رشته حقوق

اهداء تخمک برای درمان ناباروری

دانلود پایان نامه

– اهداء تخمک (تکنیکهای داخل رحمی)

در این حالت از تخمک اهدائی استفاده می شود بدین صورت که اسپرم شوهر و تخمک اهداء شده از یک زن دیگر ( به غیر از زوجه ) پس از تهیه به وسیله روشهای پیشرفته پزشکی ، در زمان مناسب همراه با هم و بدون این که ترکیب شوند وارد لوله رحم همسر مرد صاحب اسپرم زوجه می شوند تا هم لقاح و هم رشد جنین به طور طبیعی در داخل لوله رحم زوجه انجام پذیرد(نائب زاده،453:1380) .

در این حالت ممکن است که تخمک اهدائی متعلق به همسر دوم مرد صاحب اسپرم باشد یعنی تخمک متعلق به زنی باشد که با شوهر زن پذیرنده تخمک رابطه زوجیت قانونی دارد ویا ممکن است که تخمک اهدائی از آن زن بیگانه با مرد صاحب اسپرم باشد که ما هر دو فرض را به صورت تفکیک مورد بررسی قرار می دهیم .

 

4-2-1- وضعیت فقهی وحقوقی اهداء تخمک با استفاده از تخمک همسر دوم:

در مورد وضعیت فقهی « نفس وارد کردن تخمک متعلق به دیگران که مستعد برای تکون جنین می باشد به رحم زن دیگر » قبلاً در هنگام بررسی فقهی حالت مادر جانشین بحث نموده ایم . در آنجا به این نتیجه رسیدیم که تنها دلیلی که ممکن است مورد استناد مخالفان جواز این عمل قرار گیرد استفاده از مفهوم عام آیات قرآنی در رابطه با حفظ فروج می باشد و سایر دلایل برای منع تزریق تخمک زنی به زن دیگر کافی به نظر نمی رسد .

در این قسمت صرف نظر از جواز یا عدم جواز تزریق اجزاء ژنتیکی زنی به رحم زنی دیگر این سؤال به میان می آید که آیا فراهم ساختن زمینه لقاح دو عنصر ژنتیکی در رحم زنی که صاحب تخمک نیست جایز است ؟ به عبارت دیگر با فرض جواز تزریق تخمک زنی به رحم زن دیگر آیا لقاح بین دو عنصر ژنتیکی در رحم آن زن که صاحب تخمک نیست ، از نظر فقهی منعی دارد ؟

در فرض مورد نظر ما یعنی وقتی که تخمک اهدائی متعلق به همسر دوم مرد صاحب اسپرم می باشد ، این بحث به صورت این سؤال مطرح می شود که آیا لقاح اسپرم و تخمک زن و مردی که با یکدیگر رابطه زوجیت دارند ، در فضای رحم زنی دیگر که همسر دیگر مرد صاحب اسپرم است ، جایز است یا خیر ؟

ابتدا باید بررسی نماییم که آیا این عمل مشمول منع حاصل از آیات قرآنی (فصل دوم همین رساله) ناظر بر حفظ فروج می گردد یا خیر ؟

در این خصوص لازم است ملاک عمومیت آیات مزبور ، بنابر شمول آیات مذکور نسبت به استعمال تکنیک های نوین باروری  احراز شود ؛ به عبارت دیگر به چه دلیل زنان موظف به حفظ فروج خویش شده اند ؟ آیا مفاد آیات مزبور انشاء حکمی تعبدی است یا این که حکم مذکور مبتنی بر یک ملاک منطقی و قابل درک است ؟ چنانچه مفاد آیات ذکر شده وضع حکمی تعبدی باشد ، به دو گونه می توان به سؤال بالا پاسخ گفت . یکی این که در صورت تعبدی بودن حکم آیات مذکور ، لقاح مورد بحث ما مشمول منع حاصل از آیات خواهد شد زیرا به موجب این آیات زنان به نحو تعبدی موظف به حفظ فروج خویش از غیر شده اند ، خواه این « غیر » ، تزریق اسپرم باشد یا تخمک ، خواه تخمک تزریقی از آن زنی بیگانه با شوهر زن پذیرنده باشد یا همسر دوم و خواه تخمک تزریقی منجر به لقاح با اسپرم شوهر بشود و یا نشود در همه حال او موظف به حفظ فروج خویش از اجزاء ژنتیکی متعلق به غیر است و مجرد رابطه زوجیت بین زن صاحب تخمک و شوهر زن صاحب رحم وضعیت موضوع منع حاصل از آیات مزبور را تغییر نمی دهد (جعفر زاده ، س 1378 ).

دیگر اینکه حتی اگر حکم آیات مزبور را تعبدی هم بدانیم ، حفظ فروج دلالتی بر عدم جواز لقاح بین اسپرم شوهر آن زن با تخمک زوجه صاحب اسپرم ( همسر دیگر وی ) ندارد و بسیار محتمل است که منظور ، حفظ فروج از اسپرم است نه تخمک و بدینسان حتی می توان در مورد فرض تزریق تخمک زنی به زن دیگر نیز نظر داد که عام بودن آیات ذکر شده دلالتی بر عدم جواز تزریق تخمک ندارد و حفظ فروج شامل تخمک زن دیگر نمی شود (همان).

چنانچه ممنوعیت مفاد آیات ذکر شده حکمی غیر تعبدی و مبتنی بر ملاکی قابل درک باشد وضعیت به گونه ای دیگر خواهد بود . بنابر نظر گروهی از فقها ملاک اصلی و مقصود از حکم آیات ، حفظ فروج از مرد اجنبی و بیگانه است که تبعاتی از جمله اختلاط نسب ، تزلزل پیوند زناشوئی  و نظام خانواده را به همراه دارد . حتی اگر قرائت اخیر پذیرفته شود به نظر می رسد باز هم فرض مزبور بلامانع باشد چه آنکه صاحب اسپرم شوهر زن صاحب رحم است و نسبت به او بیگانه محسوب نمی شود و از طرفی صاحب اسپرم ، معین و همسر قانونی و شرعی زن صاحب تخمک است بنابراین تبعاتی از جمله اختلاط نسب و تزلزل مبانی خانواده را هم به دنبال نخواهد داشت . با این تفسیر به نظر می رسد لقاح در فرض مزبور شامل ممنوعیت حاصل از آیات نخواهد شد(همان) .

مطلب مشابه :  زارهای مورد استفاده مدافع در مقایسه با وسایل مورد استفاده مهاجم

روایات ناظر به موضوع بحث(فصل دوم همین رساله) حتی با آن قرائتی که آنها را تنها ناظر به منع لقاح اسپرم و تخمک در فضای رحم می دانست و نه مجرد تزریق منظور لقاح اسپرم و تخمک متعلق به زن و مرد فاقد رابطه زوجیت است در صورتی که در فرض مورد بحث ما صاحب تخمک همسر دوم صاحب اسپرم است و تلقیح بین اسپرم و تخمک زن و شوهر ایجاد می گردد و اگر اسپرم و تخمک زن و شوهر قانونی است  لذا روایات مزبور مانع جواز این فرض نخواهد شد . (جعفر زاده ، 1378).

متقضای قاعده احتیاط و مغایرت با اغراض تشریع ازدواج نیز دلایل محکمی برای منع و تحریم فرض مورد نظر ما به حساب نمی آیند چرا که قاعده احتیاط حتی اگر براساس عقیده اخباریون مجرای آن را شک در تکلیف بدانیم  بایستی در فرض مورد نظر ما مبتنی بر ملاکی باشد که می توان ملاک آن را جلوگیری از اختلاط میاه و حفظ نسب دانست که در این فرض اختلاط میاهی در کار نیست چرا که از اسپرم مردی استفاده می شود که هم با صاحب تخمک و هم با زن صاحب رحم ، اختلاط نسبی نیز روی نمی دهد چرا که این دو نیز زن و شوهر  هستند (آیت اله مومن ، 81:1453 ).

انجام این عمل مغایرتی نیز با اهداف شارع در تشریع ازدواج و حفظ بنیانهای خانواده ندارد(همان) .

با عنایت به موارد فوق دانستیم که ادله ذکر شده هیچ کدام کافی برای منع استفاده از فرض مورد نظر ما نبوده و علی الاصول بهره برداری از تخمک همسر دوم شخص  اعم از اینکه رابطه زوجیت قانونی بین این دو دائم یا منقطع باشد  برای بارور ساختن اسپرم مرد و در نتیجه بارداری همسر دیگر مرد از جنین حاصله ، بلااشکال می باشد.

