که در بیعت ها شرکت داشتند.

                                                    .