رشته حقوق

وجوه اشتراک و افتراق قواعد اعلامیه جهانی و اعلامیه اسلامی حقوق بشر

وجوه اشتراک و افتراق قواعد اعلامیه جهانی و اعلامیه اسلامی حقوق بشر

در مقام مقایسه قواعد حقوق بشرعرفی و حقوق بشر اسلامی همانگونه که در بررسی تطبیقی دو اعلامیه جهانی و اسلامی ملاحظه نمودیم وجوه اشتراک و افتراق چندی بدست آمد، اما باید توجه نماییم، هرچند اعلامیه اسلامی حقوق بشر که مصوب 5 آگوست 1990 میلادی برابر با 15 مردادماه 1369 خورشیدی، اجلاس وزرای خارجه سازمان کنفرانس اسلامی در قاهره می­باشد[1] توسط کشورهای اسلامی تهیه گردیده است، اما چون بر خلاف اعلامیه جهانی حقوق بشر که دارای میثاقین الحاقی می­باشد، مراحل تصویب قانونی در کشورهای اسلامی را طی نکرده و قواعد آن به صورت بخشی از نظام حقوقی این کشورها در نیامده، نمی­توان اعتبار هنجارها و قواعد حقوقی آن را در نظام بین­الملل حقوق بشر، هم سنگ و هم شأن اعلامیه جهانی حقوق بشر به شمار آورد، ولی تا همین حد می­توان بیان نمود که کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی با بیانیه فوق که در برخی از مواد اختلاف­هایی با اعلامیه جهانی حقوق بشر دارد، به طور ضمنی اراده خود را بر عدم پذیرش بی چون و چرای اعلامیه جهانی حقوق بشر و کنوانسیون­های مربوط به آن اعلام کرده­اند.[2] به هر روی با توجه به آنچه در مبحث بررسی تطبیقی به سبب تفاوت در مبانی فلسفی و اخلاقی بیان نمودیم، تفاوت­هایی بین قواعد حقوق بشر اسلامی و حقوق بشر عرفی موجود می­باشد که اهم این افتراقات صرف نظر از برخی موارد با توجه به متن دو سند یعنی اعلامیه اسلامی و اعلامیه جهانی حقوق بشر عبارتند از:

محوریت عنصر شرع به جای عنصر قانون در تفسیر و تقیید حقوق بنیادین بشر[3] و در نتیجه تفاوت در نگرش به آزادی بیان، آزادی عقیده و آزادی مذهب و همچنین عدم جواز تغییر دین و مذهب در اعلامیه اسلامی حقوق بشر و جواز آن در اعلامیه جهانی حقوق بشر[4] و تفاوت در نگرش به برابری حقوق زن و مرد و تساوی ایشان[5] و افتراق در ضمانت اجرا[6] و …

همچنین اشتراکاتی نیز میان رویکرد این دو اعلامیه دیده می­شوند که اهم آنها عبارتند از:

به رسمیت شناختن حق حیات[7]، نفی بردگی[8]، اصل برائت[9]، احترام به زندگی خصوصی[10]، حمایت از مالکیت معنوی[11]، حق پناهندگی[12] و …