 

4-2-1-2 – وضعیت فقهی وحقوقی اهداء تخمک با استفاده از تخمک زن بیگانه

در این فرض می خواهیم ببینیم که آیا فراهم ساختن زمینه لقاح بین اسپرم شوهر زن صاحب رحم با تخمک اهدایی زن بیگانه در فضای رحم همسر مرد صاحب اسپرم (زوجه) از نظر شرعی جایز است یا خیر ؟

همانطور که در ابتدای بحث مربوط به فرض قبل گفتیم ، این بحث را با فرض جواز تزریق تخمک زنی به زن دیگر مورد بررسی قرار می دهیم وگرنه اگر معتقد به منع تزریق تخمک زنی به زنی دیگر باشیم دیگر مجالی برای بحث حاضر پیش نمی آید ولی اگر این امر را بلامانع بدانیم آن وقت باید در مورد حالت فعلی به بررسی فقهی بپردازیم چرا که ممکن است عمل تزریق ، مجاز ولی فراهم کردن لقاح بین اسپرم و تخمک در فضای رحم منع شده باشد.

آنچه در مورد آیات قرآن کریم در رابطه با فرض قبلی گفتیم مشمول این فرض نیز خواهد شد و از این نظر تفاوتی بین این دو فرض نیست . در مورد اختلاط نسب نیز باید گفت که در این فرض امکان تکون کودک مشتبه النسب وجود ندارد چرا که حالت بهره گیری از تخمک اهدائی زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که زن صاحب رحم که همسر مرد صاحب اسپرم می باشد فاقد تخمدان بوده ویا قادر به تولید تخمک سالم وزایا نباشد فلذا جنین به وجود آمده مسلمأ محصول اسپرم متعلق به شوهر زن صاحب رحم وتخمک زن اهداء کننده خواهد بود .

ًدر مورد شمول روایات ذکرشده نسبت به فرض موضوع بحث مانیز همانطور که قبلاً اشاره کردیم گروهی از فقها مفاد آنهارا مطلق دانسته وشامل ورود اجزاء ژنتیکی به فضای رحم زن از طریق تکنیک های کمکی تولید مثل می دانند ، بنابراین تحریم مستفاد از روایات مشمول لقاح اسپرم وتخمک زن ومرد بیگانه در فضای رحم نیز خواهد شد .اینان بر این عقیده اند که رحم زن ، تنها محل تکون کودک از طریق اجزاء ژنتیکی متعلق به زن ومرد واجد رابطه زوجیت شرعی است . این گروه از فقها با اذعان به این که روایات مزبور بیشتر ناظر برمردان ونتیجتاًاجزاء ژنتیکی متعلق به آنان است ، بیان می دارند که ملاک منع،مجّرد ورود اسپرم متعلق به مردی بیگانه به فضای رحم زن نیست ، بلکه مبنای حرمت ، یا تزریق اسپرم مرد بیگانه در شرایطی است که امکان لقاح با تخمک زن وجود داشته باشد یا نفس لقاح اسپرم وتخمک متعلق به زن ومرد فاقد رابطه زوجیت در فضای رحم می باشد . مجّرد وجود پیوند زوجیت بین صاحب اسپرم و صاحب رحم حرمت لقاح رازایل نمی سازد ، زیرا آنچه موضوع حرمت است لقاح اسپرم وتخمک متعلق به زن ومرد بیگانه در فضای رحم است . بدین  ترتیب براساس عقیده مذکور چنانچه اسپرم وتخمک تززریقی از طریق تکنیک گیفت (G.I.F.T)در فضای لولهرحم زن صاحب رحم با یکدیگرلقاح نمایند،زن صاحب رحم مرتکب فعل حرام شده ونگهداری جنین مزبور در رحم شرعاًحرام خواهد بود .

مطلب مشابه :  مضرات حبس برای جرم حفاری و کاوش غیر مجاز

در مقابل ،فقهای موافق جواز این فرض بر این نظرند که روایات صرفنظر از ضعیف بودن سند وغیر اعتماد بودن ، به لحاظ دلالت از موضوع بحث انصراف دارند . عباراتی نظیر « افراغ الماء فی امراه حراما » ، تضییع النطفه و لوضعه ایاها فی غیر موضعها » و « اقرار النطفه فی رحم یحرم علیه » نه شامل تزریق اسپرم مرد بیگانه است و نه تخمک بیگانه و نه لقاح بین اسپرم مرد و تخمک زن بیگانه در رحم و دلیلی بر شمول این روایات نسبت به فروض مورد بحث وجود ندارد.(همان)

4-2-2- تکنیک های لقاح خارج رحمی اهدای تحمک

در این .تکنیک ها ولقاح بین اسپرم وتخمک در خارج رحم ودر محیط آزمایشگاه وقوع می پیوندند ، با این تفاوت که در تکنیک زیفت (Z.I.F.T)زیگوت تشکیل شده را در حالی که هنوز تکثیر سلولی شروع نشده است ، به داخل لوله رحم منتقل می کنند ،در حالی که در I.V.Fبعد از دو روز  لقاح ، جنین حاصله در مرحله 4 تا 8 سلولی را وارد حفرهرحم می نمایند ودر C.S.Iبا استفاده از تزریق اسپرم به تخمک آن را بارور نموده و بعد از 2 روز از رشد جنین ، آن را به رحم منتقل می کننند .

این موارد از نظر تحلیل حقوقی شامل دو فرض مستقل می شود :

الف .مجرد فراهم کردن لقاح مصنوعی بین اسپرم و تخمک

ب.انتقال زیگوت یا جنین به رحم همسر صاحب اسپرم

 

ذیلاً هر کدام را به طور جداگانه مورد مطالعه قرار می دهیم .

4-2-2-1- مجرد فراهم آوردن لقاح خارج رحمی

لقاح بین اسپرم و تخمک در خارج ازرحم و در محیط آزمایشگاه صورت گیرد . تخمک های مورد نیاز به مقدار مناسب به طریق لاپاراسکوپی از تخمدان و یا به وسیله سونوگرافی از واژن به دست می آید ، آنگاه تخمک های مزبور با مقداری اسپرم به روش آ‍زمایشگاهی بارور می شوند . تخمک های بارور شده به تعداد کافی توسط سوزنهای هدایت شونده به لوله های رحم منتقل می شوند تا در آنجا مراحل رشد خود را طی نمایند . قبلاً اشاره نموده ایم که تخمک بارور شده را در هنگامی که هنوز تقسیم سلولی شروع نشده باشد زیگوت می گویند و بعداز شروع تقسیم سلولی آن را جنین می نامند(نائب زاده،459:1380) .

فرض مورد بحث ما در حالت اهداء تخمک شامل دو فرض جزئی تر می شود .

 

4-2-2-1-1- اهداء  تخمک با استفاده از تخمک همسر دوم

در این وضعیت لقاح مصنوعی در خارج رحم بین اسپرم مرد  و تخمک همسر دوم وی واقع می شود . در این حالت زیگوت یا جنین محصول لقاح اسپرم و تخمک متعلق به زن و شوهر قانونی است که با توجه به آنچه در مورد A.I.H گفتیم ، در این وضعیت بحث چندانی مطرح نمی گردد و دلیلی بر حرمت یا منع عمل وجود ندارد(رضانیا معلم،246:1383) .

 

4-2-2-1-2- اهداء تخمک با استفاده از تخمک زن بیگانه

در این وضعیت لقاح مصنوعی در خارج از رحم بین اسپرم مرد و تخمک زنی که با وی هیچگونه رابطه زوجیتی ندارد واقع می شود . در این حالت لقاح در محیط آزمایشگاه و بین اسپرم و تخمک زن و مرد بیگانه به وقوع می پیوندد به طوری که زیگوت یا جنین ، محصول اسپرم متعلق به مردی بیگانه است(نائب زاده،459:1380) . این قسمت در بحث مربوط به حالت جاشینی در باروری مصنوعی مورد بررسی فقهی قرار گرفته ودر آن هیچ دلیل قاطع ومحکمی برای عدم جواز این فرض ندانستیم.

 

4-2-2-2- انتقال زیگوت یا جنین به رحم همسر مرد صاحب اسپرم

 

در تکنیک زیفت( (Z.I.F.Tتخمک بارور شده به لوله رحم منتقل میشود که آن را زیگوت می نامند ودر I.V.F وI.C. S.Iجنین بعد از دو روزاز انجام عمل تلقیح در حالی که تکثیر سلولی پیدا کره است (در مرحله 4تا 8سلولی )به رحم منتقل می گردد .در فصول قبلی در مورد وضع فقهی انتقال زیگوت به رحم یک زن بحث نمودیم که به این نتیجه رسیدیم که منع موجود در قرآن وروایات بر فرض شمول آنها نسبت به روشهای نوین باروری ،شامل انتقال زیگوت (تخمک بارور شده )ومراحل بعدی رشد آن که عنوان جنین را به خود می گیرد به رحم یک زن بیگانه نمی شود وانتقال زیگوت یا جنین به رحم زن دیگر بلامانع است(نائب زاده،460:1380).

با عنایت به تحلیل های ارائه شده می توان ادعا کرد که با توجه به دلایل و استنادات فقهی موجود نمی توان دلیل قاطعی بر ممنوعیت  این حالت و عدم جواز به کارگیری آن دست آورد.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید