رشته حقوق

اهمیت موقعیت استراتژیک لبنان در منطقه

دانلود پایان نامه

اهمیت موقعیت استراتژیک لبنان در منطقه

لبنان به دلیل ویژگی های خاص و منحصر به فردش، مورد توجه بسیاری کشورهای اسلامی و غربی با دغدغه های متفاوت بوده است و تحولات سیاسی اجتماعی آن برای این کشورها اهمیت داشته و همواره تلاش کرده اند، این تحولات، با منافع وعلایق آنها همسو باشد. یکی از این ویژگی ها، جایگاه جغرافیایی و فرهنگی لبنان  است که حلقه پیوند میان دنیای اسلام و غرب بوده است.

لبنان همواره پل ارتباط فرهنگی و سیاسی میان اروپا و خاورمیانه بوده است. این کشور از این نظر، جایگاه ویژه ای دارد و از نخستین کشورهای خاورمیانه بوده است که آثار مدرنیسم در آن ظاهر گشته است. به نظر دانیل لرنر، در سال 1958، لبنان مدرن ترین سرزمین عربی است و از نظر کلیه شاخص های تجدد، از همسایگان عرب خود جلوتر است. چون خیلی زود، با طیفی از تاثیرات نوساز، از خارج هماهنگ شد. این ویژگی های مدرن، با وجود تحولات عمیق در جامعه لبنان، هنوز هم اثر خود را بر زندگی سیاسی و اجتماعی لبنان بر جای می گذارد. لبنان از این جهت، پایگاه و کانون پیوند میان دنیای عرب از یک سو و ارزش های غربی از سوی دیگر بوده است.[1]

ویژگی مهم و منحصر به فرد دیگر این کشور، ترکیب قومی و فرقه ای آن است. این ترکیب فرقه ای، تاثیر مهمی بر سرنوشت سیاسی لبنان داشته است. در لبنان، مشکلات معمول که در دگرگونی اجتماعی همه کشورها وجود دارد، با ترکیب مذهبی و فرقه ای منحصر به فرد آن عجین شده است. هیچ یک از هفت فرقه عمده مذهبی این  کشور، اکثریتی را تشکیل نمی دهند.

موازنه تقریبی بین مسیحیان و مسلمانان از یک سو و تقسیم مسلمانان به شیعیان و سنی ها از سوی دیگر، فضای سیاسی لبنان را همواره ناآرام و بی ثبات کرده است. حضور مسیحیان، علاقه غرب به این کشور را در پی داشته است. حضور سنی ها هم علاقه مندی کشورهای اسلامی سنی را بر انگیخته است. حضور شیعیان نیز حضور چشم گیر و مؤثر ایران را در تحولات آن کشور طی سال های اخیر موجب شده است. آنچه به تازگی این تنوع قومی و فرقه ای را پیچیده کرده است، هویتی شدن مسائل و تحولات مختلف در لبنان است که فضای سیاسی لبنان را به شدت تحت الشعاع خود قرار داده است.

مطلب مشابه :  تحلیل های آماری

افزون بر این، لبنان مرکز فکری اندیشه های اجتماعی و سیاسی بوده است و در زمینه ادبیات و آموزش بر خاورمیانه تاثیر گذاشته است. همچنین این کشور، به عنوان یک مرکز تجاری و مالی در منطقه، نمونه یک اقتصاد باز است.

از سوی دیگر، به ندرت می توان در خاورمیانه پدیده سیاسی مهمی را یافت که تنها به یک کشور محدود شده، به کشورهای دیگر سرایت نکرده باشد. بسیاری تحولات داخلی کشورهای منطقه و به خصوص کشورهای تاثیر گذار، بازتاب منطقه ای و گاه بین المللی می یابد. لبنان از این جهت استثنایی است و افزون بر این، از مواردی است که نشان می دهد، ساختارهای موجود تا چه حد شکننده اند. بی اعتمادی کشورهای منطقه به هم دیگر (بی اعتمادی متقابل عربستان و مصر از یک سو و ایران از سوی دیگر) افزایش زمینه مداخله بازیگران بین المللی را در منطقه در پی دارد؛ ولی وجود بحران های متعدد و مستمر و پیش بینی ناپذیر بودن روندهای آتی موجب شده است که هزینه حضور در خاورمیانه، چه از نظر سیاسی و چه از نظر اقتصادی، به شدت بالا باشد؛ چیزی که همه قدرت های بزرگ، توان پرداخت آن را ندارند. در نتیجه، امریکا به عنوان مؤثرترین بازیگر بین المللی، به دنبال ایجاد خاورمیانه ای است که بیشترین تناسب را با منافع و امنیت ملی آن کشور داشته باشد.

در این میان، تضاد اصلی میان امریکا و ایران است. در تعریف امریکا از خاورمیانه، اسرائیل به عنوان هژمون و کشورهای هم پیمان امریکا، چون مصر و اردن، حامی پیشبرد سیاست های امریکا هستند؛ ولی از نظر ایران، خاورمیانه از کشورهای اسلامی، منهای اسرائیل تشکیل می شود. بنابراین، تردیدی نیست که در کنار آینده عراق، آینده لبنان نیز، در ترسیم چهره خاورمیانه سال های آتی، نقش اساسی ایفا خواهد کرد. از این نظر، اختلاف ایران با امریکا، موجبی اساسی برای تداوم بحران در آینده خواهد بود.

مطلب مشابه :  حسن و قبح عقلی

آنچه در بررسی این تحولات اهمیت دارد، درک پیچیدگی این بازی است که در اهداف مختلف بازیگران متعدد آن ریشه دارد. این بحران در واقع، در تداوم حمله اسرائیل به لبنان و مقاومت 33 روزه حزب الله در برابر آن بود. با این همه بحران در متن تحولات جدید خاورمیانه ای واقع می شود که این تحولات، در واقع بخشی از استراتژی جهانی امریکا در سطح خاورمیانه است. از این نظر، تحولات لبنان بی توجه به سابقه تاریخی این کشور از یک سو و حوادثی که طی سال های اخیر در خاورمیانه اتفاق افتاده، قابل درک نیست. چنان که در جریان جنگ لبنان، جریان های سیاسی و مذهبی مختلف، مواضع بسیار متفاوتی را مطرح کردند، در شرایط کنونی هم دیدگاه های خود را تداوم بخشیده اند.

[1] ر.ک خواجه سروری غلامرضا ،گذر جامعه سنتی نوسازی خاورمیانه،تهران پژوهشکده مطالعات راهبردی،1383

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید