رشته حقوق

مفهوم عقل گرایی علم محور

عقل گرایی علم محور

در این مبحث ابتدا عقل گرایی علم محور را تعریف خواهیم نمود و سپس خصوصیات عقل گرایی را تحت عناوین روش شناسی تجربه­گرا[1]، نفی فرجام باوری و علت غایی امور عالم و اصالت عقلانیت ابزاری و منفعت شرح خواهیم داد و آن گاه نتایج عقل گرایی علم محور را بررسی می­نماییم.

گفتار اول: تعریف عقل گرایی علم محور

مراد از عقل گرایی علم محور، پذیرفتن توانایی آدمی در شناخت علمی انسان و جهان می­باشد و نیز اینکه تنها معرفت مورد وثوق، معرفت علمی است و شناخت علمی نیز شناختی اثبات پذیر و یا ابطال پذیر است و نظریه­های علمی، از یافته­های تجربی- که از راه آزمایش به دست آمده­اند- اخذ می­شوند.[2]

اساس این روش بر این مطلب استوار است که هرچه خارج از معرفت علمی تجربی است غیرعلمی  می­باشد.

گفتار دوم: خصوصیات عقل گرایی علم محور

نوگرایی[3] با خوانش جدید از عقل و جایگاه آن در زندگی انسانی آغاز گردید و حقوق بشر عرفی و غیردینی نیز به عنوان محصول همین دوره تحت تأثیر همین دیدگاه قرار گرفته است. بر این اساس لازم است که در اینجا به بررسی ویژگی­های عقل گرایی علم محور به گونه­ای هرچند اجمالی بپردازیم:

بند اول: روش شناسی تجربه گرایانه

در عقل گرایی علم محور متدولوژی یا روش­شناسی حصول شناخت یا معرفت، تجربی و استقرایی است. اساس این روش شناسی بر جمع­آوری فاکت­ها یا واقعیات از راه مشاهده و حس و سپس آزمایش و پس از آن ساخت نظریه و بیان آن در چارچوب ریاضیات می­باشد. شکل افراطی آن پوزیتیویسم منطقی است که تنها نظریه­هایی را معنادار می­داند که با تکیه بر واقعیات حاصل از مشاهده قابل اثبات هستند.[4] بنابراین به تبع این روش حقوق بشر نیز شامل حق­هایی است که مورد تأیید روش شناسی تجربی و اثبات گرا می­باشند. و هر حقی که مورد تأیید این نوع نگرش نباشد توجیه علمی و عقلی و اخلاقی ندارد.

مطلب مشابه :  مفهوم کرامت انسانی در حقوق

بند دوم: نفی فرجام باوری و علت غایی امور عالم

با اصالت یافتن ریاضیات و روش تجربی، تبیین هستی بر اساس متغیرهای طبیعی، محسوس و کمّی، جایگزین تبیین آن بر اساس «فرجام[5]» یا «علت غایی» شد. بدین ترتیـب در فهم حـقوق از این منـظر نیز

 

دیدگاه فرجام باور نمی­تواند محل تأمل باشد.[6]

بند سوم: اصالت عقلانیت ابزاری و منفعت

این معنا یعنی اینکه حق چیزی است که برای انسان سودمند می­باشد و به او منفعت می­رساند و معیار سنجش این سودمندی نیز عقلانیت ابزاری با روش­شناسی تجربی و پوزیتیویستی است که در نهایت بشر را در عالم حقوق به استخراج حقوق بشر با ابزار عقل سودانگار رهنمون می­گردد و خارج از اسباب و علل مادی، سبب­های دیگری از جمله مذهب یا اراده تشریعی خداوند را در این مطلب دخیل نمی­سازد.

گفتار سوم: نتایج عقل گرایی علم محور

کاربرد فهم و تلاش برای کشف مفهوم هر نوع قضیه، برای ملاحظه دلایل موافق و مخالف آن و سپس قضاوت بر اساس ضعف و قدرت مدارک آن می­باشد.[7] بنابراین با چنین برداشتی از امور انسانی و عالم، حقوق بشر امری عرفی، غیردینی و سکولار محسوب می­گردد و از سوی دیگر نیز حیثیت ذاتی و کرامت انسانی را تنها باید در رابطه با خود انسان باید تعریف نمود و و بر این اساس تنها انسان است که      می­تواند با عقل خویش و بدون نیاز به دخالت منبع ماورایی و غیربشری حقوق بنیادین خود را مشخص و تعیین نماید.

[1] Methodology de Positivism

[2] چالمرز، آلن. ف. چیستی علم، ترجمه سعید زیباکلام، انتشارات علمی فرهنگی، تهران، 1374، ص 9.

مطلب مشابه :  مناشئ و منابع حق در حقوق بشر اسلامی

[3] Modérnité

[4] همان، ص 4 و 2.

[5] Telos

[6] حقیقت، سید صادق و میرموسوی، سید علی، مبانی حقوق بشر از دیدگاه اسلام و دیگر مکاتب، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، 1381، ص 113.

[7] ویل دورانت، تاریخ تمدن: عصر روشنگری، ترجمه احمد آرام، ع پاشایی و امیر حسین آریانپور، انتشارات علمی فرهنگی، تهران، 1376، چ5، ج 8، ص 655.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92