رشته حقوق

مهاجرت از دیدگاه حقوق بین الملل و آثار بین المللی ناشی از آن

مهاجرت از دیدگاه حقوق بین الملل و آثار بین المللی ناشی از آن

 

هر چند انواع مهاجرت به مفهومی تغییر مکان و جابجایی های انسان ها نامیده می شوند، اما از دیدگاه حقوق بین الملل بایستی  با توجه به سایر شرائط به مهاجرت نگریست. همچنین این مسأله باید بررسی گردد که مهاجرت های بین المللی چه آثاری را به همراه خواهد داشت، در این راستا در ذیل به تعریف مهاجرت و ماهیت آن از دیدگاه حقوق بین الملل پرداخته می شود. باید توجه داشت که حقوق بین الملل فراتر از مرزهای ملی به مهاجرت می پردازد. به عبارت دیگر مهاجرت هر چند داخلی و در سطح یک کشور باشد نیز می تواند دارای آثار بین المللی باشد. در هر صورت آثاری که مهاجرت به همراه دارد می تواند از تمام جوانب کشورها را تحت تأثیر قرار داده و باعث واکنش در سطح بین المللی باشد.

 

 

گفتار اول: مهاجرت از دیدگاه حقوق بین الملل

مهاجرت انسانی به مفهوم حرکت فیزیکی انسان ها از یک منطقه به منطقه ای دیگر گاهی با مسافت های طولانی و یا در قالب گروه های بزرگ می باشد. مهاجرت جابجایی مردم از مکانی به مکان دیگر برای کار یا زندگی است. همچنین مهاجرت به طور ضمنی اقامت دراز مدت را در بردارد.[1] در مفهوم لغوی مهاجرت در معانی ذیل به کار رفته است:

1- یک گروه که با یکدیگر مهاجرت می کنند،

2- حرکت اشخاص به خارج از کشور،

3- جابجایی اشخاص از کشور یا محلی به کشور یا محل دیگر،

4- حرکت از کشور متبوع به سمت کشوری دیگر برای سکونت.[2]

با این وجود مهاجرت از دیدگاه حقوق بین الملل فراتر از صرفاً جابجایی جمعیت از یک نقطه به نقطه دیگر است. در حقیقت مهاجرت بین المللی یکی از شاخص های تعریف کننده جهان معاصر است که بخش عظیمی از تحولات انسانی را در بر می گیرد. از مهاجرت در حقوق بین الملل با توجه به آثاری که بر مفاهیم و عناصر عنوان جهانی شدن دارد تعریف می شود. هر چند حرکت انسان ها از مرزهای بین المللی را به هر علت و انگیزه مهاجرت بین المللی می نامند، اما در بحث های گوناگون تعاریفی متفاوت ارائه می گردد.

در یک تعریف مهاجرت عبارت است از تغییر دائمی یا نیمه دائمی مسکن، بدون هیچ محدودیتی در مورد فاصله حرکت و ماهیت اختیاری یا اجباری بودن مهاجرت، همچنین بدون هیچگونه تمایزی بین مهاجرت داخلی یا خارجی. اما در تعریفی دیگر که مهاجرت های داخلی را از مهاجرت بین المللی متمایز می کند، مهاجرت عبارت است از:

” تغییر محل اقامت، ضمن عبور از مرزهای سیاسی، برای مدتی بیش از یک سال”[3]

از این جهت که مهاجرت بین المللی از مقوله های مهم در بحث جهانی شدن است، در عناوین مختلف مورد بحث و بررسی است. با این حال تعریف جامعی از مهاجرت در حقوق بین الملل ارائه نگردیده و مؤلفان در کتب خود مهاجرت را با آثاری که به همراه دارد و ارتباط مهاجرت با سایر مقوله ها بحث و بررسی نموده اند. شاید عنصر اساسی در تمام این تعاریف عبور از مرزهای بین المللی است. به این معنا که مهاجران از مرزهای ملی کشور خود عبور کرده و وارد مرزهای بین المللی می شوند. این موضوع مهاجرت های بین المللی را از مهاجرت داخلی تفکیک می نماید. در هر صورت می توان از مهاجرت به عنوان موضوعی اساسی در حقوق بین الملل اشاره نمود که در سال های اخیر به مسأله ای اساسی  در ارتباط با جهانی شدن و سیاست مورد توجه بوده است.

همچنین می توان مهاجرت را به شیوه های مختلف تقسیم نمود:

– حرکت به سمت یک مکان جدید در چارچوب یک دولت یا کشور: مهاجرت داخلی[4]،

مطلب مشابه :  جعل ارتکابی توسط شاغلین ثبت اسناد

– حرکت به سمت یک مکان جدید در یک کشور یا دولت جدید: مهاجرت خارجی[5]،

– ترک یک کشور جهت حرکت به سمت دیگر: مهاجرت کردن از کشور مبدأ[6]،

– حرکت به سمت مکان یا کشوری جدید: مهاجرت به کشور مقصد[7]،

– بازگشت گروهی از مهاجران به کشور یا مکانی که از آنجا آمده اند: مهاجرت بازگشتی[8]،

– مهاجرت عده ای در فصول مختلف سال به جهت کار و یا شرائط جوی[9]: مهاجرت فصلی.[10]

در نهایت بایستی به این نکته اشاره نمود که تعریف پذیرفته شده جهانی از مهاجر و مهاجرت در حقوق بین الملل وجود ندارد. این در حالی است که به سایر عناوین از جمله پناهندگان در اسناد مربوطه توجه وی‍ژه ای گردیده و تعریفی از آنها ارائه شده است. سازمان بین المللی مهاجرت در یکی از انتشارات خود با عنوان “glossary on migration” واژه مهاجر و مهاجرت را تعریف کرده است و شاید با توجه به اینکه تنها سازمان تخصصی در این رابطه است، بهتر باشد به تعاریف ارائه شده توسط این سازمان توجه نمود. در این نشریه مهاجر چنین تعریف شده است:

” به طور معمول مهاجر تمام مواردی را در بر می گیرد که تصمیم آزادانه اتخاذ می گردد. در حقیقت مهاجر کسی است که با اقناع شخصی خود و بدون دخالت عوامل اجبار کننده خارجی تصمیم می گیرد. بنابراین این اصطلاح در مورد شخص و اعضای خانواده اشاره دارد که به کشور یا منطقه ای دیگر جهت دستیابی به شرایط مادی و اجتماعی بهتر و بهبود آینده برای خود و خانواده شان نقل مکان می کنند.”[11]

تعریفی نیز از مهاجرت ارائه گردیده است که به شرح ذیل می باشد:

” فرآیند جابجا شدن خواه از یک مرز بین المللی یا در چارچوب یک دولت. این اصطلاح به مفهوم حرکت جمعیت است که هر نوع حرکت و جابجایی را در معنای کلی شامل می شود. این حرکت مسیرهای متفاوت و  دلائل گوناگونی را نیز در بر دارد و شامل مهاجرت پناهندگان،آوارگان و مهاجران اقتصادی می گردد.”[12]

 

گفتار دوم: آثار بین المللی ناشی از مهاجرت

تأثیر مهاجرت های بین المللی از جوانب گوناگون مورد توجه می باشد. آنچه از اهمیت بیشتری برخوردار است، تأثیری است که مهاجرت بین المللی بر کشورهای مبدأ و مقصد دارد. مهمترین مورد، تأثیر بر امنیت کشورهاست. از جمله می توان به مهاجرت تحصیل کرده های افغان به پاکستان و کشورهای اروپایی اشاره نمود. عده ای از آنها  نیز به ایران مهاجرت نمودند که اغلب در کشور خود در سطح پایین تری بوده و اکثراً به کارگری روی آوردند. برخی از این مهاجران با شرائط مساعد کشور پذیرنده عادت کرده و حتی قصد خروج ندارند. این امر معضلی است که باعث هدر رفتن بودجه و همچنین خطری برای امنیت ملی کشور مهاجرپذیر می باشد.[13]

طبق برآورد سازمان های مدافع حقوق بشر سالانه 600 تا 800  هزار نفر توسط قاچاقچیان از مرزها عبور داده می شوند. اکثر آنها دختران و زنانی اند که به کارهای سیاه و غیر قانونی واداشته می شوند و مورد استثمار و بد رفتاری قرار می گیرند.[14] در حقیقت این امر نیز بنحوی به امنیت کشور مهاجر فرست مربوط می شود و همچنین در چارچوب قاچاق مهاجران در نظر گرفته شده و از آنجایی که مهاجرت اعم از قانونی و غیر قانونی بر ارتکاب جرائم تأثیرگذار است، مورد توجه می باشد. نظر به اینکه به طور معمول کنترل اجتماعی بر مهاجران کمتر می باشد، به تبع آن مهاجران بیشتر در معرض آلوده شدن و ارتکاب جرائم می باشند. بنابراین مهاجرت بین المللی به دو طریق بر امنیت کشورهای مقصد تأثیرگذار است. یک مورد همانگونه که اشاره گردید، بحث پیرامون قاچاق مهاجران و تهدید امنیت ملی است و مورد دیگر جرائمی است که توسط مهاجران ارتکاب یافته و امنیت کشور مهاجرپذیر را به مخاطره می اندازد.

