1
برنامه دوم
بند 1
خط مشی‏های
نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان‏آور
2
برنامه دوم
43
پرداخت دیون دولت به صندوق بازنشستگی
3
برنامه دوم
63
تأسیس صندوق ذخیره فرهنگیان و استرداد سهم الشرکه آنان در هنگام بازنشستگی
با رجوع به جدول 4-15 مشخص می‏شود که در برنامه دوم توسعه، در واکنش به انتقادات در زمینه کمبودهای حمایت‏های اجتماعی، و با توجه به بهبود بودجه دولتی، تلاش شده است تا دال‏های خالی برنامه اول، در زمینه حمایت از جانبازان، ایثارگران، شاغلین مشاغل سخت و زیان‏آور، آموزگاران و فرهنگیان، و صندوق‏های بازنشستگی جبران گردد.
شایان ذکر که اگر چه نشانه‏های حمایتی در این گفتمان به نوعی ادامه نشانه‏های حمایتی در گفتمان‏های پیشین است، اما به دلیل نوع مفصل‏بندی، و متفاوت بودن دال مرکزی، نظام معنایی متفاوتی، بر رویکرد‏های سیاستی بازنشستگی حاکم می‏شود و این حوزه را به جهت متفاوتی سوق می‏دهد. در گفتمان قبل از سازندگی که نظام معنایی آن حول ” کاهش فاصله طبقاتی” مفصل‏بندی بود، نشانه‏های حمایتی برای کاهش فاصله طبقاتی بوده است، اما در گفتمان سازندگی، نشانه‏های حمایتی یا بطور مستقیم برای پشتیبانی از تولید وتوسعه اقتصادی برجسته می‏شد، و یا بطور غیر مستقیم برای کاهش بار انتقادات، و تلطیف فضای سیاسی به منظور راه اندازی تولید صورت می‏گرفت. بنابراین حمایت‏های در مفصل‏بندی‏های متفاوت، معنای متفاوت دارند.
شکل 4-6حاکی از این است که بازنشستگی در دوره سازندگی با توجه نشانه اصلی آن یعنی تولید و توسعه اقتصادی، به معنای “پشتوانه تولید و توسعه اقتصادی” بازنمایی شده است، که برای کاهش تنش‏ها، و تلطیف فضای کشور و برای نیل به تولید و توسعه نشانه‏های حمایتی را هم وارد مفصل‏بندی کرده است.
شکل (4-6) مفصل‏بندی بازنشستگیدر گفتمان سازندگی(بر اساس قانون برنامه اول و دوم توسعه)
در توضیح شکل نگرفتن نشانه‏های اقتصادی-بیمه‏ای در این گفتمان، می‏توان به عواملی از قبیل جوان بودن هرم سنی جمعیت، مطرح نبودن بحران پیری و نبود بحران‏های مالی صندوق‏های بازنشستگی، پایین بودن سهم هزینه بازنشستگان در بودجه کشور و غیره اشاره کرد.
4-3-2-2-تحلیل متون مصوبات سوم و چهارم مجلس بررسی شدهبر مبنای روش لاکلاو و موفه
از منظر زمانی، سومین و چهارمین(1375 – 1367) ادوار مجلس شورای اسلامی، همزمان بوده اند با برهه زمان دولت هاشمی رفسنجانی و حاکم بودن گفتمان سازندگی در کشور؛ بطوریکه:
مجلس سوم در سال 1367 به ریاست اکبر هاشمی رفسنجانی فعالیت خود را آغاز نمود و در سال 1371 با ریاست مهدی کروبی، به کار خود پایان داد.

                                                    .