رشته حقوق

اشتغال و فعالیت اقتصادی

دانلود پایان نامه

البته ورود زنان به عرصه های دیگری چون مهندسی و مدیریت و مشاغل دیگری از این قبیل هیچگونه منع شرعی و عرفی ندارد و از دیدگاه بعضی از کارشناسان، چه بسا زنانی در این عرصه ها حضوری موثرتر از بسیاری از مردان دیگر دارند (مصاحبه با دکتر آئینه وند، 12/9/90 ؛ دکتر سجادیه،20/9/90 ؛ دکتر علم الهدی، 29/8/90). اما این ملاحظات بدون در نظر گرفتن موارد استثناء طرح می گردد.
2-4- تحصیل برای صرف تعالی و نه برای اشتغال
یکی دیگر از ملاحظاتی که تعدادی از کارشناسان این عرصه به آن اذعان داشتند این بود که
اولا از یک سو منابع اشتغال و کسب درآمد در جامعه محدود است و از سوی دیگر در دین اسلام مردان به دلیل سرپرستی خانواده عهده دار نفقه و مخارج خانه می باشند، لازم است سیاست های شغلی جامعه به سمت حمایت از اشتغال مردان حرکت کرده و ابتدا مردان را در یافتن شغل مناسب شان و نیاز خود یاری دهد.
ثانیا تحصیل زنان امری غیر قابل انکار و از ضروریات امروز جامعه اسلامی به شمار می رود و زنان تحصیلکرده به مراتب از زنان بیسواد دارای بازدهی بیشتری در عرصه های مختلف حتی در خانه هستند.
لذا با در نظر گرفتن این دو قید مهم، می توان علوم و رشته هایی را ایجاد کرد که هدف آنها آماده سازی افراد برای عهده دار شدن شغل در جامعه نباشد و صرفا در راستای ارتقای سطح دانش زنان نسبت به مسائل و اقتضائات زمان و محیط اطرافشان صورت گیرد. به عبارت دیگر باید شرایطی را ایجاد کرد که زنان هم به واسطه تحصیل و علم آموزی به رشد و تعالی رسیده و هم منابع شغلی محدود جامعه به واسطه حضور گسترده و بی رویه زنان در عرصه اشتغال، از مردان سلب نگردد (مصاحبه با دکتر زاهدی، 23/9/90).
5- آموزش و تربیت
در جامعه اسلامی یکی از نقش ها و مشاغلی که عهده دار شدن زنان در آن عرصه دارای ترجیح و تاکید بسیار بوده، آموزش و تعلیم و تربیت است. زنان به دلیل شرایط و استعدادهای ذاتی و تکوینی خود در بعد روحی و عاطفی و برخورداری از دو صفت ویژه ی صبوری و محبت، بسیار بیشتر از مردان مستعد بازدهی و تاثیرگذاری در عرصه آموزش و تربیت می باشند (مصاحبه با دکتر سجادیه، 20/9/90 ؛ دکتر میرخانی، 24/9/90 ؛ دکتر زاهدی، 23/9/90).
با مروری به سیره اهل بیت(ع) و فعالیت زنان در عصر پیامبر اکرم(ص) به امر آموزش و تعلیم، گواه صادقی بر این معنی است که نه تنها نفس تحصیل علم و تعلم برای زنان، بلکه تعلیم و آموزش آنان از امور بسیار مؤکد و شریف محسوب می شده است. به شهادت تاریخ، یکسال از مدت اقامت امام علی(ع) و خانواده بزرگوارش در کوفه می گذشت که گروهی از بانوان خردمند و بزرگ کوفه به محضر ایشان پیغام فرستادند که ما شنیده ایم حضرت زینب(س) نیز مانند مادر بزرگوار خود، حضرت فاطمه(س) دارای قدرت علم و دانش فراوانی است و اگر اجازه بدهید برای بهره گرفتن از دانش او به حضورش برسیم. حضرت علی(ع) نیز با این درخواست موافقت فرموده و زنان کوفه در محفل درس و تفسیر قرآن حضرت زینب(س) شرکت جستند» (ریاحین الشریعه: ج3، ص75).
در تاریخ صدر اسلام موارد بسیاری از علم آموزی زنان و آموزش علم روز (قرآن و حدیث). توسط زنان فاضله به زنان در مراکز و مجامع عمومی ذکر شده است (مستدرک الوسایل: ج17، ص317 ؛ مصاحبه با دکتر رجبی، 26/9/90 ؛ با دکتر آئینه وند، 12/9/90). همچنین حضرت امام خمینی (ره) نیز در این زمینه فرمایشات بسیار زیبایی دارند (تبیان: دفتر هشتم، ص55).
6- اشتغال و فعالیت اقتصادی
یکی دیگر از نقش هایی که دین مبین اسلام برای زنان در جامعه مجاز شمرده است، فعالیت اقتصادی و برخورداری از شغل درآمدزا در جامعه است. البته عهده دار شدن این نقش برای زنان جنبه ی وظیفه و فریضه ندارد و واجب بودن این امر برای مردان متصور گردیده و تلاش مرد برای تامین هزینه های خانواده در روایات همچون جهاد فی سبیل الله تلقی شده است (الکافی: ج5، ص88). و سستی در این امر به شدت مذموم است (وسائل الشیعه: ج12، ص38 ؛ بحار الانوار: ج8، ص111 ؛ من لایحضره الفقیه: ج3، ص169؛ فروع کافى: ج5، ص86 ؛ میزان الحکمه: ج11، ص518).
با عنایت به آیات قرآن (قرآن کریم، بقره:234 ؛ نساء:32 ؛ قصص:23). و روایات فراوان (بحارالانوار: ج100، ص9 ؛ وسائل الشیعه: ج12، ص49 ؛ مستدرک الوسائل: ج۱۳، ص۱۲). که بر جواز اشتغال برای زنان دلالت دارند و نیز گزارش های تاریخی از سیره زنان اهل بیت(ع) و زنان صحابه که به اشتغال و کسب درآمد می پرداختند و پیامبر اکرم(ص) نیز مخالفتی با آن نداشتند (وسائل الشیعه: ج22، ص246 ؛ بحارالانوار: ج47، ص49 ؛ مصاحبه با دکتر آینه وند، 12/9/90 ؛ دکتر رجبی، 26/9/90). و نیز نظرات بزرگان و اندیشمندان دینی و کارشناسان این عرصه (صحیفه نور: ج7، ص339 ؛ مقام معظم رهبری، 20/12/1375 ؛ علامه طباطبائی،382:1370 ؛ مصاحبه با حجت الاسلام زیبایی نژاد، 17/7/90 ؛ دکتر کرمی،20/9/90 دکتر نیلچی، 11/8/90 ؛ دکتر زاهدی، 23/9/90 ؛ دکتر ایمانی، 3/9/90 ؛ دکتر میرخانی، 24/9/90 ؛ دکتر رجبی، 26/9/90 ؛ دکتر باقری، 11/7/90 ؛ دکتر امامی، 5/8/90 ؛ دکتر سجادیه، 20/9/90). مبین این حقیقت است که اشتغال و فعالیت اقتصادی برای زنان امری صرفا مجاز و منوط به تمایل خود زن البته با اجازه و صلاحدید همسر است (قانون مدنی: ماده 1117).
جواز اشتغال زنان مانند امر تحصیل و علم آموزی آنان به معنای بی قید بودن آن و جایز شمردن ورود زنان به هر نوع شغل و فعالیتی در جامعه نبوده و دارای ملاحظاتی است که به نظر می رسد بررسی و تحلیل آنها در تبیین دقیقتر الگوی نقش اجتماعی زنان کمک شایانی خواهد کرد. برای تحلیل و بررسی بهتر این ملاحظات ابتدا تحلیلی از وضعیت اشتغال زنان در جامعه معاصر ارائه شده و سپس به طرح دیدگاه های کارشناسان این عرصه درباب اشتغال زنان پرداخته می شود.
6-1- علل اساسی گرایش زنان به اشتغال
روی آوردن زنان به اشتغال خارج از خانه و تمایل به کسب درآمد اقتصادی در جامعه امروز دارای علل و عوامل متعددی است. بعضی از مهمترین این علل عبارتند از:
