رشته حقوق

اجتماعی و فرهنگی

دانلود پایان نامه

ـ همچنین یک شماره از مجله تحقیقات تاریخی در مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه) ویژه مرو (مرونامه)، شماره‌های 6 و 7، پاییز 1371 انتشار یافت که دربردارنده مقالات متعددی دربارۀ این شهر است. از آن میان: مشایخ فریدنی، آذرمیدخت. «مرو در دورۀ خلفای راشدین»، ص 133- 154؛ همو. «مرو در عهد بنی امیه» ص133- 154، معیری، هایده. «مرو تاریخی و مرو کهن»، ص7- 70؛ الهامه مفتاح. «جغرافیای تاریخی مرغاب»، ص71- 132.
ملک شهمیرزادی، «بررسی مفهوم شهر از دیدگاه باستان‌شناسی»، دومین کنگرۀ تاریخ معماری و شهرسازی ایران، ارگ بم (تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، 1378)، ج1، ص 31- 40. شهمیرزادی به سمینار باستان‌شناسی لندن دربارۀ «استقرار» و «شهرنشینی» اشاره می‌کند و نتایج آن را این گونه برمی‌شمارد: 1.عدم توافق کامل دربارۀ تعریف شهر و شهرنشینی؛ 2.غیرممکن بودن شناسایی مراحل اولیه در گذار از «غیرشهر» به «شهر»؛ 3.توافق بر سر این که در جریان گذار از «غیرشهر» به «شهر»، مجموعه‌ای از کیفیت‌ها و کمیّت‌ها دخالت مؤثر داشته‌اند.
گوردون چایلد در سال 1936، دوره‌ای را که در آن انسان توانست با تولید ابزارهای سنگی جریان زندگی خود را متحول کند «انقلاب نوسنگی» نامید، چنان که در آن دوره انسان یک‌جانشینی را بر حرکت دائم ترجیح داد و این مقدمه‌ای بود برای تحول بعدی: شهرنشینی یا انقلاب شهرنشینی. او پنج عامل اصلی برای شکل‌گیری انقلاب نوسنگی بیان کرد: نو بودن این دوره، تهیه و تولید ابزارهای سنگی کارآمدتر، اهلی کردن حیوانات و کشت گیاهان، استقرار در یک محل و ساخت پناهگاه با معماری ساده و تولید سفال، بدین‌سان کتابِ انسان خود را می‌سازد به طرح ایده‌ای جدید پرداخت: Gordon V. Childe, Man Makes Himself, Amenter Book, NewYork, 1936. برای آگاهی ببیش‌تر از جزئیات استنادهای گوردون چایلد، ر.ک: صادق ملک شهمیرزادی، مبانی باستان‌شناسی و هنر پیش از تاریخ ایران، بین‌النهرین و مصر (تهران: جهاد دانشگاهی و محیا، 1373)، ص 80؛ همو، «خلاصه‌ای از باستان‌شناسی پیش از تاریخ ایران»، تاریخ ایران باستان (1) (تهران: سمت، 1377)، ص 33.
مجیدزاده، آغاز شهرنشینی در ایران (تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1368)، ص 9. مجیدزاده «کشاورزی فشرده (Intensive Agriculture) را یک پیش‌شرط مهم در ایجاد شهر و زندگی شهری» دانسته است (ص 7). وی در کتاب آغاز شهرنشینی در ایران دربارۀ نخشتین پایگاه‌های تمدنی و با تأکید بر «تولید محصولات کشاورزی مازاد بر مصرف و رشد جمعیت» تلاش کرده تا سپیده دم شهرنشینی در ایران را بررسی و شناسایی کند. وی این مسئله را پیرامون «دهکده‌های اولیه» در جنوب غربی و غرب ایران (خوزستان و کوه‌های زاگرس، انشان و کرانۀ رود کُر)، سرزمین آراتا ( Arata = بخش‌های تمدنی کرمان تا شهر سوختۀ سیستان) و در نواحی مرکزی ایران، بررسی کرده است. از نظر او کشاورزی فشرده و ازدیاد جمعیت دو عامل مؤثر در جریان گذر زندگی از «غیر شهر» به «شهر» و یا به عبارت دیگر ورود به دورۀ آغاز شهرنشینی بوده است. برای بررسی تحلیل این موضوع، ر.ک: ملک شهمیرزادی، «بررسی مفهوم شهر از دیدگاه باستان‌شناسی»، ص 35.
ملک شهمیرزادی، «بررسی مفهوم شهر از دیدگاه باستان‌شناسی»، ص 38. در برابر این ایده سیدسجادی معتقد است که بدون شناخت چگونگی گذر از یک شیوۀ زندگی (روستا‌نشینی) به شیوه‌ای دیگر (شهرنشینی) نمی‌توان منشاء ایجاد شهر را مطالعه کرد: سید منصور سیدسجادی، نخستین شهرهای فلات ایران (تهران: سمت، 1384)، ج1، ص 4.
ملک شهمیرزادی ضمن بررسی عوامل کمی و کیفی که باستان‌شناسان برای آغاز شهرنشینی برشمرده‌اند، آنها را در ده مورد بیان می‌کند: 1. توسعۀ اقتصاد کشاورزی با استفاده از روش آبیاری؛ 2. ایجاد تخصص‌های مختلف در فن‌آوری؛ 3. استفاده از کشتی و گاری‌های چرخ‌دار؛ 4. تجارت راه دور؛ 5. نظامی‌گری و ایجاد بارو در اطراف استقرارها (استقرارگاه‌ها)؛ 6. ایجاد بناهای عام‌المنفعه و عمومی؛ 7. ازدیاد جمعیت؛ 8. پدید آمدن هنرهای تجسمی؛ 9. پدید آمدن تشکیلات سازمان‌یافته؛ 10. استفاده از نگارش: «بررسی مفهوم شهر از دیدگاه باستان‌شناسی»، ص 36- 37. دکتر ورجاوند در مقالۀ «شهرسازی و شهرنشینی در ایران» (ص1- 2)، بر اساس کاوش‌های انجام شده، شانزده ویژگی را دربارۀ دوران آغاز شهرنشینی در دنیای باستان و با تأکید بر ایران برمی‌شمارد که در واقع صورتی دیگر از عوامل کمی و کیفی پیش‌گفته به شمار می‌روند.
این نظریه را سیدسجادی در نخستین شهرهای فلات ایران (ج1، ص 59) که در واقع واپسین پژوهش همه‌جانبه دربارۀ شکل‌گیری نخستین شهرها در ایران است، ارائه کرده و تأکید اصلی را بر تولید غذا می‌گذارد.
برای نمونه، ر.ک: بحث‌های علمی مجموعۀ تاریخ ایران پژوهش دانشگاه کمبریج پیرامون «روستای باستانی»، «خانه‌های روستایی»، «دهکده‌های قلعه‌ای»، «زیستگاه روستایی» تا «زیستگاه شهری و مراکز زندگی شهری»: مردم ایران از مجموعۀ تاریخ ایران کمبریج، ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر (تهران: جامی، 1385)، ص 506- 520؛ سیدسجادی، نخستین شهرهای فلات ایران، ص 46- 60، 81- 98 و 109- 12؛ مجیدزاده، آغاز شهرنشینی در ایران، 7- 22 و 38- 40؛ ملک شهمیرزادی، مبانی باستان‌شناسی ایران، بین‌النهرین و مصر، ص 125- 143؛ اکنون آگاهی‌های باستان‌‎شناختی پیرامون نخستین دهکده‌ها دوره‌ای فراتر از هزاره‌های هشتم و نهم پیش از میلاد را نشان می‌دهند و پژوهش‌های شهرشناسی در برخی پایگاه‌های تمدنی مانند شهرسوختۀ زابل، تل‌های آقوس و مُهره شهداد، کنارصندل جیرفت، سیلک کاشان و… نشانۀ شهر‌نشینی را تا اوایل هزارۀ چهارم پیش از میلاد ثابت کرده است.
ورجاوند، «شهرسازی و شهرنشینی در ایران»، شهرهای ایران، به کوشش محمدیوسف کیانی (تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و جهاد دانشگاهی، 1370)، ص 6.
برای آگاهی بیش‌تر ر.ک: روث وایت‌هاوس، نخستین شهرها، ترجمۀ مهدی سحابی (تهران: نشر فضا، 1366)، مقدمۀ ملک شهمیرزادی، ص دو؛ برای آگاهی بیش‌تر، رک: سیدسجادی، نخستین شهرهای فلات ایران، ص 110.
گیرشمن که جزو نخستین پژوهشگران در بررسی دقیق فرهنگ و تمدن ایران از آغاز دورۀ ده‌نشینی تا شکل‌گیری و شکوفایی شهرها به ویژه در جنوب غربی ایران و بخش مرکزی آن در پیرامون کاشان بوده است، «شروع تجارت» را امتیاز خاصِ ساکنان نجد ایران نمی‌داند و اذعان می‌کند در آن زمان اروپاییان نیز در این امر تا هندوستان (برای وارد کردن صدف) راه تجاری داشته اند (!) و این امر را به نخستین مراحل یک‌جانشینی نسبت می‌دهد. گیرشمن، ایران از آغاز تا اسلام، ص 15.
برای آگاهی از نظر کلی دربارۀ مکان‌یابی و استقرار شهرها، ر.ک: ادوارد اولمن، «نظریه‌ای دربارۀ محل استقرار شهرها»، مقالاتی در باب شهر و شهرسازی، منوچهر مزینی، تهران: دانشگاه ملی ایران، 1355، ص 41- 57.
برای آگاهی بیش‌تر از مباحث مربوط به شکل‌گیری نخستین شهرها در ایران بر اساس کاوش‌های باستان‌‎شناختی علاوه بر پژوهش‌های یاد شده ر.ک:
میرعابدین کابلی، «شهداد» شهرهای ایران، ج3، به کوشش محمدیوسف کیانی (تهران: جهاد دانشگاهی و وزارت ارشاد اسلامی، 1368)، ص 66- 106؛ که نخستین بررسی‌های باستان‌‎شناختی پیرامون کرانه‌های لوت را انجام داده. همچنین گزارش‌های وی از فصل دهم و یازدهم کاوش‌ها از شهداد و محوطه‌های باستانی کرانۀ لوت در گزارش‌های باستان‌شناسی (1) (تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، 1376)؛ و مجموعه مقالات پژوهشی ادارۀ کل میراث فرهنگی استان تهران (تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، 1374.
عزت‌الله نگهبان، شوش یا کهن‌ترین مرکز شهرنشینی جهان (تهران: سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، 1375). وی ضمن ارائۀ آخرین دستاوردهای باستان‌شناسی از شوش و هفت‌تپه و با تأکید بر گزارش‌های باستان‌شناسان پیش از خود (دیولافوا، گیرشمن، ژان پرو و…) به خاستگاه شهرنشینی در دشت سوزیانا پرداخته است.
ژان پرو و ژنوبیو دولفوس، شوش و جنوب غربی ایران، تاریخ و باستان‌شناسی، (سیر تکامل اجتماعی و فرهنگی از هزارۀ هفتم قبل از میلاد تا یورش مغول)، ترجمۀ هایدۀ اقبال (تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1376).
صادق ملک شهمیرزادی، سلسله گزارش‌های باستان‌شناسی سیلک، (فصل یکم، زیگورات سیلک؛ فصل دوم، نقره‌کاران سیلک) (تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، 1381 و 1382).
عباس علیزاده، الگوهای استقرار و فرهنگ‌های پیش از تاریخی دشت شوشان، ترجمۀ لیلا پاپلی یزدی و عمران گاراژیان (تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، 1382).
مارلیک (1 و 2)، ضمیمۀ مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران (تهران: دانشگاه تهران، 1351- 1356).
محمودرضا ماهری، تمدن‌های نخستین کرمان، (کرمان: کرمانشناسی، 1379).
برای آگاهی کلی از دستاوردهای باستان‌شناسی و سیر تاریخ کاوش‌ها برای شناسایی نخستین نشانه‌های روستا‌نشینی- ده‌نشینی تا شهرنشینی و تکوین رشد آن در دوره‌های پیش‌تاریخی و تاریخی در ایران باستان تا ایران اسلامی، ر.ک:

مطلب مشابه :  اعتیاد به مواد مخدر

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید