1. کجروی برخی ناکامان
کجروی در قلمرو فرمان های حکومتی
ناکامی
محرومیت
فرصت های نابرابر
طغیان محرومان
1. ساختار نامتعادل اجتماعی
2. تزاحم منافع برخورداران و محرومان
فصل سوم
روش تحقیق
روشهای تحقیق در علوم اجتماعی به دو روش «کمی» و «کیفی» تقسیم شده است. در روشِ تحقیق کمی، به منظور فراهم شدن امکان تعمیم دادن، پژوهشهای پهنانگر انجام میشود؛ اما در روشهای کیفی که به طور معمول به دلیل شناخت دقیق و همه جانبه پدیدهای خاص صورت میگیرد، تحقیقات ژرفانگر هستند. محقق در روشهای کیفی، سعی در شناخت همه ابعاد و جزئیاتِ واقعیت بررسی شده، به طور عمیق و گسترده دارد. روش های کمی محدودیت هایی دارند که کاربرد آنها را در برخی موارد با مشکل مواجه می‌کنند. یکی از این محدودیت ها، مربوط به ماهیت و ذات این روش می‌باشد؛ ناتوانی در بررسی یک واقعیت به طور تام و تمام، همه جانبه و در همه ابعاد و جزئیات و زوایا. محدودیت دیگر این روش، دشواری استفاده از آن و بی اعتباری تحلیل همبستگی ها با آن، در برخی از موارد است یعنی وقتی در یک پژوهش پهنانگر متغییرهای متعددی وارد شود، هم به لحاظ دسترسی ناپذیری (در دسترس نبودن) عناصر(نمونه های) متناسب با متغیرها و هم از جهت تعیین عوامل شباهت و تفاوت، دشواری فراوانی وجود خواهد داشت و هم در تحلیل همبستگی ها، نتایج بی اعتباری را به دست می‌دهد. در کنار این مشکلات، هزینه های زمانی و مالی ناشی از گستردگی جامعه آماریِ موردِ تحقیق، نسبت به متغیرهای فراوان را هم باید در نظر گرفت.
در مقابل، از مزایای کاربرد روش های کیفی، حاصل شدن شناخت گسترده و عمیق نسبت به یک پدیده و واقعیت خاص است؛ این خصیصه در مواردی که اطلاعات موجود یا اطلاعات محقق در مورد یک واقعیت بسیار اندک است، کاربرد فراوانی دارد. همچنین در مواردی که موضوع مورد بررسی دارای پیچیدگی های فراوان باشد به خصوص آنکه به دلیل فقدان نظریه و مفهوم سازی قبلی، ابعاد و لایه های واقعیت ِمورد بررسی مکشوف نباشد، روش های کیفی اهمیت فراوانی می‌یابند. یادآوری می گردد که پژوهش حاضر با روش کیفی گراندد تئوری(رویش نظریه) و با مراجعه به همه آیات قرآن و تحلیل آنها، انجام گرفته است.
3-1- انطباق مزایای روش کیفی با این پژوهش
به دلایل زیر روشهای کیفی، مناسبترین روش برای این پژوهش است:
الف. نگارنده در پژوهش حاضر، بر اساسِ فرضیهای از پیشتعیین شده و چارچوب نظریِ مشخصی، تحقیق را شروع نکرده است؛ بنابراین، فرضیهای خاص ندارد که با روش کمی به دنبال اثبات آن باشد.
ب. محدود بودن اطلاعات موجود پیرامون موضوع مورد بررسی: راههای کنترل کجروی از دیدگاه قرآن به تفصیل مشخص نیست، اگر هم تحقیقی در این خصوص شکل گرفته باشد جزئی نگر و بر اساس آیات محدودی از قرآن به دست آمده است. که انتساب نتایج آن به کل قرآن، چندان قابل اطمینان نیست.
ج. این تحقیق به دنبال اکتشافِ دیدگاه قرآن درباره کنترل کجروی است؛ از این رو، برای اطمینان از انتساب دیدگاهی خاص به قرآن، تحقیقی اکتشافی و همه جانبه در آیات قرآن، نیاز است که آن نیز با روش کیفی قابل انجام است.
3-2- روش گراندد تئوری(رویش نظریه)
روشهای کیفی انواع گوناگونی دارد. یکی از این روشها، روش «گراندد تئوری» است که در زبان فارسی به روش «رویش نظریه» یا «نظریه زمینهای» ترجمه شده است. اولین ویژگی این روش، نبود یک تئوری از پیشتعیین شده، در شروع تحقیق است. نظریه در روشِ بیان شده، در جریان تحقیق ظهور مییابد. در واقع، در این روش، برخلاف روشهای دیگر -که در آنها محقق ابتدا فرضیهای را مطرح میکند و بعد از مراجعه به واقعیت، آن را آزمون میکند- فرضیهای وجود ندارد. به بیان دیگر، روش «رویش نظریه»، «یک روشِ پژوهش استقرائی و اکتشافی است که به پژوهشگران در حوزههای موضوعیِ گوناگون امکان میدهد تا به جای اعتماد به تئوریهای موجود و از پیش تعریف شده، خود به تدوین تئوری اقدام کنند». این روش، یک روش پژوهشِ عمومی برای تولید تئوری است؛ تئوریای که بر اساس گردآوری و تحلیل نظاممند دادهها، بنیان نهاده شده است. «رویش نظریه» در طول تحقیق اتفاق میافتد و از رهگذر تعامل مستمر بین گردآوری و تحلیل داده ها به دست میآید. در این روش، جمع آوری اطلاعات و آنالیز آنها در یک تعامل بسیار نزدیک با یکدیگر است. تا جایی که مهمترین عامل در این روش، نزدیکی همیشگی با دادهها است.
همانطور که در صفحات قبل اشاره شد، اطلاعات موجود پیرامون راهکارهای جلوگیری از کجروی از دیدگاه قرآن، محدود است و انتساب اطلاعات موجود به قرآن نیز مطمئن نیست. با توجه به اینکه رویکرد «رویش نظریه»، «بیشتر هنگامی مناسب است که درباره یک موضوع، دانش کافی وجود نداشته باشد.» و یا «تئوری مدونی در آن موارد موجود نباشد تا بتوان بر اساس آنها فرضیه یا فرضیه هایی برای آزمون تدوین نمود»، در این پژوهش از این روش استفاده شده است.
3-2-1-گام های تحقیق در روش رویش نظریه

                                                    .