مطلب مشابه :  آثار حقوقی بر اهدای جنین

با توجه به آنچه در این مبحث بیان گردید که در واقع بیان خلاصه اشتراکات و افتراقات قواعد حقوق بشر عرفی و حقوق بشر اسلامی مستتر در دو اعلامیه جهانی و اعلامیه اسلامی حقوق بشر بود، باید به این نکته توجه نمود که قواعد حقوق بشر اسلامی سوای از مواد اعلامیه اسلامی حقوق بشر چه از نظر کمّی و چه از نظر کیفی بسیار گسترده­تر، جامع­تر و فراتر از قواعد حقوق بشر عرفی مندرج در مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر می­باشد ولی این گستردگی و جامعیت هیچگاه نباید به عنوان اختلاف با اعلامیه جهانی تلقی گردد، زیرا اعلامیه جهانی گذشته از برخی موارد اختلاف صریح با اعلامیه اسلامی که ذکر آنها رفت، اصولاً قواعد برگرفته از متن دین را نفی و انکار نمی­کند و فقط نسبت به ذکر آنها سکوت نموده است و موضع لا بشرط دارد، زیرا اعلامیه جهانی بر اساس یک هدف خاص و به گونه­ای خلاصه تدوین شده که مشکلات اولیه بشر را در جهان کنونی و بویژه پس از جنگ جهانی دوم، حل نماید. همچنین اعلامیه جهانی در ماده بیست و نهم، حقوق و آزادی­های مذکور در اعلامیه را با حفظ و رعایت اصول اخلاقی، نظم عمومی، رفاه همگانی و قوانینی که در هر کشوری با اصول و منطق حقوقی و فرآیند دموکراتیک قانونی تصویب می­شود، محدود ساخته و این چنین اصول و قوانین را بر مواد اعلامیه حاکم می­سازد که از این طریق توانسته بسیاری از مشکلات را در مقام اجرا حل و بسیاری از دغدغه­ها و شبهات را نسبت به خویش برطرف سازد. همچنین در این راستا و در هماهنگی با روح حاکم بر اعلامیه جهانی اجتهاد پویا نیز که در استنباط حقوق اسلامی جایگاهی بس رفیع و قلمرویی بس وسیع دارد، در بسیاری از موارد می­تواند حلّال مشکلات و معضلات و عامل تفاهم و تعامل بین­المللی و حقوق بشری می­تواند باشد.[13] از این روست که به گمان برخی گفتمان غرب ساخته حقوق بشر عرفی هنگامی که با گفتمان سنّتی حقوق اسلامی برخورد می­نماید، از آن جهت که بار معنایی و عمق غنایی حقوق اسلامی بسیار بالاست، آن چنان از اصول خود فاصله می­گیرد که گویی مفهوم تازه­ای از حقوق بشر که همان گفتمان حقوق بشر اسلامی است در عالم متولد می­گردد.[14] البته هیچگاه نباید فراموش نمود که تاکنون تنها بخشی از قواعد این گفتمان، و نه همه آن در اعلامیه اسلامی حقوق بشر متبلور و متجلی گردیده است. همان بخشی که البته می­توانست با حضوری پر رنگ اما بی رنگ و بی طرفانه و اسیر نگشتن در هزارتوی فهم­های کهنه و کهن معرفت­های فقهی و حقوقی، موسی و فرعون حقوق بشر را بر مائده آسمانی ضیافت مذهب حقوق انسان به صلح و آشتی بنشاند و خود به تماشای آنان بنشیند.

مطلب مشابه :  تشکیلات سازمانی وزارت رفاه و شرح وظایف آنها

[1] مهرپور، حسین،  نظام بین­المللی حقوق بشر، پیشین، ص445 به بعد.

[2] پروین، فرهاد، «حقوق بین الملل بشر و حقوق بشر اسلامی، تطابق یا تعارض»، مجموعه مقالات اولین همایش بین­المللی بررسی مسائل حقوق بین­الملل بشر، پیشین، ص121.

[3] مواد 24 و 25 اعلامیه اسلامی حقوق بشر در تقابل با بند 2 ماده 29 اعلامیه جهانی حقوق بشر.

[4] ماده 18 اعلامیه جهانی حقوق بشر در تقابل با ماده 10 اعلامیه اسلامی حقوق بشر.

[5] ماده 16 اعلامیه اسلامی حقوق بشر در تقابل با ماده 16 اعلامیه جهانی حقوق بشر.

[6] مقدمه و ماده 22 اعلامیه جهانی حقوق بشر.

[7] ماده 3 اعلامیه جهانی در موافقت با ماده 2 اعلامیه اسلامی.

[8] ماده 4 اعلامیه جهانی در موافقت با ماده 11 اعلامیه اسلامی.

[9] بند 1 ماده 11 اعلامیه جهانی حقوق بشر در موافقت با بند هـ ماده 19.

[10] ماده 12 اعلامیه جهانی در موافقت با بند ب ماده 18 اعلامیه اسلامی حقوق بشر.

[11] بند 2 ماده 27 اعلامیه جهانی حقوق بشر در موافقت با ماده 16 اعلامیه اسلامی حقوق بشر.

[12] ماده 14 اعلامیه جهانی حقوق بشر در موافقت با ماده 12 اعلامیه اسلامی حقوق بشر.

[13] ر.ک.: هاشم زاده هریسی، هاشم، «اعلامیه جهانی حقوق بشر از منظر اسلام»، حقوق بشر در جهان معاصر؛ کمیسیون حقوق بشر اسلامی، پیشین، صص80-61.

[14] ر.ک.: فیرحی، داوود، «اسلام و حقوق بشر؛ گزارش نشانه شناختی»، مرکز مطالعات حقوق بشر، پیشین، صص438-423.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92