رشته حقوق

مفهوم تبلیغ در اسلام

تبلیغ

تبلیغ که از نظر علم صَرْف باب تفعیل می‌باشد به معنای رساندن است. تبلیغ یعنی رساندن مطلبی به دیگران که شامل هر‌گونه پیامی می‌شود. در جهان امروز تبلیغ وسیله‌ای بسیار مهم برای جذب انسان‌ها به سوی افکار و عقاید مختلف است. و صاحبان افکار برآنند تا با استفاده از این وسیله مردم را پیرو خویش سازند. (جعفری : 1382: 31) ولی در این جا مراد ما از تبلیغ آشنا نمودن مردم است با احکام رهابخش قرآنی و در حقیقت رساندن پیام قرآن و اهل بیت عصمت و طهارت به گوش مردم. و در این رابطه یکی از اساسی‌ترین ضامن حفظ و بقا بشر و گسترش دین اسلام مسئله ابلاغ احکام و امر به معروف و نهی از منکر است و این سه وظیفه مهم و خطیر به عهده همه پیروان دین است. یعنی هر فردی از مسلمین آنچه را از احکام الهی فراگرفته لازم است به افراد غیرمطلع ابلاغ نماید. (جعفری : 1382: 31)

تبلیغ از منظر قرآن و ائمه اطهار

آیات و روایاتی در رابطه با اهمیت و ضرورت تبلیغ وجود دارد که در این جا به بعضی از آیات و روایات در این زمینه اشاره می‌کنیم.

در سوره نحل آیه 125 آمده است :

خلق را به حکمت و برهان و موعظه نیکو به راه خدا دعوت کن و با بهترین طریق مناظره کن.

سوره بقره آیه 159 بیان می‌کند :

کیست گفتارش بهتر و نیکوتر است از آن کس که مردم را به سوی خدا بخواند و عمل نیکو کند و بگوید که من تسلیم پروردگارم.

و در سوره قصص آیه 87 آمده است :

که ای پیامبر، زنهار چیزی از ابلاغ آیات خداوندی پس از آن که بر تو نازل شده است جلوگیری کند و دعوت کن مردم را به سوی پروردگار خویش.

و از حضرت علی (علیه‌السلام) روایت شده است که :

مطلب مشابه :  تعریف لغوی مداخلات بشردوستانه

هنگامی که عالم علمش را از اهلش پنهان دارد و نادان از آموختن احکام لازم تکبر کند و ثروتمند بخل ورزد و فقیر دین به دنیا فروشد، بلا و عذاب الهی بر مردم فرود آید.

و از امام صادق(علیه‌السلام)  روایت شده است :

عالمی که علمش را پنهان کند در روز قیامت با جسد متعفّن محشور شود و مورد نفرین هر ذی‌روحی قرار گیرد.

تبلیغ اسلامی

تبلیغ در اسلام با هویت این دین ارتباط پیدا می‌کند و چنانچه فلسفه دین ارائه طرح برای حرکت رو به کمال انسان‌ها است، قطعاً این امر جز با رساندن این طرح به مردم ممکن و میسر نخواهد شد. بر این اساس، تبلیغ پدیده‌ای در کنار آموزش یا هم عرض امر به معروف و نهی از منکر نیست، بلکه روح کلی اسلام است که آموزش و امر به معروف و نهی از منکر و حتی جهاد جلوه‌هایی مختلفی آن به شمار می‌رود. تبلیغ در متون اسلام‌شناسی عبارت است از «شاخه‌ای از ارتباطات که از طریق ابلاغ و رساندن دین اسلام به کمک هر وسیله ممکن و مشروع، می‌خواهد مردم را به سوی اسلام متمایل سازد.» و هم‌چنین تبلیغ در دیدگاه روحانیون عبارت است از «رساندن پیام اسلام (از طرف روحانیون درس خوانده و آگاه) به مردم به هر وسیله‌ای.  تبلیغ بر اساس تعریف ارتباطات این گونه تعریف می‌شود :

«فراگرد انتقال پیام از سوی فرستنده (با شرایط و ویژگی‌هایی که اسلام تعریف کرده است) برای گیرنده (همه مردم، مسلمانان، مومنان)  با هدف آموزش یا اقناع یا برانگیختن مخاطب برای انجام یک عمل معیّن، مشروط بر آنکه درگیرنده پیام مشابهت معنی با معنی مورد نظر فرستنده پیام ایجاد شود.» (خندان،1374: 90)

در تبلیغ اسلامی، سه نوع متفاوت تبلیغ را به راحتی می‌توان متمایز ساخت:

  • تبلیغی که هدف آن قبل از هر چیز آموزش یعنی انتقال آگاهی‌ها و معارف و دانستنی‌هایی پیرامون موضوع تبلیغ است. مخاطبان این نوع تبلیغ، قبل از هر چیز غیرمسلمانانی هستند که مخاطب این دعوت قرار گرفته‌اند و یا تازه مسلمانانی که به این آیین گرویده‌اند. بهترین نمونه این نوع تبلیغ را می‌توان در صدر اسلام که مضامین وحی و معارف و احکام اسلام برای اولین بار به مردم منتقل می‌شد، سراغ گرفت. شاید بتوان از این مرحله به عنوان اسلام آوردن یاد کرد. امروزه نیز کارهایی مانند آموزش قرآن و اصول عقاید در شمار فعالیت‌های تبلیغی روحانیون محسوب می‌گردد. (خندان،1374: 90)
  • نوع دوم تبلیغی است که از مغز و عقل فراتر می‌رود و قلب و روح و درون مخاطب را هدف قرار می‌دهد. ایمان آورنده‌ای که پیام قرآن را با دل و روح خویش باور می‌کند، در فرهنگ قرآنی مومن نام دارد. شاید بتوان از این مرحله به عنوان مرحله تلاش برای ایمان آوردن مخاطب یاد کرد. در این نوع تبلیغ، هدف مومن کردن مخاطب است و در نوع دیگر، مسلمان کردن او. این نوع تبلیغ خالی از تعلیم و آگاه ساختن نیست ولی محدود به آن هم نمی‌باشد. تبلیغ برای مسلمانان و ارتقای سطح ایمان آنان در چنین تبلیغی جای می‌گیرد. تبلیغ و موعظه بزرگان حوزه‌های علمیه در درون حوزه‌ها و برای طلابی که خود مبلغ هستند نمونه‌ای از این نوع تبلیغ است.
  • نوع سوم تبلیغ، تبلیغی است که در آن وادار ساختن مخاطب به عملی معین، هدف اصلی است. در این تبلیغ هم، قهراً آگاه نمودن و باوراندن وجود دارد ولی وجهه و هدف اصلی افزایش معلومات مخاطبان یا تقویت ایمان آن‌ها نیست بلکه مهم این است که مخاطب در صحنه معینی حضور یابند، به رعایت مقررات معینی تن در دهند و یا به انجام عملی معین دست زنند. (خندان،1374: 91)
مطلب مشابه :  تکنیک های پیشگیرانه مبتنی بر افزایش زحمت ارتکاب عملیات تروریستی
برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92