رشته حقوق

آقا محمدخان قاجار

دانلود پایان نامه

– از جمله دیگر عوارض طبیعی رودخانههایی است که از محدوده گرگان عبور میکنند و مهم ترین آنها، رودخانه زیارت (گرگان رود) و تول چشمه میباشند که از قسمتهای عمدهای از سطح شهر عبور میکنند.
ب) عوارض مصنوع
جاده گرگان – تهران که از میان شهر میگذرد و یک جاده شرقی – غربی است، موجب گسترش شهر در امتداد آن گردیده است. همچنین خیابانهای شهدا، ولیعصر و بلوار ناهارخوران که در امتداد یکدیگر قرار گرفتهاند محور عمده شمالی – جنوبی را شکل داده که سبب گستردگی شهر در این راستا شده است. در مجموع به سبب حضور ارتفاعات پیرامون شهر و این دو شریان عمد،ه فرم کالبدی شهر شکلی صلیبی پیدا کرده است.
همچنین سمت شمالی شهر گرگان نیز محصور به یک جاده کمربندی است که آخرین مراحل رشد شهر را تا حال حاضر و در سمت شمال آن نشان می دهد.
یکی از مهمترین عوارض مصنوعی که در حال حاضر در این شهر خودنمایی میکند و مساحت عمدهای را به خود اختصاص داده است، پادگان نظامی شهر است که در زمان رضاخان خارج از شهر ساخته شد، اما به تدریج با گسترش شهر به پیرامون، رفته رفته در میان شهر جای گرفت.
تاسیسات (ایستگاه و مسیر) راه آهن (شمال غربی شهر): وجود اراضی مربوط به ایستگاه راه آهن و تأسیسات مربوطه یکی از موانع کالبدی توسعه شهر از سمت شمال غربی است.
( نقشه شماره 3-4 ) جایگاه عوارض طبیعی و مصنوع در توسعه شهر
ترسیم: نگارنده، 1393
دوره های تاریخی رشد و تحول شهر
3-4-1- مقدمه
بازشناسی تاریخچه و سیر تحولات تاریخی شهر گرگان به مانند اغلب بررسیهای تاریخی کالبد شهرهای ایران، بسیار محدود و در پارهای از موارد دارای محتوای متناقضند. منابع قابل استناد در این بررسیها معمولا شامل کاوشهای باستان شناسی، محتوای سفرنامهها و تذکرههای تاریخی جغرافیدانان ایرانی و اسلامی و نقشهها و یا عکسهای هوایی تهیه شده است.
روش بررسی نیز بررسی تطبیقی این اسناد و مدارک به منظور درک ساختار اصلی شهر و چگونگی تحول آن است. در مورد شهر گرگان یا استرآباد دشواری دیگر مطالعه، در هم آمیختگی تاریخ و وقایع این شهر با تاریخ شهر گرگان (جرجان) است، و از همین رو است که آگاهی ما از وقایع تاریخی استرآباد اندک است.
تغییرات ساختار شهر گرگان را می توان به دو دوره کلی تقسیم نمود :
– دوران پیدایش شهر گرگان ( استراباد ) تا زمان ورود اسلام به ایران و پیش از دوران صفویه و قاجاریه: این دوران شکلگیری شهر و همچنین ایجاد برج و باروی شهر و تغییرات آن پس از ورود اسلام میباشد. این دوران با فروپاشی شهر، ساختاری شکل نگرفته و برجای نمانده است.
– دوران پس از ورود اسلام از قاجاریه تا دوران معاصر : تغییرات کالبدی تحت تاثیر مدرنیزاسیون رضاخانی در این دوران با شکلگیری عناصر کالبدی نظیر خیابانهای جدید، کتابخانه، پادگان و راه آهن نمود پیدا میکند و تحت تاثیر طرحهای جامع و تفصیلی پیش از انقلاب و پس از انقلاب اسلاممی تغییرات شکل متفاوتتری به خود میگیرد.
3-4-2- وجه تسمیه شهر گرگان (استرآباد قدیم)
مرکز شهرستان گرگان و استان گلستان در جانب شرقی شمال کشور ایران است. گرگان کنونی تا سال ۱۳۱۶ «اِستَرآباد»(Estarabad)یا «اَستراباد»(Astrabad)  نام داشت. گرگان قدیمی که به عربی جرجان خوانده می‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد کاووس قرار داشته است ( سایت اطلاع رسانی شهرداری گرگان، تاریخچه شهر ).
استرآباد، نام شهری تاریخی است در منطقه‌ای که هماکنون شهر گرگان قرار دارد واقع بوده‌است. از این شهر امروزه تنها تپه‌ای تاریخی درون شهر گرگان، به نام قلعه خندان که احتمالاً ارگ استرآباد در حدود ۳۰۰۰ سال پیش بوده باقی مانده و باقی قسمت‌های شهر در اثر سیلابهای مکرر و توسعهی گرگان در طول تاریخ به کلی از میان رفته‌است. تصویری که یکی از سیاحتگران از این منطقه در حدود سال ۳۳۵ به دست می‌دهد، گویای آن است که استرآباد و گرگان دو شهر کاملاً مجزا بوده‌اند (ستوده، 1354: 317).
آقا محمدخان قاجار در این شهر زاده شد. حتی خانه تولد وی و اولین مکان حکومتی و دولتی وی نیز موجود میباشد. دیوار باروی شهر را نادرشاه افشار ویران کرد و آقا محمد خان بعداً آن را بازسازی نمود. ویرانه‌های شهر اصلی گرگان در نزدیکی گنبد امروزی قرار دارد. در زمان رضا شاه پهلوی نام کهن گرگان را برای شهر استرآباد برگزیدند.
در فروردین ۱۳۲۳ شهر گرگان دچار زمین‌لرزه سختی شد و بیشتر بناهای آن تخریب گردید. از بناهای شهر قدیم گرگان بنای امامزاده نور واقع در کوی سرچشمه و بنای مسجد گلشن در کوی دربنو و چند تکیه در نقاط مختلف شهر موجود میباشد.
گرگان از مهم‌ترین منطقه‌ها در زمینه پژوهش‌ و کاوش‌های باستان‌شناسی است. در کتاب مقدس وندیداد اوستا، گرگان به عنوان نهمین سرزمین مقدس که اهورامزدا آفریده، ذکر شده است. آثار بدست آمده از تورنگ‌تپه (۱۹ کیلومتری شرق گرگان فعلی) و شاه تپه (۱۶ کیلومتری غرب گرگان فعلی) نشان از حضور و توقف انسان در حدود ۵۰۰۰ سال قبل و در دوره نوسنگی در این منطقه دارد ( معطوفی، 1374: 42).
3-4-3- تاریخچه
3-4-3-1- شهر گرگان (استرآباد قدیم) قبل از اسلام
سابقه تاریخی تمدن و شهرنشینی در دشت گرگان طبق مطالعات باستان شناسی به شش هزار سال قبل می رسد که احتمالا باید آن را تمدنی قبل آریایی نامید. وجود تپه های باستانی بسیار نظیر خرگوش تپه واقع در منطقه شمالی شهرستان گرگان (واقع در 17 کیلومتری شمال شرقی شهر گرگان و 60 کیلومتری جنوب شرقی دریای مازندران)، تورنگ تپه ( واقع در 18 کیلومتری شمال شرقی گرگان) و نیز شاه تپه ( واقع در 15 کیلومتری شمال غرب گرگان) نشان از حضور و توقف انسان در حدود 5000 الی 7000 سال پیش در این منطقه دارد، که مؤید سابقه طولانی سکونت در دشت گرگان و نیز شهر گرگان می باشد. بر اساس این مطالعات کهنترین آثار استقرار در این تپههای باستانی متعلق به عصر مس و سنگ (3500 سال پیش)، عصر برنز (از 3500 سال تا 2500 سال پیش) و عصر آهن از 2500 سال پیش (همزمان با حکومت های هخامنشیان و اشکانیان) میباشد (دوستخواه، 1375: 661).
از دیگر مواردی که در متون تاریخی از شهر گرگان نام برده شده، به سبب وجود سد فیروز یا سداسکندر یا دیوار سرخ گرگان ( به ترکمنی: قزل آلان) است.
بسیاری از کارشناسان معتقدند دیوار تاریخی گرگان همزمان با دیوار چین ساخته شده و تصور میشود که این دیوار سومین دیوار بزرگ تاریخی جهان ( بعد از دیوار چین و دیوار سمیز آلمان) و بزرگترین دیوار آجری دنیا باشد. این دیوار همچنین طولانیترین اثر تاریخی ایران است که طی 90 سال ساخته شده است. این دیوار که در میان باستان شناسان به مار سرخ شهرت دارد، دیواری تدافعی است که برای مقابله با گروهی از مهاجمان به نام هپتال ها که از شمال وارد می شده اند ساخته شده است ( ریاحی، 1368: 82). نقشه شماره 3-5 مسیر دیوار دفاعی گرگان و همچنین موقعیت شهر کنونی گرگان نسبت به این دیوار مشخص شده است.

مطلب مشابه :  نقش غیر مستقیم قانون به عنوان عامل جرم زا

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید