الف- عدم جواز کاهش مبلغ عربون پس از نکول، بر خلاف شرط جزایی.
ب- عربون مصداق واجب تخییری در اصطلاح علمای اصول است یعنی متعهد مختار است که به عقد وفا کند یا عربون را در اثر عدم وفای به عهد، بپردازد، بر خلاف شرط جزایی که جنبه ترتبی دارد.

شرط جزایی یا تهدیدی؟!
علی رغم وحدت مؤدای شرط جزایی در تمامی مصادیق آن از حیث پرداخت غرامت یا خسارت یا انجام یا ترک فعل یا حصول نتیجه ای خاص در اثر تأخیر یا نکول از وفای متعهد به تعهد، اما باید توجه داشت که در حقوق وضعی و مباحث فقهی معاصر،غیر از شرط جزایی شرط دیگری به نام شرط تهدیدی نیز مطرح و مورد بحث قرار گرفته است.

شرط تهدیدی در حقوق وضعی
شرط تهدیدی یا تهدید مالی در اصلاح علمای حقوق عبارتست ازحکم دستگاه قضائی بر متعهد متخلف از انجام تعهد یا مرتکب تأخیر در آن.
حکم قضایی به محکومیت متعهدی که از انجام تعهد خود نکول یا در انجام آن تأخیر نموده باشد.
بنابراین حقوقدانان وجه تمایز شرط تهدیدی از شرط جزایی را در این می دانند که اولاً تهدید مالی، جنبه تحکم و مجازات صرفنظر از حصول یا عدم حصول ضرر دارد بنابراین گر چه امکان انجام تعهد بعد از نکول وجود دارد و اصلاً خسارتی متوجه متعهد له نشده است اما ناکل به پرداخت غرامت مورد توافق محکوم می گردد. ثانیاً انجام تعهد از جانب متعهد، مورد نظر طرفین بوده باشد. ثالثاً حتماً باید متعهد له مبلغ مورد توافق را در اثر نکول متعهد مطالبه کرده باشد. رابعاً تهدید مالی، محدود به یک یا چند مرحله پرداخت نمی باشد، بلکه وصول آن تدریجی است و با تکرار هر بار نکول، مبلغی جداگانه از متعهد دریافت می شود لذا ناکل احساس خطر خواهد داشت که مبادا با طولانی شدن مدت تأخیر بر مبلغ تهدید مالی افزوده شود.
بنابراین شرط تهدیدی یا تهدید مالی وسیله و اهرمی است برای فشار بر متعهد و کنترل یا مهار معاندت و سرکشی وی نسبت به انجام تعهد که همزمان با دریافت مبلغ تهدیدی از وی متعهد را به انجام متعهد خود ملزم می کنند.
بطور مثال بانک بر مشتریان تسهیلات خود شرط می کند که با تأخیر در پرداخت هر قسط، معادل 48/1 ریال به ازای هر سه هزار ریال در هر روز، از آن ها در یافت می شود که این خسارت یا غرامت صرف نظر از این که بانک در اثر این تأخیر دچار ضرر شده باشد یا خیر و مانع از این نیست که بطور همزمان مشتری را ملزم به پرداخت اقساط تأخیری بنمایند.
مثال ها و نمونه های شرط تهدیدی
– تعهد شرکت هواپیمایی به استرداد درصد خاصی از مبلغ بلیت مسافر در صورت تأخیر پرواز.که علاوه بر پرداخت مبلغ فوق شرکت ملزم به انجام پرواز ولو با تأخیر خواهد بود .
– تعهد شرکت لیزینگ خودرو به تحویل اتومبیل سفارشی در وقت معینی و الا فلان مبلغ را ضمن تحویل اتومبیل به مشتری پرداخت کند.
گاه نیز شرط تهدیدی به نفع دولت علیه شهروندان به حکم قانون مصوب نمایندگان ملت تعیین می شود؛ نظیر این که قانون افراد را ملزم به اعلام واقعه ولادت یا وفات ظرف 15 روز بکند و الا به فلان مبلغ جریمه خواهند شد .

شرط تهدیدی و وجه تمایز آن در فقه شیعه
از نگاه فقهی شرط تهدیدی زیر مجموعه شرط جزایی یا همان شرط کیفری مالی است و تعریف شرط جزایی شامل آن نیز می باشد منتها رابطه منطقی شرط جزایی و تعریف آن با شرط تهدیدی، عموم و خصوص مطلق است چرا که شرط جزایی زمانی تهدید مالی تلقی می شود که شرط خسارت یا غرامت یا انجام فعل یا ترک آن و غیره، صرف نظر از وقوع ضرر یا عدم آن، مورد تعهد قرار گیرد که در این صورت هم شرط جزایی به معنای عام است و هم شرط تهدیدی. اما اگر تعیین موارد فوق با عنایت به وقوع ضرر تعیین شوند شرط جزایی به معنای خاص خواهد بود.با عنایت به مطلب فوق همان وجه تمایز مذکور در علم حقوق مطرح می شود اما به هر حال از لحاظ فقهی شرط تهدیدی خود از مصادیق شرط جزایی است.
تاریخچه شرط جزایی و منشأ شکل گیری آن
قبل از اشاره به تاریخچه شرط جزایی لازم به ذکر است که اصطلاح «شرط جزایی »یک اصطلاح وارداتی است که محققان معاصر فریقین آن را از حقوق وضعی غربی اقتباس کرده اند.مصطفی احمد زرقا از اقتصاددانان معاصر مسلمان در این باره می نویسد:« و مثل هذا الشرط یسمّی فی اصطلاح الفقه الاجنبی الشرط الجزایی » این گونه شرط در اصطلاح حقوق وضعی غربی شرط جزایی نامیده می شود. اما با مراجعه به فتاوای فقهای شیعه ملاحظه می شود که از آن تحت عنوان«وجه التزام» یاد کرده اند.
آیت الله صافی گلپایگانی در پاسخ به یک استفتاء می نویسد:
«اگر مقصود الزام مدیون بر ادای دین رأس مدت مقرر باشد که وجه التزام در مقابل عدم ادا باشد،ظاهراً اشکال ندارد.والله اعلم.»

                                                    .