مطلب مشابه :  موارد احاله ­ی محاربه به افساد فی ­الارض در حقوق

مهاجرت یکی از ابعاد توسعه است. از این جهت سبب تغییرات عمده در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی می شود. مهاجرت های بین المللی از دو جهت بر توسعه تأثیرگذارند: 1- از جهت مثبت، آن هم بدین صورت که مهاجران با کار در کشور مقصد می توانند به کشور متبوع خود مبالغ زیادی پول بفرستند و همچنین با کسب مهارت های جدید به کشور خود باز گشته و به فرآیند توسعه یاری رسانند. این تأثیر مثبت در خصوص مهاجرت های موقت بوده و اینکه فرد قصد بازگشت داشته باشد. 2- از جهت منفی نیز مهاجرت می تواند کشورهای مبدأ را از نیروی ماهر خود تحت عنوان “فرار مغزها[15]” محروم نماید. تأثیر منفی مهاجرت بر توسعه نیز به طور معمول در خصوص مهاجران دائمی صورت می گیرد.

گاه نیز کشورهای مهاجرپذیر تحت تأثیر تغییرات ساختاری می باشند و ورود مهاجران سبب بحران در این کشور می شود.  استفاده از نیروی کار خارجی به شکل حرکت مهاجران کارگر از کشورهای کمتر توسعه یافته اخیراً به عنوان بخش مهمی از جهانی شدن به تأیید رسیده است. عرضه کار، نقش دولت مهاجرفرست را در اقتصاد جهانی نشان می دهد. از جمله می توان به مهاجرت پرستاران فیلیپینی اشاره کرد که هم اکنون در سطح بین المللی خدماتی را ارائه می دهند و نیروی کار آنها صرفاً مختص (و یا منحصر به) بازار کار داخلی نمی باشد. کار آنها ارائه می شود، اما نه صرفاً در بازار کار داخلی[16]. بنابراین مهاجرت از نظر آثار اقتصادی می تواند سبب کاهش فقر شود. بسیاری از کشورها ثروت خود را مدیون موج عظیم مهاجران اند. به علاوه مهاجران از طریق آموزش، ظرفیت سازی، انتقال تکنولوژی و سرمایه گذاری به توسعه کشورهای خود کمک می کنند.

از آثار دیگر مهاجرت بین المللی که می تواند مثبت و یا منفی باشد، ایجاد تنوع فرهنگی است، که در کشور مهاجرپذیر روی می دهد. بر این اساس تنوع فرهنگی در کشور میزبان می تواند یک معضل باشد. بویژه آنکه مهاجران گروه های خاصی تشکیل داده و در صدد تبلیغ و اعمال آرمان ها و خواسته های خود باشند. از طرفی می توانند تهدیدکننده ویژگی های فرهنگی جامعه میزبان بوده و گاه باری اقتصادی و فرهنگی بر دوش این جامعه محسوب شوند. اما آثار مثبت فرهنگی ایجاد تعامل و پیوند جوامع انسانی است. در حقیقت ایجاد تنوع فرهنگی سبب افزایش آگاهی ها و همچنین ارتباطات گسترده می گردد. به علاوه ممکن است در بهبود رابطه دو کشور دخیل بوده و دو کشور را بیش از پیش با یکدیگر آشنا سازد.[17]

 

1-  روزنامه رسالت، شماره 7139، 3/9/89، ص7، حرف امروز

[2]– migration, Available at:

www.thefreedictionary.com/migration, pp.1-4, at:1-2

3-  وحیدی، پریدخت،مهاجرت بین المللی و پیامدهای آن، چاپ اول،  مرکز مدارک اقتصادی اجتماعی وزارت برنامه و بودجه، تهران،1364، ص 11

[4]– Internal Migration.

[5]– External Migration.

[6]-Emigration.

[7]-Immigration.

[8]-Return Migration.

[9]-what is human migration?, Available at: www.nationalgeographic.com/expeditions/lessons/09/g35/migrationguidestudent.pdf, pp.1-3, at:1

[10]– Seasonal Migration.

[11]– The International Organization For Migration:IOM, Available at:

www.asil.org/rio/iom.html, pp.1-4, at:2

[12]– Glossary on Migration,  Available at:

www.iom.int/jahia/webdav/site/myjahiasite/shared/shared/mainsite/published_docs/serial_publications/Glossary-eng.pdf, pp.1-81, at:43

1-  انیسی، فریبا، “زنان پناهجوی افغان:تردیدها و واقعیت ها”، مجله پیام زن، سال سیزدهم،  شماره7، مهر83، صص29-28

2-  ویکی پدیا، منبع پیشین، ص3

[15]– Brain Drain.

[16]– Kosar, op.cit. p.4

1-  انسان در کانون مهاجرت است. نه فقط خود تغییر می کند، بلکه با جابجایی، محیطی را که از آن مهاجرت کرده و یا محیطی را که به آن مهاجرت نموده می تواند دستخوش تغییر و تحول نماید.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92