رشته حقوق

اصل دهم قانون اساسی

دانلود پایان نامه

ب- عوامل بیرونی (اجتماعی)
عوامل بیرونی بزهکاری شامل عواملی هستند که در محیط انسان را همواره تحت تأثیر خود قرار می دهند و محرک رفتارهای او به شمار میروند. پارهای از این عوامل خاص محیط طبیعی انسان است. پژوهشهای جرم شناسی نشان میدهد که میان برخی رفتارهای بزهکارانه، میزان دما (گرما، سرما) و تغییرات فصول رابطه پیوستهای وجود دارد و محیط شهر و روستا همچنین از یک میزان بزهکاری برخوردار نیست.
محیط اجتماعی نیز فرد را در ارتباط و گاه در تعارض با دیگر افراد جامعه قرار میدهد و گاه این محیط موقتی است: مانند محیط سربازی و محیط تحصیلی شامل آموزشگاه و محیط کارآموزی، گاه فرد در انتخاب این محیط نقش دارد. در این مورد به محیط حرفهای و محیط خانوادگی که افراد خود بر میگزینند یا آن را میپذیرند یا به چگونگی گذران اوقات فراغت آنها نظیر معاشرت با دوستان، انتخاب سرگرمیها و نوع رسانههای گروهی (مطبوعات، سینما، رادیو و تلویزیون) مورد علاقه آنها میتوان اشاره کرد، و عکس آن، گاهی اوقات افراد در انتخاب محیط از خود ارادهای ندارند و نوع محیط به آنها تحمیل میشود، انتخاب محیطهای تحمیلی مانند بازداشتگاه، زندان، کانونهای اصلاح و تربیت و مؤسسات مشابه دیگر که هیچگاه به میل افراد نیست. محیط فرهنگی نیز گاه عامل جرم زا تلقی میشود. بسیار اتفاق میافتد که ارزشهای گروهی (صنفی، حزبی، قومی، انجمنها و…) در تعارض با یکدیگر قرار میگیرند.
در این میان فرد برای رهایی از این تعارض ناچار به هنجارشکنی تن میدهد و جرمی به وقوع میپیوندد. علاوه بر عوامل محیطی که در رفتار انسانها موثرند زمینه روانی که بر پایه احساسات انفعالی و عاطفی نظیر خشم، حسد، نگرانی، ترس و… استوار است در بروز پارهای از رفتارهای نابهنجار تاثیر بسزا دارد. روان شناسی جنایی به مطالعه این گونه صفات که شخصیت نابه هنجار را تشکیل میدهد، میپردازد.
1- عوامل اجتماعی شخصی
تأثیر عوامل محیطی بر رواج بزهکاری امری مسلم و تردید ناپذیر است. همانطور که قبلاً اشاره شد این عوامل شامل شرایط خانوادگی، عوامل جمعیتی و عوامل طبیعی یا جغرافیائی است. به جرأت میتوان گفت عامل نخست از مؤثرترین عوامل در ازدیاد یا کاهش میزان جرائم است. خانواده آینه شخصیت کودکان است. در کانونهای خانوادگی ناهمگن که معمولاً عواطف خانوادگی ضعیف و مخدوش است افراد بزهکار بیشتر پرورش مییابند. به عنوان مثال به اعتقاد همه محققان و حقوقدانان طباق و ایجاد گسیختگی بین همسران، از عوامل مؤثر در پرورش افراد بزهکار بوده و در این قبیل خانوادهها بهدلیل محرومیت فرزندان و نوجوانان از عواطف و ملاطفتهای خانوادگی و مهر و محبت مادران، کودکان به خشونت گرائیده و بعضاً تمایلات رفتار مجرمانه یا بزهکاری در آنها بروز میکند. همچنان که عوامل جمعیتی نیز نقش مؤثر دارد. توسعه شهرها و تراکم جمعیت در شهرهای بزرگ نیز از عوامل محیطی جرم زا محسوبند. بدین توضیح که در شرایط تراکم جمعیت امکانات وسیعتری برای ارتکاب جرم در دسترس اشخاص قرار میگیرد. بنابراین، تراکم جمعیت و گمنامی و تحرک که برای مجرمین امکان فرار از چنگال قانون را فراهم میسازد نباید نادیده گرفت.
آمار منتشره در کشورهای پیشرفته حکایت از این دارد که وقایع بزهکارانه مهم در شهرها بیشتر از محیطهای روستائی و در بین شهرها آنجا که تراکم جمعیت بیشتر است موارد ارتکاب جرم فراوانتر میباشد. منظور از عوامل طبیعی و جغرافیائی عواملی از قبیل آب و هوا و سرزمین و تغییرات جوی و غیره است که میتواند در رشد روح بزهکاری یا تخفیف آن مؤثر باشد. مثلاً وجود مخفیگاهها و یا محلهای دور افتاده و یا جنگی و رودخانه پرآب و بالاخره خرابهها و ابنیه مخروبه از عوامل مؤثر در ارتکاب جرم محسوبند.
2- عوامل اجتماعی عمومی
میتوان به تأثیر عوامل اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در اشاعه رفتار بزهکارانه از سایر عوامل کمتر نیست اشاره کرد: محیطهای اجتماعی اعم از محیطهای عمومی یا کلی که همه اجتماع را شامل میگردد و محیطهای محدود از قبیل محیطهای انتخابی و یا اتفاقی و تحمیلی و اجتناب ناپذیر عوامل بسیار مؤثری در ارتکاب بزه محسوبند. شاید بتوان در رأس علل یا عوامل اجتماعی عامل اقتصادی را قرار داد به عبارت دیگر فقر و ناداری تأثیر فراوانی در تشویق افراد به سوی بزهکاری دارد بیشتر سرقتها، اختلاسها، خیانت در امانتها و کلاهبرداریها منشاء اقتصادی داشته و عمدتاً بوسیله افراد فقیر صورت میپذیرد.
در عین حال تأثیر عوامل فرهنگی و اعتقادی بر کسی پوشیده نیست، چه کسی میتواند منکر این واقعیت گردد که ضعف مبانی اعتقادی و عدم پایبندی به اصول اخلاقی و تعالیم مذهبی تأثیر فراوانی درکشیده شدن افراد به سوی جرایم و خلافکاریها دارد، همچنان که نظام سیاسی حاکم بر یک جامعه میتواند در تشویق یا عدم تشویق افراد به ارتکاب جرائم کمک کند. بحران جنگ از جمله عوامل اجتماعی جرم زایی است که جرم شناسان و جامعه شناسان در باره تأثیر آن متفقالقولند و برای توجیه آن دلایلی را ذکر کردهاند:
1- وجود موقعیتهای نامناسب اقتصادی- اجتماعی از قبیل جیره بندی مواد غذایی، تثبیت آمرانه قیمتها، بازار سیاه برخی کالاهای ضروری جرایم را افزایش میدهند. لطمات و صدمات مقاومت افراد را در مقابل وسوسههای نفسانی کاهش داده و سبب بروز جرم میگردد.
2- پراکندگی خانوادهها در اثر وقوع پدیده جنگ گردد.
3- هنگامی که کشور تحت محاصره دشمن قرار میگیرد تعدادی از نیروهای داخلی قصد همکاری با نیروهای اشغال گر را پیدا میکنند و از این طریق همکاری با اشغالگر جزئی از جرائم محسوب میگردد. با این اوصاف نمیتوان گفت که پدیده جنگ خود به خود پدیدهای شر و منفور است بلکه در بسیاری از اوقات جنگ سبب تقویت روحیه آزادیخواهی، گذشت، ایثار نیز میگردد.
گفتار دوم: اهمیّت شناسایی عوامل و فرایندهای جرم زا
راههای بازسازی و پرورش صحیح مجرمین بزرگترین رسالت مراکز روان درمانی از یک طرف و مراجع قضائی و کیفری و بطور خاص بازداشتگاهها از طرف دیگر درمان نارسائیهای منشی و تربیت بزهکاران و منحرفین اجتماعی است. انجام این رسالت مهم در مورد نوجوانان بزهکار هم ضروری تر و هم عملیتر است ضروریتر از این جهت که نوجوانان نسل روبه رشد و آینده ساز هر جامعه بوده و نباید از نقش مؤثر آنها در سالم سازی و یا آلودهسازی جامعه (برحسب اینکه خود سالم یا آلوده باشند) غافل بود و عملیتر از این جهت که قابلیت انعطاف و تأثیرپذیری این نسل از نسلهای بالغ و یا افراد کامل به مراتب بیشتر است. اگر در هر جامعه مسئولین مراکز تربیتی اعم از مدارس در سطوح مختلف و یا مراکز روان درمانی که به لحاظ اشراف کافی متخصصین آن بر بیماریهای روانی و تنوع آنها و خطرات عظیمی که بعضی بیماران از این نوع میتوانند ایجاد کنند بدانند که وظیفه سنگینی بردوش دارند و بالاخره صاحب منصبان قضائی در مراجع کیفری و زندانها به رسالت عظیم خود واقف باشند علاج رواج بیرویه جرائم چندان هم دشوار نیست.
بند اول: درمان بزهکار به جای انتقام جویی
اولین مورد در این رهگذر آن است که برنامهریزان اجتماعی سیاست کیفری هر جامعه را بجای«انتقامجویی» بر بنیاد «درمان بزهکاران» استوار سازند. اما این بدان معنی نیست که تفریط در تضعیف مجازاتهای عادلانه را جایگزین افراط در مجازاتهای سنگین و خشن سازیم و عدالت کیفری را به معنای پاداش دادن به بزهکاران تفسیر نمائیم بلکه همواره باید راه میانه را پیمود و سیاست کیفری را به نحوی طراحی نمود که متجاوزین به قانون و جرمهای متجری و ضد اخلاقی اجتماعی از جامعه طرد و در معرض مجازاتهای بازدارنده قرار گرفته و در مقابل مرتکبین اتفاقی و به ویژه نوجوانان فریب خورده که با داشتن زمینههای مساعد اخلاقی بطور تصادفی در معرض القای سوء دسته اول قرار گرفتهاند به طور ماهرانه تصحیح و در جهت فطرت انسانی خویش رهنمون گردند و رهنمونی بسوی فطرت وقتی محقق میگردد که پیشگیری از جرائم از قوانین طبیعت تبعیت شود والا به گفته بسیاری از محققین علوم روانی و جزائی تأثیر مجازاتها به ویژه نوع خشن آن بر مجرمین بسیار ناچیز و نامحسوس است و اگر اثری بر آن مترتب باشد تنها بر سایر افراد جامعه و کسانی است که هنوز آلوده به ارتکاب بزه نشده اند.
بند دوم: استحکام بخشیدن بنیان خانواده
اینکه به نهاد خانواده و استحکام بخشیدن آن به درجههای که مورد عنایت اصل دهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته اهمیّت داده شود در اصل مزبور آمده است، « از آنجا که خانواده واحد بنیادی جامعه اسلامی است، همه قوانین و مقررات و برنامه ریزیهای مربوط باید در جهت آسان کردن تشکیل خانواده، پاسداری از قداست آن و استواری روابط خانوادگی بر پایه حقوق و اخلاق اسلامی باشد. ».

