رشته حقوق

احمد شاه قاجار

دانلود پایان نامه

– قبرستانهای داخل محلات شهر
– مساجد از جمله مسجد جامع و چندین مسجد دیگر…..
در این دوران عناصر و فضاهای با اهمیت دیگری نیز وجود داشته است که اثری از آن نیست. همچون دروازه، حصار شهر، باغات و … از جمله این عناصر می باشد. همچنین عناصری دیگری نیز وجود داشت که کالبد بنا به حیات ادامه داده اما کارکرد خود را از دست داده است. کاخ ها، تپههای دفاعی و یا دروازهها از جمله این عناصر میباشند.
در این دوران تغییرات محتوایی شکلی در شهر عصر صفوی و پس از آن رخ میدهد که میتوان در ذیل به آن اشاره نمود :
ظهور راهها و خیابانهای ارتباطی بین بخشهای قدیمی و جدید شهر؛
ایجاد فضاهای جمعی و میدانی همراه با عناصر کالبدی و عملکردی شاخص در اطراف این فضاها نظیر مدارس در اطراف بازار نعلبندان، قبرستانها در محلات و حمامها در لایه اول کاربریهای محلات؛
توجه به تأمین تآسیسات و تجهیزات شهری با ایجاد آب انبارها، حمامها، کاروانسراها در مقیاسهای مختلف سلسله مراتبی؛
توجه به وحدت کالبدی و عملکردی به صورت وحدت کل در اجزاء. وجود وحدت در مراکز محلات که شامل آب انبار، حمام، مدرسه، تکایا در لایه اول کاربریها و همچنین کتابفروشی ها و مساجد در لایه دوم بود.
ج-2) شهر گرگان در دوران حکومت قاجاریه
استرآباد را باید مهد خاندان قاجار دانست (فامیل های قجر در گرگان فعلی و روستاهای اطراف، بازماندگان قاجار در این منطقه هستند). استرآباد از قدیم تیول ایل قاجار بود، سپس اراضی این منطقه را به املاک شخصی تبدیل نمودند.
در دوره قاجاریه نیز گرگان، از لحاظ سیاسی، مرکز قوم خوانین قاجاریه بود. در این زمان ایران به ایالات و ولایات تقسیم شده بود و منطقه استرآباد یکی از آن ولایات بود. از این دوره شهر استرآباد به عنوان یکی از مراکز جمعیتی مهم همواره مورد توجه شاهان قاجار بوده است ( مهندسان مشاور طرح و معماری، 1374: 17).
در دوران حکومت ناصرالدین شاه کنسولگریهای روسیه و نمایندگان بازرگانی آنها در شهرهای شمالی ایران از عوامل تجاری و بازرگانی محسوب میشدند. شهر استرآباد در این دوره با وجود کوچکی به لحاظ تولیدات صنعتی و بازرگانی حائز اهمیت بوده و مهمترین رکن اقتصادی شهر، بازرگانی پارچههای ابریشمی از قبیل اطلس بوده است. (پیگولوسکایا و دیگران، 1354: 138-140)
در گذشته پیکره و بافت کالبدی شهرها بر پیوند فضایی میان عناصری همچون: مرکز شهر، محلات، گذرها، میادین استوار بود. بافت شهر استرآباد نیز از قاعده مستثنی نبود. بافت قدیمی به جای مانده از شهر غالباً متعلق به دوران زندیه و مخصوصاً وابسته به سبک دوره قاجار است. عناصر بافت قدیمی شهر گرگان آن طور که در سفرنامهها و توصیفاتشان از این شهر آمده است به شرح زیر میباشد:
ج-2-1) بافت شهر استرآباد در دوران حکومت قاجاریه
الف ) بارو، قلعه و دروازه های شهر
شهر استرآباد توسط باروهایی محصور میشد. در نقاط مختلف این بارو به فاصلههای معین برجهایی قرار داشت .تردد و رفت و آمد از چهار دروازه انجام میگرفت.
برج و بارو، دروازه ها و خندق حاشیه شهر از اواسط دوره قاجار رو به سوی تخریب و ویرانی کامل گذاشت. در عصر حاضر باروی شهر فروریخته و به شکل تپه درآمده است.
در زمان قدیم شهر وسیعتر بوده و حصار شهر قلعه خندان را در بر می گرفت، نادر شاه که استحکام دیوار را دید و از اندیشه قیام ساکنان شهر میترسید دستور داد تا آن را خراب کنند. منظره شهر استرآباد با شهرهایی که در زمینهای مرتفع قرار دارند، متفاوت میباشد. پس از آن، گرچه آقا محمد خان فرمان داد که از نو، قلعه و برج و خندق بنا نهانند اما اکنون که از خندق و قلعه اثری نیست.
حصار قلعه استرآباد به هر قسمتی دروازه داشت: 1- دروازه مدان (مازندران) که به کنار گز یا دریا میرفتند؛ 2 – دروازه سبزه مشهد که در شمال شرقی شهر قرار داشت و از آنجا به خراسان و مشهد میرفتند؛ 3 – دروازه بسطام که در جنوب شرقی شهر (فلکه کاخ فعلی) واقع بود 4 – دروازه چهل دختران که در جنوب شهر قرار داشت.
( تصویر شماره 3-5 ) تپه قلعه خندان گرگان – دارای ثبت اثر ملی
منبع: وبگاه سازمان فرهنگی – هنری شهرداری گرگان، 1393
در دوران حکومت احمد شاه قاجار (1329هجری قمری) شهر گرگان دارای پنج دروازه به شرح زیر بوده است:
1. دروازه بسطام (مشرق)، 2. چهل دختران (جنوب)، 3. مازندران (مغرب)، 4. سبزه مشهد یا دروازه فوجرد (شمال) و 5. دروازه دنکوان (دنگ کوبان) که زیاد محل رفت وآمد نیست.
از مجموع مستندات و توصیفاتی که در مورد برج و بارو، قلعهها و دروازه های شهر آمده و نیز با توجه به نقشهای که در کتاب شهرستانهای ایران از شهر استرآباد در زمان حکومت ناصرالدین شاه به صورت شماتیک وجود دارد ( نقشه شماره 3-7)، میتوان ساختار عمده شهر را درک کرد. این نقشه شهر را دارای 4 دروازه و 32 برج دیده بانی معرفی میکند و موقعیت قرارگیری دروازهها نیز با توصیفات ارائه شده انطباق دارد.
( نقشه شماره 3-7 ) نقشه گرگان در سال 1236ه . ش – 1279 ه.ق
منبع: مهریار و دیگران، 1369: 140-141

مطلب مشابه :  مدیریت منابع انسانی

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید