سبز اندیشان امروز

آیات و روایات

در این جا می توان گفت قرآن مجید بیماری های صعب العلاج تری ( نسبت به جهل ) را مورد علاج قرار داده است و نسخه شفابخش ارائه کرده است.
به عنوان مثال با پدیده بت پرستی و شرک که از بدترین و زشت ترین مریضی های بشر در طول تاریخ بوده ، به شیوه های مختلف به مبارزه و معالجه پرداخته است.
بنابراین برای ریشه کنی جهل باید به سراغ قرآن کریم رفت و راه هائی که موجب هدایت بشر می شوند را شناسایی کرد و از قرار گرفتن در مسیرهائی که موجب سقوط می شوند ، جلوگیری کرد.
و هم چنین یکی دیگر از راه کارهای عملی جهل زیادی صبر و استقامت است اما هرگز نباید از هدایت جاهلان مأیوس شد.
و در آخر راه های مرحوم نراقی در عرصه جهل زدایی :
ایشان در بیان معالجه جهل بسیط معتقد است که از سه راه می توان به درمان آن پرداخت :
« یک ) این که متوجه شود که جهل امری قبیح است چرا که انسان ، انسان حقیقی نیست و مجازاً به او انسان اطلاق می شود چرا که برتری انسان به سایر حیوانات به خاطر ادراک اوست و در صورتی که انسان آگاهی نداشته باشد ، پس چه امتیازی می تواند بر حیوانات داشته باشد ؟
دو ) توجه و دقت به مذمت هایی که در بشریت مقدس درباره جهل آمده است.
سه ) توجه کند به آیات و روایاتی که در فضیلت علم و دانش و معرفت وارد شده است. »
و هم چنین در معالجه جهل مرکب فرموده است :
« که زائل کردن آن در نهایت صعوبت و سختی است. بدیهی است که کسی که در جهل مرکب است ، خود را جاهل نمی داند تا درصدد رفع آن برآید.
چنین شخصی اگر بد سلیقه و کج ذهن است که در این صورت باید او را به فراگیری علوم ریاضی و هندسه و حساب مشغول کرد چرا که این گونه علوم نقشی بسزایی در تقویت ذهن و قوه عاقله دارند. و اگر جهل او به خاطر خطای در فکر و استدلال است که در چنین حالتی باید استدلال او را با استدلالات اهل تحقیق و علمای اهل فکر مقایسه کرد تا به اشتباه خود پی ببرد ، و اگر جهل او به خاطر لجاجت و یا تقلید از دیگری است ، باید سعی کند تا این عوامل را در خود از بین ببرد. »
3 – 2 – بخش سوم
مقایسه مفهوم جهل و اشتباه و موارد مشابه آن
1 – 3 – 2 – گفتار اول – مقایسه جهل با اشتباه
کلماتی مانند جهل و اشتباه ، خطا ، سهو ، نیسان و غفلت در اذهان مردم معنای واحد یا حداقل قریب به هم را متبادر می کنند که مدار و محور اتحاد و اشتراک همه آن ها را « جهل به واقع » تشکیل می دهد. بر همین اساس در بعضی از کتب حقوقی و یا به هنگام استعمال و محاوره ، آن ها را به جای یکدیگر به کار می برند.
در حالی که از منظر واژه شناسی میان آن ها تفاوت وجود دارد ما در این گفتار ابتدا به معنا و مفهوم این واژه ها و سپس به مقایسه آن ها می پردازیم.
در کتاب مفردات راغب سه معنی برای جهل ذکر شده است.
« الاول : و هو خلو النفس من العلم ، هذا هو الاصل. » جهل آن است که ذهن انسان از هر گونه علم و آگاهی خالی باشد.
این معنا اشاره به جهل بسیط دارد.
« الثانی : اعتقاد الشیء بخلاف ما هو علیه. » یعنی شخصی اعتقاد به چیزی دارد ، ولی برخلاف حقیقت آن شیء است.
این معنا اشاره به جهل مرکب دارد.
« الثالث : فعل الشیء بخلاف ما حق ان یفعل سواء اعتقاداً فیه اعتقداً صحیحاً او فاسداً. » یعنی انجام دادن کاری که خلاف حقیقت آن شیء است. چه بر اساس اعتقاد صحیح انجام داده باشد و چه فاسد.
و معنای سوم ، ظاهراً اعم از آن دواست.
و هم چنین این که اشتباه در متون فقهی و حقوقی دو کاربرد کاملاً متفاوت دارد : یکی در زبان عربی است که معادل شک ، شبهه ، بدگمانی و التباس است.
کاربرد دیگر اشتباه در زبان فارسی در کتب حقوقی و قانون مدنی است که معادل آن در زبان عربی به ویژه در کتب حقوقی معاصرین ، کلمه « غلط » به کار رفته است.

                                                    .