رشته حقوق

فواید و مضرات پیشگیری کیفری از جرم حفاری و کاوش

پیشگیری کیفری به همان اندازه که ممکن است مفید و کارآمد تلقی شود می­تواند دارای آثار منفی نیز باشد. در این گفتار فواید و مضراتی که هر کدام از گونه­های پیشگیری کیفری شامل حبس و جزای نقدی ممکن است در قبال جرم حفاری و کاوش به دنبال داشته باشد را بررسی می­کنیم.

 

 بند اول: فواید مجازات حبس برای حفار و کاوشگر غیرمجاز

 

در نظر گرفتن مجازات حبس برای کسی که مرتکب جرایم علیه میراث فرهنگی و از جمله جرم حفاری و کاوش غیرمجاز شده است می­تواند دارای آثار مثبتی شامل بازدارندگی و دور نگه داشتن مجرم از محیط اجتماع باشد که شاید به نوعی در پیشگیری از این جرایم موثر باشد. در این قسمت به توضیح این موارد می­پردازیم.

در

الف: بازدارندگی و ارعاب مجازات حبس

 

اگرچه مجازات حبس امروزه طرفداران زیادی ندارد و بسیاری معتقدند که مضرات آن به طور قابل ملاحظه­ای بر فواید این نوع از مجازات برتری دارد، اما برخی نیز قائل به لزوم وجود این­گونه از مجازات به خصوص برای جرایم شدید هستند. برخی از حقوقدانان و جامعه­شناسان معتقدند وجود مجازات حبس در متن قانون کشورها می­تواند در مورد پاره­ای از جرایم خاصیت بازدارندگی و ارعاب را به دنبال داشته باشد.

بازدارندگی در لغت برگرفته شده از مصدر بازداشتن و به معنای منع کردن و جلوگیری کردن است[1]. بسیاری از افراد که در حین قصد ارتکاب عمل مجرمانه دچار وسوسه می­شوند از ارتکاب آن خودداری می­ورزند، زیرا لذتی که از این طریق ممکن است کسب کنند با بیم از نتیجه ناگواری که مجازات قانونی به دنبال دارد منتفی و خنثی می­شود[2].

از آنجایی که آزادی تن جزو مهم­ترین و با ارزش­ترین آزادی­هایی است که افراد بشر از آن برخوردارند، هیچ فردی راضی به از دست دادن این آزادی ولو برای مدتی کوتاه نخواهد بود و بسیاری از افراد در صورتی که احتمال دهند در صورت ارتکاب جرمی ممکن است آزادی تن خود را از دست دهند از ارتکاب عمل مجرمانه منصرف خواهند شد.

همانطوری که در مطالب پیشین گفته شد حبس در نظر گرفته شده در ماده 562 قانون مجازات اسلامی 1392 برای جرم حفاری و کاوش به قصد به دست آوردن اموال تاریخی – فرهنگی از شش ماه تا سه سال است. حبس در نظر گرفته شده در این ماده قانونی ممکن است به عنوان عاملی بازدارنده عمل کند و کسانی را که در فکر ارتکاب چنین جرمی برای به دست آوردن آثار نفیس و ارزشمند هستند از عمل خود بازدارد.

مطلب مشابه :  دعوی مسئولیت ناشی از اخذ وام

افرادی که دارای انگیزه­ مجرمانه برای ارتکاب جرم حفاری و کاوش به قصد به دست آوردن اموال تاریخی-فرهنگی هستند با اطلاع از وجود مجازات حبس در نظر گرفته شده در متن قانون مجازات اسلامی دچار ارعاب می­شوند و آزادی تن خود را ارزشمندتر از فواید احتمالی عاید از جرم دانسته و از ارتکاب جرم حفاری و کاوش منصرف می­شوند؛ هرچند این ارعاب و بازدارندگی زمانی می­تواند عامل موثر و بازدارنده­ای باشد که مضراتش بر منافع حاصل از جرم فائق آید و این امر زمانی اتفاق می­افتد که میزان مجازات حبس در نظر گرفته شده برای جرم حفاری و کاوش دارای تناسب و شدت لازم در برابر ارتکاب جرم مذکور باشد که در این ماده این تناسب در ماده قانونی مربوط به جرم حفاری و کاوش به خوبی رعایت نشده است.