مطلب مشابه :  حقوق تربیتی کودک

بند سوم: فراهم کردن محیطهای سالم
اینکه در اصلاح ساختار محیطهای اجتماعی و فرهنگی بر پایه تعالیم عالیه اسلام کوشش نموده و سعی شود با تأمین محیطهای سالم آموزشی و در جوار آنها فضاهای انبوه و فراوان تربیتی، ورزشی و تفریحات سالم، اندیشه و فطرت پاک نوجوانان را پرورش داده و نیروهای خداداد و نهفته در درون این ذخایر عظیم بشری را در جهتی سوق دهیم که انگیزههای جهت رو آوردن به خطا کاریها و سرخوردگیها و خود باختگیها وجود نداشته باشد.
مبحث دوم: پیشگیری از جرم و اهمیّت آن
زندگی اجتماعی انسان تحت حاکمیت قواعد یا هنجارهای اجتماعی است. بعضی از رفتارهای مردم در جامعه جز رفتارهای مناسب بوده که به آنها هنجار میگویند اما در مقابل این هنجارها رفتارهای نامناسبی نیز وجود دارد که به آنها ناهنجاریهای رفتاری میگویند و این ناهنجاریها منبع ایجاد جرم در جامعه میباشند. جرم در جوامع در رابطه با مذاهب و ادیان معانی مختلفی پیدا میکند مثلا جرم به معنای فعل یا ترک فعلی که نظم ، صلح و آرامش را مختل می سازد و قانون برای آن مجازات تعیین کرده است میباشد یا به عبارت دیگر جرم عبارت است از: عملی که قانون آن را منع نموده و یا ترک عملی که قانون آن را لازم دانسته و برای آن عمل یا ترک عمل کیفر و مجازات تعیین کرده است. در نظام حقوقی اسلام عدالت پایه و اساس آن را تشکیل میدهد و همه قوانین و مقررات در راستای تحقق عدالت تشریح شدهاند. اهمیّت پیشگیری، جلوگیری وقوع جرایم و بروز حالت خطرناک و اصلاح و درمان بزهکاران از طریق شناسایی علل و عوامل پیدایش آنها و نیز مبارزه با آنها میباشد.

مطلب مشابه :  موجبات مطلقه و نسبی ارتداد

گفتار اول: مفهوم پیشگیری از جرم و انواع آن

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید