بنابر اساس اطلاعات ارائه شده توسط کمیته علمی سازمان ملل در زمینه اثرات پرتوهای اتمی، متوسط پرتوگیری هر شخص از منابع پرتوزای طبیعی معادل 4/2 میلی سیورت در سال برآورد گردیده است. جدول زیر میانگین پرتوگیری سالیانه یک شخص را بر روی کره زمین ناشی از منابع پرتوزای طبیعی نشان می‌دهد. همانگونه که مشاهده می‌شود، نیمی از این پرتوگیری ناشی از استنشاق گاز رادن و مابقی متعلق به پرتوگیری‌های داخلی و خارجی ناشی از پرتوها و هسته‌های پرتوزای کیهانی و هسته‌های پرتوزای وابسته به تشکیل زمین (زنجیره‌های اورانیم، توریم و هسته پرتوزای منفرد 40K ) می‌باشد. در مناطق با پرتوزایی طبیعی بالا، میزان یاد شده به بیش از دهها برابر افزایش می‌یابد.
1-7-5-2 منابع پرتوزای مصنوعی
استفاده صلح‌جویانه از انرژی اتمی بعد از برگزاری اولین کنفرانس بین‌المللی ملل متحد در پائیز سال 1955 میلادی در ژنو آغاز شد. حال آنکه در ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی سابق تولید انرژی هسته‌ای همزمان با کاربرد نظامی آن در سال 1942 میلادی شناخته شده بود. از آن تاریخ به بعد عملا مواد پرتوزای مصنوعی به محیط زیست وارد گردیده و تدریجاً کاربرد گوناگون مواد پرتوزای مصنوعی یا ساخته دست بشر در علوم و فنون مختلف از قبیل پزشکی (تشخیص و درمان)، صنایع (کمیت سنجی و پرتونگاری)، تحقیقات، کشاورزی و غیره رو به گسترش نهاده است. در این بخش به آن دسته از مواد پرتوزا و هسته‌های پرتوزای مصنوعی اشاره می‌شود که از دیدگاه حفاظت رادیولوژیکی محیط زیست حائز اهمیت می‌باشند. به عبارتی دیگر آن دسته از هسته‌های پرتوزا مصنوعی ناشی از کاربرد‌های مواد پرتوزا مهم می‌باشند که توانسته‌اند به محیط زیست راه یابند و به نحوی جزء آلاینده‌های مواد غذائی، آشامیدنی و هوای تنفسی موجودات زنده و بویژه انسان محسوب گردند. مهمترین این منابع عبارتند از:
الف- راکتورهای اتمی : محصولات شکافت هسته‌ای و همچنین فعال‌سازی بوسیله نوترون، در طی واکنش‌‌های هسته‌ای در راکتور‌های اتمی تولید می‌شوند . محصولات شکافت از طریق جذب نوترون بوسیله هسته‌های قابل شکافت مانند 235U و 239Pu تولید می‌شوند. از میان هسته‌های پرتوزای مهم از دیدگاه رادیواکولوژی که در راکتورهای اتمی تولید می‌شوند، می‌توان به 90Sr و 137Cs به ترتیب با نیمه‌عمرهای 28 و 30 سال اشاره نمود. از دیگر محصولات عمده شکافت هسته‌ای میتوان به 131I با نیمه‌عمر 8 روز و 89Sr با نیمه‌عمر 5/50 روز و 91Y با نیمه‌عمر 8/58 روز اشاره نمود.
محصولات فعال‌سازی نوترون نیز خود به دو گروه محصولات خورنده و عناصر ترانس اورانیک تقسیم می‌شوند. از هسته‌های پرتوزای گروه اول، می‌توان به 60Co با نیمه‌عمر 3/5 سال و از عناصر ترانس اورانیک به 239Pu با نیمه‌عمر 104*4/2 سال، 230Pu با نیمه‌عمر 8/87 سال، 240Pu با نیمه‌عمر 6563 سال، 231Pu با نیمه‌عمر 9/14 سال و 241Am با نیمه‌عمر 433 سال اشاره نمود. ( ابراهیم کارخانه ای ، 1381 ، ص 369 )
هسته پرتوزای 134Cs با نیمه‌عمر 752 روز از دیگر محصولات فعال‌سازی می‌باشد که میزان پرتوزائی آن در راکتورهای هسته‌ای تقریباً معادل نصف پرتوزائی 137Cs می‌باشد.
در خلال کار عادی نیروگاههای اتمی کسر کوچکی از مواد پرتوزا از طریق هوا و آب‌های خروجی به محیط زیست وارد می‌شود که عمدتاً شامل 3H ، 14C ، گازهای نادر و ید پرتوزا می‌باشد.
ب- بازفرابری سوخت هسته‌ای : اورانیم و پلوتونیم موجود در سوخت‌های هسته‌ای پرتودیده مجدداً در کارخانجات بازفرابری بازیافت می‌گردند. قبل از جداسازی شیمیائی، میله‌های سوخت معمولاً به مدت 4 تا 5 ماه انبار می‌شوند تا پرتوزائی هسته‌های پرتوزای با نیمه‌عمر کوتاه مانند 131I ، کاهش یابد. بنابراین در اینگونه کارخانجات، پسمان اصلی از نوع مایع بوده و معمولاً شامل هسته‌های پرتوزای با نیمه‌عمر بلند مانند 137Cs ، 90Sr ، 3H می‌باشد. میزان پرتوگیری ناشی از فعالیت اینگونه کارخانجات به مراتب بیشتر از مراحل دیگر چرخه سوخت هسته‌ای است.
ج- ریزش ناشی از حوادث : بهره‌برداری از انرژی هسته‌ای در رشته‌های گوناگون بدون حادثه نبوده است. تعدادی از اینگونه حوادث که باعث پخش مواد پرتوزا به محیط زیست گردیده‌اند عبارتند از: انفجارات اتمی، متلاشی شدن ماهواره‌ها در فضا، انفجار در راکتورهای اتمی و از جمله وقوع حادثه در نیروگاه اتمی چرنوبیل . در سال 1986 میلادی، نابود شدن زیردریائیهای اتمی و انفجار در ظروف پسمان حاوی مواد پرتوزا ، به دنبال وقوع حادثه فوق، هسته‌های پرتوزایی نظیر 95Zr ، 144Ce،131I ، 137Cs ، 89Sr ، 90Sr ، 238Pu ، 239Pu ، 241Am به سطح زمین ریزش کرده‌اند .
منابع دیگر: تخلیه پسمانهای مایع ناشی از فعالیت کارخانجات بازفرابری سوخت هسته‌ای، یکی از مهمترین منابع پرتوزای مصنوعی آلاینده محیط زیست محسوب می‌گردد. به علاوه، هسته‌های پرتوزای مورد استفاده در صنایع،‌ پزشکی و غیره نیز جزء آلاینده‌های پرتوزا در محیط زیست می‌باشند. هسته‌های پرتوزای مورد مصرف برای این مقاصد، نظیر 99mTc و 131I دارای نیمه‌عمر کوتاه هستند.
پرتوگیری از منابع پرتوزای مصنوعی: مواد پرتوزای مصنوعی می‌توانند از راه‌ها و مسیرهای مختلف به محیط زیست وارد شده شده و نهایتاً انسان را در معرض پرتوگیری خود قرار دهند. اینگونه مواد، بسته به نوع منبع اولیه پرتوزا و محل آن، می‌توانند از طریق مختلف به انسان سرایت نمایند. در زیر باختصار به شرح بعضی از این مسیرها پرداخته می‌شود.
پخش اتمسفری: در صورتی که منابع پرتوزای مصنوعی اولیه ناشی از آزمایشات مربوط به انفجارات اتمی، حوادث بزرگ در نیروگاه‌های اتمی یا کارخانجات بازفرابری و غیره باشد، مواد پرتوزا از طریق پراکندگی در اتمسفر، نشست و توزیع مجدد مواد پرتوزا در محیط می‌توانند باعث پرتوگیری داخلی و خارجی گردند. شدت پرتوگیری‌‌ها، به شرایط جوی زمان حادثه یا انفجار و عوامل دیگر از قبیل رقیق شدن حاصل از جابجایی توده ابر تولید شده، نشست برروی منابع غذایی، آشامیدنی بستگی دارد.
منابع و توزیع مواد پرتوزا در محیط دریا: مواد پرتوزا می‌توانند از طریق اتمسفر بر سطح دریاها ریزش نمایند و یا اینکه مستقیماً از طریق تاسیسات هسته‌ای به محیط دریا راه یابند. این مواد پس از طی مسیرهای مختلف در محیط دریا و از طریق پخش و توزیع افقی و عمودی در این محیط، به زنجیره غذایی انسان راه می‌یابند. این امر در نهایت می‌تواند باعث پرتوگیری داخلی انسان از طریق بلع (مصرف آب و مواد غذایی دریایی) و پرتوگیری خارجی گردد. بدیهی است که عوامل انتقال از آب به رسوبات، ماهیان و غیره و همچنین عوامل پخش در مسیر، نقش اصلی را در چرخه انتقال ایفا می‌نمایند.
انتقال مواد پرتوزا از اکوسیستم کشاورزی: اکوسیستم کشاورزی شامل آن قسمت از محیط می‌شود که مورد استفاده انسان برای تولید منظم مواد غذایی است و دربرگیرنده‌ی زمین، محصول و حیوانات محلی که از این محصول تغذیه می‌نمایند، می‌شود. به دلیل آنکه این سیستم در معرض اتمسفر قرار دارد، لذا آلودگی‌های مواد پرتوزا از منابع مختلف می‌تواند بطور مستقیم و از طریق نشست خشک مواد پرتوزا و یا از طریق باران، برف و غیره وارد آن شود. مواد پرتوزای یاد شده می‌‌توانند بدین ترتیب باعث پرتوگیری داخلی و یا خارجی و یا هر دو شوند. هسته‌های پرتوزای مصنوعی در این اکوسیستم و یا از طریق مصرف گوشت و شیر حیوانات اهلی، به بدن انسان راه می‌یابند.
انتقال مواد پرتوزا از طریق اکوسیستم‌های آب شیرین: این سیستم شامل آب دریاچه‌ها، رودخانه‌ها و دیگر آب‌های سطحی می‌شود. منابع آلاینده پرتوزای مصنوعی می‌توانند از طریق نشست مستقیم (بار اولیه) و یا به وسیله عمل تمرکز و حمل و انتقال به وسیله آب‌های سطحی (بار ثانویه) به این اکوسیستم راه یابند.
انتقال مواد پرتوزا از طریق مصرف مواد غذایی و آشامیدنی: پرتوگیری ناشی از هسته‌های پرتوزای مصنوعی و از طریق مصرف مواد غذایی و آشامیدنی، بر پایه غلظت هسته‌های پرتوزای مورد نظر در بافت‌هی مختلف، نوع و انرژی پرتو، نیمه‌عمر بیولوژیکی و رفتار متابولیک هسته‌ پرتوزای مورد نظر و هسته‌های پرتوزای دختر و خصوصیات آنها تعیین می‌گردد.
بدیهی است که میزان مصرف ماده غذایی، غلظت هسته‌های پرتوزا در ماده غذایی و یا آشامیدنی و ضریب دُز، نقش اساسی را در این رابطه ایفا می‌نمایند . آلودگی مواد غذایی به وسیله مواد پرتوزا را می‌توان بر پایه مدل‌های محاسباتی تنظیم شده برای شرایط حاکم در منطقه مورد نظر پیش‌بینی کرد. نظارت بر میزان پرتوزایی در مواد غذایی به تدریج به بهبود مدل و برای رسیدن به تصویری قابل اعتماد از مسیرهای مختلف پرتوگیری کمک می‌نماید. گروه‌های مواد غذایی که انتظار می‌رود در وضعیت حوادث هسته‌ای (ریزش مواد پرتوزا در اتمسفر) به طور وسیعی آلوده گردند عبارتند از: شیر، گوشت، حبوبات، سبزیجات و میوه، ماهی و قارچ.
فصل دوم :
ادبیات و پیشینه تحقیق

2 -1 مقدمه
این قسمت در برگیرنده حاصل کندوکاوها ، درباره موضوع است . این کنکاش در کتاب ها ، مقاله ها ، گزارش پژوهش ها و پایان نامه ها در سایت ها و کتابخانه هاست . به سخن دیگر ، در برگیرنده اطلاعات مهمی است که خواننده را با نوشته ها و پژوهش های دانشگاهی و سازمانی دیگران در زمینه مسأله پژوهش آشنا می کند . اساس یک پژوهش علمی ، بر آگاهی های مهم در حوزه موضوع پژوهش استوار است . این شناخت ها و آگاهی ها ، توسط پژوهشگران قبلی در محیط های دانشگاهی و سازمانی فراهم آید . در اینجا سابقه و تاریخچه اجلاس ها و کنفرانس های زیست محیطی همچنین بررسی سابقه انجام ارزیابی های زیست محیطی و مطالعات انجام شده جهت تدوین دستورالعملها و الگوهای انجام ارزیابی زیست محیطی، سابقه الزامات قانونی و رهنمودهای ارزیابی زیست محیطی کشورهای مختلف جهان مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرد.
هر پژوهش علمی که انجام می گیرد باید بر پایه ، ارکان و نتیجه های پژوهش های پیشین استوار باشد . و پژوهشگر باید سعی کند مرتبط ترین ، اصیل ترین ، به روز ترین و مستندترین دستاوردهای پژوهش های نظری – کاربردی قبلی را شناسایی کند و دریابد که دیگران تا چه مرحله ای مسأله پژوهش مورد نظر او را بررسی کرده اند یا به آن نزدیک شده اند . به سخن دیگر چه بعدهایی از مسأله پژوهش که می خواهد انجام شود توسط دیگران بررسی شده و چه بخش هایی نشده است . که در این تحقیق برای این کار از منابع زیر استفاده شده است :

                                                    .