بعید به نظر می­رسد شخصی که فکر به دست آوردن آثار گرانبها و ارزشمند تاریخی را از راه حفاری و کاوش در تپه­ها و سایر اماکن، در ذهن خود می­پروراند به علت ترس از مجازات شش ماهه در نظر گرفته شده برای این جرم از ارتکاب آن صرف­نظر کند. لااقل اینطور به نظر می­رسد برای اینکه مجازات حبس در نظر گرفته شده برای جرم حفاری و کاوش غیرمجاز دارای خاصیت بازدارندگی و ارعاب باشد، لازم است که این مجازات تا حدی باشد که اطلاع از این مجازات فرد را در سنجش سود و زیان ارتکاب جرم، نا امید کند.

 

ب: دور نگه داشتن حفار و کاوشگر غیرمجاز از اجتماع

 

مجازات حبس می­تواند با دور نگه داشتن مجرم از جامعه و افراد، از ارتکاب مجدد جرم توسط این بزهکاران جلوگیری ­کند و جامعه را از آسیب و خطرات احتمالی آنان دور نگه ­دارد. زمانی که بزهکار در حبس به سر می­برد فرصتی برای ارتکاب مجدد جرم و یا ارتکاب جرایم خشن­تر به وی دست نمی­دهد، در حالی که اگر وی در سطح جامعه حضور داشت شاید با ارتکاب جرمی شدیدتر خطرات زیادی برای سایرین ایجاد می­کرد. به این ترتیب مجازات حبس با دور نگه داشتن فرد بزهکار از جامعه به داشتن جامعه­ای امن و سالم کمک می­کند.

مطلب مشابه :  مفهوم لقاح مصنوعی

در صورت حذف مجازات زندان معلوم نیست که با مجرمان خطرناک و تکرار کنندگان جرم چگونه باید رفتار کرد و با چه وسیله­ای جامعه را از خطر اینگونه افراد حفظ کرد.[3]

این ایده درباره مجرمینی که مرتکب جرایم خشونت بار و یا جرایمی مثل قتل شده­اند می­تواند قابل قبول باشد و دور نگه داشتن این افراد از جامعه و سایرین از ورود آسیب­های جدی دیگری به افراد جامعه جلوگیری به عمل آورد. اما در حوزه جرایم علیه میراث فرهنگی و جرمی مانند حفاری و کاوش قبول این امر کمی دشوار است. زیرا جرایمی که علیه میراث فرهنگی به وقوع می­پیوندد هرچند دارای عواقب غیر قابل بازگشتی برای فرهنگ و هویت این ملت است اما جزو جرایم خشن طبقه­بندی نمی­شود و لذا حضور این افراد در اجتماع نمی­تواند خطر بزرگی برای سایرین ایجاد کند.

ضمن اینکه اگر قائل به این فرض باشیم که با محبوس شدن بزهکاری که به ارتکاب جرم علیه میراث فرهنگی پرداخته وی را از ارتکاب جرایم بیشتر و شدیدتر در این حوزه بازداشته­ایم، چه تضمینی وجود دارد که وی پس از آزادی از زندان با کسب تجربه و جسارت بیشتر، بار دیگر به سراغ ارتکاب چنین جرایمی و یا سایر جرایم مشابه برای کسب سود و منفعت نرود؟

[1] – معین، محمد، پیشین، ص 454.

[2] – پرادل، ژان، تاریخ اندیشه­های کیفری، ترجمه علی حسین نجفی ابرندآبادی، تهران: انتشارات مجد، 1385، ص 116.

[3] – آشوری، دکتر محمد، جایگزین­های زندان یا مجازات­های بینابین، تهران: نشر گرایش، 1382، ص 39.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92