الف) علل فرهنگی و هویتی: جامعه ایرانی از دیر‌باز سبک زندگی‌ای را برگزیده است که گاه آن را فرهنگ مقایسه و چشم‌ هم چشمی می‌خوانند. در این فرهنگ واژه «آبرو» کاملاً پر کاربرد، و به معنای حفظ وجهه شخصی و خانوادگی در برابر دیگران است. این وضعیت در جامعه ایرانی رفته‌رفته مرزهای طبقاتی را درنوردیده‌ است؛ چنان‌که اشخاص و خانواده‌ها در زندگی روزمره، خود را با طبقات اجتماعی دیگر مقایسه و الگو‌های رفتاری آنان را اقتباس می‌کنند. تأثیر الگوی مقایسه‌ای را در رفتار اعضای خانواده، نوع پوشش، فرهنگ غذایی، حتی در چینش سفره، خانه‌آرایی، گذران اوقات فراغت، میزان و نوع مهریه، تحصیلات عالی و اشتغال می‌توان دریافت(رفیع پور،208:1379). در این وضعیت، موضوعاتی چون تحصیلات عالی و اشتغال زنان، با سرعت به سرمایه اجتماعی خانواده و ابزاری برای کسب آبروی اجتماعی تبدیل می‌شود.
ب) نیاز اقتصادی: شاید بتوان گفت در چند دهه قبل، اشاعه آموزش به سبک جدید و در نتیجه بالا ‌رفتن سن ‌کار، سبب شده است که خانواده بخشی از نیروهایی را که در گذشته به بازار کار می‌فرستاد از دست بدهد و نوجوانان که در گذشته نیروی کار و از منابع درآمد خانواده به‌حساب می‌آمدند به عناصر مصرف کننده تبدیل شوند. این موضوع تعادل‌ مالی خانواده‌ها را از میان برده و از سوی دیگر سیاست‌ها و تحولات اقتصادی در دهه‌های اخیر نیز سبب شده است نسبت هزینه‌ها به در‌آمد تغییر کند همین دلایل باعث شده است زنان بخشی از فرصت‌های اشتغال در جامعه را، برای تأمین دستمزدی که در گذشته به فرزندان آنان تعلق می‌گرفت، درخواست کنند (زعفرانچی،31:1389).
ج) ترس از آینده: دگرگونی‌های دهه‌های اخیر، در کشور‌های مختلف، سبب افزایش تجرد زنان و نیز آمار طلاق شده است. به این ترتیب، دختران جوان احتمال بیشتری می‌دهند که در آینده فرصت ازدواج را به‌دست نیاورند، یا پس از ازدواج با نگرانی‌ بیشتری از طلاق مواجه‌اند. از سوی دیگر، تحولات خانواده و کم شدن اعضای طایفه، به کاهش میزان حمایت‌های اقتصادی خانواده هسته‌ای و طایفه از اعضای خود انجامیده است. بنابراین زنان از آینده اقتصادی خود بیمناک‌اند و به همین دلیل به درآمد‌زایی و به‌ویژه احراز مشاغل ثابت و اداری، تمایل دارند (باقری،73:1386).
د) افزایش تقاضای بازار کار برای جذب زنان: در بسیاری مشاغل، کارفرمایان به جذب نیروی کار زنان علاقه‌مندند. به نظر می‌رسد زنان، در مقایسه با مردان، تلقی مثبت‌تری از فعالیت‌های یکنواخت دارند و برای این کارها حوصله بیشتری نشان می‌دهند. افزون بر این، در صنایع رقابتی، به‌کارگیری نیروی کار زنان، با دستمزد‌های کمتر از مردان، مزیتی مهم‌ به‌شمار می‌آید (Rostow, 1960:148).
م) افزایش اوقات فراغت: نظام آموزشی جدید که سبب شده است فرزندان مدت زیادی را خارج از خانه بگذرانند، و این نظام آموزشی، پیشرفت‌های تکنولوژی‌ در منابع مربوط به خانواده، توسعه صنایع خانگی، کاهش جمعیت و افزایش اوقات فراغت زنان را به همراه داشته‌ است (طاهری،197:1381). کوچک ‌شدن فضای خانه و کم‌ شدن روابط خویشاوندی نیز تأثیر منفی اوقات فراغت بر زنان را بیشتر کرده است. در این وضعیت انتخاب حضور اجتماعی برای بسیاری از زنان راهی برای پر ‌کردن اوقات فراغت به‌شمار می‌آید و از‌آنجا‌ که مدیریت اجتماعی زمینه‌های متنوعی برای فعالیت‌ اجتماعی زنان و پر ‌کردن اوقات فراغت آنان در نظر نگرفته است، اشتغال یکی از مهم‌ترین گزینه‌های پیش روی آنان خواهد بود.
6-2- آثار و پیامدهای گرایش زنان به اشتغال

مطلب مشابه :  فعالیت های

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید