اثرات زیست محیطی

اثرات زیست محیطی

انواع روش های کنترل بیماری شامل کنترل شیمیایی (کاربرد سموم)، کنترل ژنتیکی، کنترل بیولوژیکی، کنترل مدیریتی و واکسیناسیون هستند که مورد بررسی قرار می گیرند.
1-6-1کنترل شیمیایی (کاربرد سموم)
در استفاده از سموم باید به این نکته توجه داشت که سموم علاوه بر تأثیری که روی انگل دارند، می توانند روی موجودات دیگر، میزبان و محیط زیست نیز تأثیر نمایند و باید از سمومی استفاده شود که تأثیرات سوء کمتری داشته باشند و عملکرد آن ها روی موجودات هدف و موجودات غیر هدف کاملاً مورد بررسی قرار گیرد.
تاریخ استفاده از سموم به 3000 سال قبل از میلاد در یونان بر می گردد که برای کنترل آفت های گیاهی از آن ها استفاده می گردید. به تدریج استفاده از نیکوتین، استریکنین و روتنون در کشاورزی و دامپروری مرسوم می شود و با پیشرفت علوم مختلف، سموم شیمیایی ساخته شده و مورد استفاده قرار می گیرند.
الف- ترکیبات ارگانوکلره (Chlorinated hidrocharbon Compound)
در سال 1939 ترکیبی به نام دیکرو دی فنیل تری کلرو اتان (D.D.T) ساخته شد که توانست جان میلیون ها نفر را نجات دهد و بیماری تیفوس توسط آن کنترل کند. سپس آنالوگ های آن مثل متوکسی کلر ساخته شدند. ولی مطالعات بعدی نشان داد که این ترکیبات کارسینوژن (سرطان زا) و تراتوژن (عوامل مولد ناقص الخلقگی) هستند و بنابراین مصرف آن ها محدود شد. بنزن هگزا کلراید ترکیب اشباع شده بنزن با کلر است که ایزومر گامای آن خصوصیات سمی بسیار قوی دارد ولی به علت داشتن باقی مانده چربی ها، مصرف آن محدود شد. ترکیب دیگر سیکلودین یا آلدرین است که سمی بسیار قوی است و خاصیت ابقایی آن بسیار زیاد است و تنها سمی است که روی خاک موثر است. ولی می تواند برای آبزیان، پرندگان و پستانداران ایجاد مسمومیت نماید و توصیه می شود که تحت نظارت مصرف شود. مکانیسم عمل د.د.ت و آنالوگ های آن، تاثیر بر پمپ سدیم و مختل کردن جریان الکتریسیته در طول رشته آکسون است که منجر به ایجاد فلجی شل می شود. بنزن هگزا کلراید (لیندن) باعث افزایش ترشح نوروترانسمیتر استیل کولین و تجمع آن در سیناپس های عصب و عضله می شود و در نتیجه منجر به فلجی سفت می شود.
ب- ترکیبات ارگانوفسفره (Organophosphorous compound)
از ترکیبات ارگانوفسفره ، کلرفنوینفوس با نام تجاری (Supona) برای سگ و گربه مناسب است.
کلرپیریفوس یا (Dursban)، سمی بسیار قوی جهت از بین بردن نوزاد مگس هاست و به صورت لکه گذاری برای مبارزه با بیماری میاز به کار می رود. کومافوس یا آزانتول برای کنه ها بسیار مناسب است و آکاریساید بسیار قوی می باشد. دیازینون یا نیوسیدول یک کنه کش بسیار قوی است. دیکروس یا (Vapona) روی حشرات و شپش های خونخوار موثر است. دی اکساتیون یا (Bercotex) برای حشرات و کنه ها مناسب است. فامفور یا (Warbex) به صورت لکه گذاری برای میازها به کار می رود. فنتیون یا (Tiguvon) سمی روغنی است که برای کنترل میاز کاربرد دارد. مالاتیون یا (Cythion) حشره کش بسیار قوی است که برای جایگاه دام ها مناسب است. پروپتامفوس یا (Blotic) نیز یک کنه کش است. فوسمت یا (Profate) برای کنترل میاز و به صورت لکه گذاری به کار می رود. تتراکلرووینفوس یا (Rabon) جهت کنترل میاز، از بهترین سموم است. تریکلروفن یا (Neguvon) نیز جرب کش بسیار قوی است.
سموم ارگانوفسفره موجب فسفوریلاسیون جایگاه استیل کولین استراز روی استیل کولین شده و در نتیجه استیل کولین هیدرولیز نشده و تجمع آن باعث ایجاد خاصیت سمی می شود.
ج- مشتقات اسید کاربامیک (Carbamates compound)
سوین یک کنه کش و جرب کش مناسب برای دام است. متومیل جهت ساختن طعمه های سمی به منظور کنترل مگس های خانواده موسیده مناسب است. پروپوکسور یا بایگون یک حشره کش است. لازم به ذکر است که مشتقات اسید کاربامیک دارای مکانیسم اثری شبیه سموم ارگانوفسفره می باشند.
د- سموم فرمامیدینی (Formamidines)
شامل آمیتراز و ملابان هستند که کنه کش بسیار قوی می باشند. و همچنین تنها سموم انتخابی برای فرم منتشر دمودکوزیس در سگ هستند. شکل مورد مصرف آن ها به صورت شامپو است و مکانیسم اثر آن ها تداخل با پذیرنده اکتوپامین است که نوروترانسمیتر مهمی در کنه ها می باشد. این سموم از خونخواری کنه ها ممانعت کرده بنابراین تغذیه آن ها مختل می شود. آمیتراز زمانی طولانی روی پوست و موی دام ها باقی مانده و بر روی تمام مراحل زندگی کنه سانان موثر است.
ه- سموم پایروتروئیدی (Pyrethiroides compound)
این سموم از مشتقات عصاره های گیاهی پایروترین هستند. گیاهی به نام کرایزانتمون دارای سه آلکالوئید پایرترین و سینرین و جاسمولین است که تنها پایرترین خصوصیات سمی دارد و عصاره سنتتیک آن تهیه شده است. مکانیسم اثر آن مشابه سموم ارگانو کلره، مسدود کردن کانال های سدیمی و اختلال در انتقال امواج عصبی در طول آکسون است. آلترین شامل اسپری های خانگی حشره کش است که از مشتقات نسل اول این سموم می باشد. پرمترین کنه کش و حشره کش می باشد که مصرف دامپزشکی دارد. فنوالریت به صورت گردن بند سمی با رزین تهیه شده است و برای مبارزه با کک ها کاربرد دارد. همچنین برچسب گوشی آن برای کنترل کنه اتوبیوس مگنی نی موجود است. رسمترین به صورت شامپو برای سگ و گربه موجود است. در ضمن شکل گردن بند آن نیز برای سگ ها وجود دارد. پرمترین، فنوالریت و رسمترین از سموم نسل دوم پایروتروئیدها هستند. مشتقات نسل سوم این سموم که قدرت کشندگی بسیار بالایی دارند، کنه کش هستند و بر علیه حشرات خونخوار هم قابل استفاده می باشند. از این سموم می توان ترکیبات زیر را نام برد.
سیهالوترین ، سیپرمکترین یا اکتومین ، دلتامترین ، فلومترین و دکامترین هستند.
و- ماکروسیکلیک لاکتون ها (Macrocyclic lactones)
در سال 1970 متوجه شدند که در منطقه ای از چین میزان مورچه کمتری وجود دارد. مطالعات اولیه نشان داد که در این ناحیه قارچی به نام استرپتومایسس آیورمیتیلیس وجود دارد که عصاره این قارچ خاصیت حشره کشی دارد. آیورمکتین یکی از ماکروسیکلیک لاکتون های مهم است. ترکیب فوق یک GABA بلوکر است و با عمل نوروترانسمیتر گاما آمینوبوتریک اسید تداخل ایجاد نموده و منجر به ایجاد فلجی سفت می شود. این دارو برای کنترل میازها و همچنین میکروفیلرهای خونی به خوبی استفاده می شود و دارای اشکال خوراکی، تزریقی و پودری است. آنالوگ های آن شامل آبامکتین ، دورامکتین ، اپرینومکتین ، میلبمکتین و موکسی دکتین هستند. این ترکیبات دارای اثرات زیست محیطی هستند و باید در استفاده از آن ها توجه بیشتری نمود.
ز- سموم کاربازون ها(Semicarbazones)
ترکیباتی حشره کش هستند و در سال 1970توسط فیلیپ دوفار ساخته شدند. در نهایت به تدریج با ایجاد تغییراتی در آن ها، نسل های جدید این ترکیبات دارای ویژگی های بهتر و مطمئن تری برای پستانداران شدند. یکی از جدیدترین داروهای این گروه متافلومیزون است که روی انگل های خارجی سگ و گربه موثر است. ترکیب دیگری در این گروه وجود دارد به نام پرومریس که به صورت لکه گذاری در گربه ها و برای کنترل کک ها به کار می رود. این ترکیب در سگ ها با نام Promeris Duo است که شامل متافلومیزون و آمیتراز است و به صورت (spot on) برای کنترل کک ها و کنه ها به کار می رود.

Share