رشته حقوق

ماده مشترک کنوانسیونهای چهارگانه ژنو

ماده مشترک کنوانسیونهای چهارگانه ژنو مصوب 1949 و پروتکل دوم الحاقی به کنوانسیونهای چهارگانه ژنو مصوب 1977

گفتاراول: ماده 3 مشترک کنوانسیونهای چهارگانه ژنو مصوب1949                                            در کنوانسیون های چهارگانه فقط ماده 3 مشترک در خصوص مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی می باشد. از این ماده که صرفا بین برخی اصول کلی است بدلیل عدم کفایت انتقادهای تدوین شده است.[1]             این ماده که در هر چهار کنوانسیون ژنو به صورت مشترک آمده است تنها ماده ای می باشد که در مورد درگیریهای مسلحانه غیر بین المللی، در چهار سند فوق، مطالبی را بیان داشت و لذا دارای ارزش بسیاری است و چه بسا هنوز نیز مهمترین سند در مورد مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی می باشد.

از آنجا که اکثریت قاطع دولتها عضو چهار کنوانسیون فوق هستند، به نظر می رسد که مقررات آنها تبدیل به مقررات عرفی بین المللی شده اند.[2] ماده 3 مشترک مقرر می دارد که (( چنانچه نزاع مسلحانه جنبه بین المللی نداشته و در خاک یکی از دول معظمه متعاهد روی می دهد هر یک از دول داخل در جنگ مکلفند حداقل مقررات زیر را رعایت نمایند …))، ((… گذشته از مراتب فوق دول متخاصم سعی خواهند کرد که تمام یا قسمتی از سایر مقررات این قرارداد را از طریق موافقت نامه های اختصاصی به موقع اجرا گذراند. اجرای مقررات فوق اثری در وضع حقوقی متخاصمین نخواهد داشت ))

در طول مذاکرات راجع به ماده 3 مشترک، به علت عدم تعریف از درگیری های مسلحانه غیر بین المللی، این نگرانی ایجاد شد که قلمرو این ماده در مورد هر عملی که مبتنی بر زور باشد، ممکن است توسعه یابد، از قبیل هرگونه شورش و هرج و مرج  عدم تعیین شرایط اعمال ماده 3 مشترک کمیته بین المللی صلیب سرخ را قادر ساخت که امکان اعمال موسع ماده 3 را اعلام نماید. در تفسیر ماده 3، کمیته بین المللی صلیب سرخ اعلام کرد تفسیر موسع ماده 3 به حق سرکوب دولتها خللی وارد نمی سازد و به هیچ وجه در جهت افزایش قدرت گروه های شورشی نمی باشد.[3]

این نظر با نقش میانجی گرایانه ای که صلیب سرخ از سال 1921 تاکنون در رابطه با خشونت داخلی ایفا می کند منطبق می باشد که هدف آن حفظ کرامت بشری و جلوگیری از نقض حقوق بنیادین بشر می باشد. دیوان بین المللی دادگستری ماده 3 مشترک را به عنوان ((اصول کلی حقوق بشردوستانه)) توصیف می کند و اعلام می دارد که این اصول برای حمایت از قربانیان مخاصمات غیر بین المللی داخلی  مناسب است.[4]

مطلب مشابه :  حکومت جهانی و محلی   

 

گفتار دوم: پروتکل دوم مصوب سال 1977 الحاقی به کنوانسیونهای چهارگانه ژنو                        پروتکل شماره 2 الحاقی راجع به حمایت از قربانیان مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی می باشد. پروتکل دوم گرچه توقعاتی را که از آن می رفت برآورده نکرد اما شاید نقطه شروعی برای تحولات مثبت بعدی به شمار آید. این پروتکل حمایتهای بیشتری را نسبت به ماده 3 مشترک از قربانیان مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی مقرر می دارد.

در این پروتکل برای اولین بار مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی تحریف شد. طبق ماده 1 پروتکل این مخاصمات عبارتند از (( مخاصماتی که در سرزمین یکی از دول متعاهد میان نیروهای مسلح آن دولت عضو و نیروهای مسلح مخالف با دیگر گروه های مسلح سازمان یافته که تحت فرماندهی مسوولی چنان کنترلی را در بخشی از سرزمین خودشان اعمال کنند رخ دهد بطوریکه آنها را قادر سازد عملیات نظامی منسجمی را انجام بدهند و این پروتکل را اجرا کنند.)) ضابطه (( تحت کنترل داشتن قسمتی از قلمرو )) یک ضابطه تعیین کننده است.[5]

در این تعریف دو ضابطه برای آنکه یک درگیری تبدیل به مخاصمه مسلحانه غیر بین المللی شود مندرج است.
الف- اینکه شورشیان باید تابع یک فرماندهی مسئول و یک سلسله مقررات باشند.
ب- قسمتی از سرزمین در اختیار شورشیان باشد و این شورشیان در منطقه ای که در اختیار دارند کم و بیش اعمال حاکمیت کرده باشند.[6]
در مقایسه این پروتکل با ماده 3 مشترک باید گفت که ماده 3 مشترک شامل تمام درگیری های مسلحانه غیر بین المللی می شود در حالی که پروتکل فقط به درگیریهایی که بین یک دولت و گروههای شورشی روی می دهد تسری می یابد یعنی برخلاف ماده 3 مشترک به درگیریهای بین خود گروه های شورشی تسری نمی یابد. همچنین ماده 3 مشترک جهان شمول می باشد ولی پروتکل اینگونه نیست.                   پروتکل شماره 2 صریحا آشوبهای داخلی را از قلمرو خود یعنی درگیریهای مسلحانه غیر بین المللی خارج می کند و آستانه بالایی را در نظر می گیرد. به عبارتی ماده 3 که فاقد تعریف است می تواند به دلیل تفسیر موسع نهایتا به نفع افراد غیر نظامی باشد. همچنین توسل به آن سهل تر می باشد.[7]                             گرچه تصویب پروتکل دوم الحاقی به کنوانسیونهای چهارگانه روزنه امیدی برای تحولات مثبت بعدی به شمار می آمد ولی همواره بدلیل محدودیتهای حاکم مورد انتقاد قرار گرفته است.[8]                                 متاسفانه این پروتکل در مقام مقایسه با پروتکل شماره اول از جامعیت کافی برخوردار نیست و علیرغم مقرر داشتن اصولی جهت حمایت جمعیت غیر نظامی، در مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی حادث شده پس از جنگ جهانی دوم، به خصوص در آفریقا ( مانند بیافرا) و آمریکای لاتین ( مثل نیکاراوئه، السالوادور)، نشان داد که جمعیت غیر نظامی بیشترین قربانیان اینگونه مخاصمات بوده اند.

مطلب مشابه :  تقسیمات اشتباه در حقوق ایران

تجربه تلخ مخاصمات غیر بین المللی در آفریقای مرکزی مبین خدشه دار شدن ابتدایی ترین قواعد بشردوستانه بود که قربانیان اینگونه نقض قواعدی نیز مردم عادی بودند و متاسفانه باید بخاطر داشت که در خصوص چنین مخاصماتی هنوز قواعد الزام آور حقوقی وضع نشده است.                                    [9]
مشکل دیگر در خصوص این قواعد اعمال محدودیت در خصوص انواع مخاصمات مسلحانه می باشد. تفاوت قائل شدن میان مخاصمات بین المللی و غیر بین المللی همواره ایجاد مشکل کرده است. این مشکل هنگامی حادتر می شود که یک مخاصمه مسلحانه غیر بین المللی بواسطه مداخله یک یا چند قدرت خارجی مبدل به بین المللی می شود. امروزه اقسام مختلفی مخاصمات غیر بین المللی، بین المللی به شمار می آیند. از سوی دیگر تعریف مخاصمات غیر بین المللی محدود نشده است در نتیجه در آینده با چهار قسم مختلف از مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی مواجه خواهیم بود و هر یک از آنها تابع قواعد خاصی خواهند بود. مخاصمه مسلحانه غیر بین المللی که تحت شمول پروتکل دوم الحاقی هستند، مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی که تحت شمول این پروتکل نمی باشند (مثل زمانی که شورشیان کنترل قلمرویی از دولت مربوطه را در اختیار ندارند) اما چنین مخاصمه ای تحت شمول ماده 3 مشترک قرار می گیرد، مخاصمات مسلحانه غیر بین المللی که تبدیل به بین المللی می شوند. و جنگهای آزادیبخش مندرج در بند 4 ماده 1 پروتکل شماره1.

 

2.Ibid, p, 27

[2] کوچ نژاد، عباس، همان منبع، ص 22

[3] همان، ص 24

[5] .Schlogel,Anton,op.cit.,p.184

2ممتاز، جمشید،(( اغتشاشات داخلی در حقوق بین الملل )). سخنرانی در مرکز مطالعات عالی بین المللی دانشکده علوم سیاسی، آبان 78

 

[7]. کوچ نژاد، عباس، همان منبع، ص 29

  1. 2. Schlogel,Anton,op.cit.,188

 

3.Schlogel,Anton,op,cit,P.90

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92