رشته حقوق

روش های پیشگیری اجتماعی برای جلوگیری از بروز جرم حفاری

الف: پیشگیری رشدمدار

 

پیشگیرى اجتماعى رشدمدار که به آن پیشگیرى زودهنگام نیز گفته مى­شود، به دنبال آن است تا با شناسایى عوامل خطر، تقویت عوامل حمایتى و مداخله زودرس از پایدارى افراد در بزهکارى جلوگیرى کند. منظور از پیشگیری رشدمدار مداخلاتی است که برای جلوگیری از رشد پتانسیل جنایی در افراد صورت می­گیرد، به ویژه مداخلاتی که هدف آنها عوامل خطر بزهکاری و عوامل حمایت­کننده­ای است که در تحقیقات درباره رشد انسان کشف شده­اند.[1]

به بیان دیگر، پیشگیرى اجتماعى رشدمدار می­کوشد با به کارگیرى اقدامات مناسب روانشناختى و اجتماعى زودهنگام از تداوم و استقرار اندیشه­هاى مجرمانه در افراد ممانعت کند.  این اقدامات باید پیش از بروز درآستانه اختلاف­های احتمالى معمولى جلوى عوامل خطرى را که کودکان در معرض آن هستند بگیرد. رهیافت پیشگیری اجتماعی رشدمدار بر این اندیشه استوار است که مداخله به هنگام، می­تواند جلوى بزهکارى و تداوم گرایش­هاى بزهکارانه آنها را بگیرد.

نهاد آموزش به عنوان یکی از مهم­ترین نهادها در عرصه پیشگیری از بزهکاری و بزه­دیدگی کودکان محسوب می­شود. وجود فرصت مناسب در اعمال و اجرای برنامه­های پیشگیرانه، امکان ارتباط مؤثر و وسیع این نهاد با دیگر نهادها، از جمله خانواده و نهادهای اجرایی و حمایتی و اثرگذاری بهتر برنامه­های پیشگیرانه در محیط­های آموزشی با برخورداری از توانایی آموزش و القای هنجارهای اجتماعی و مهارت­های زندگی، به عنوان بخشی از نظام کنترل رسمی در محیط مدرسه، در فرآیند جامعه­پذیر سازی کودکان نقش مهمی داراست.

نهاد آموزش و پرورش در رویکردها و سیاست­های نوین پیشگیرانه، به خصوص رویکرد چندنهادی به پیشگیری از جرم و کج­روی جایگاه ارزشمندی یافته است. صرف مدت زمان زیادی از اوقات کودکان و نوجوانان در محیط آموزشی و دسترسی آسان و مستمر کارگزاران این نهاد به دانش آموزان می­تواند روند پیشگیری را تسریع بخشد.

یکی از مهم ترین مسائل نظام­های تعلیم و تربیت جهانی، انتخاب و گزینش مطالب برنامه­های درسی از میان گنجینه­های وسیع و روزافزون دانش بشری است. از مهم ترین عناصر انتقال دهنده این سیل وسیع دانش بشری در آموزش و پرورش کتاب است. کتاب درسی تنها وسیله آشنا سازی دانش آموزان با افکار و عقاید گوناگون و روش­های علمی و مهیا نمودن آنها برای زندگی در جامعه است.[2]

یکی از راه­هکار پیشگیری اجتماعی استفاده از پیشگیری رشد مدار و آموزش کودکان و نوجوانان درباره میراث فرهنگی است. با گنجاندن اهمیت حفظ میراث ملی و آثار باستانی تاریخی کشور در کتاب­های درسی دانش­آموزان در دوره­های مختلف تحصیلی می­توان ارزش و اهمیت این آثار را از کودکی به آنها نشان داد تا قدر این سرمایه ملی را بدانند و در آینده در جهت حمایت و نگهداری هر چه بهتر از آنها گام بردارند. همچنین می­توان با شناساندن آثار ملی ثبت شده کشورمان به دانش آموزان و درج عکس­هایی از این مناطق تاریخی توجه آنها را به ارزش و تاثیر این آثار در حفظ هویت و تاریخ کشور جلب کرد تا هر چه بیشتر در نگهداری این آثار کوشا باشند.

با بیان تاریخچه ایجاد آثار و بناهای تاریخی کشورمان در کتاب­های درسی کودکان و نوجوانان می­توانیم آنها را از سیر شکل گیری و ساخت یک اثر آگاه سازیم و به این ترتیب اشتیاق بیشتری نسبت به حفظ این بناهای با ارزش در آنها ایجاد کنیم.

از اقدامات دیگر در زمینه پیشگیری رشدمدار برگزاری اردوهای آموزشی در محوطه­های تاریخی البته با رعایت تمامی اقدامات لازم در جهت آسیب نزدن به این آثار است. این اردوها باعث آشنایی نزدیک دانش آموزان با میراث ملی و علاقه­مندی هرچه بیشتر آنها به شناخت بیشتر این آثار با ارزش می­گردد.

 

ب: نشان دادن اهمیت حفظ آثار ملی از طریق رسانه های اجتماعی

 

پیشگیری غیر کیفری درصدد است علل و عوامل و ریشه­های زمینه­ساز بروز جرایم و بزهکاری را از طریق توجه به مسائل کنترل اجتماعی و تاثیر بر افکار مجرمانه از بین ببرد. بدیهی است که در این مقوله رسانه­های جمعی که خود یکی از متولیان اشاعه فرهنگ و تقویت بنیان­های اجتماعی یک جامعه قلمداد می­شوند می­توانند با اعمال تدابیر متفاوت نقش موثری را در پیشگیری از بزهکاری ایفا نمایند[3].

رسانه جمعی به ابزارهای غیرشخصی ارتباط گفته می­شود که به وسیله آن پیام­های دیداری یا شنیداری به طور مستقیم به مخاطبان انتقال می­یابند. تلویزیون، رادیو، سینما، اینترنت، ماهواره و مجله­ها، کتاب­ها و غیره در زمره رسانه­های جمعی به شمار می­روند. رسانه­ها بر حسب تغییر کارکردی، تعریف­های جدیدی یافته­اند که با تعریف­های سنتی تا حد قابل توجهی متمایز است. یکی از جدیدترین تعریف­هایی که اندیشمندان و صاحب نظران رسانه جمعی با تاکید بر موضوع و هدف رسانه مطرح کرده­اند عبارت است از: انتقال اطلاعات، اندیشه­ها، نگرش­ها یا عواطف از شخصی یا گروهی به دیگری یا دیگران که عمدتاً از طریق نمادها صورت می­گیرد. رسانه­ها در دنیای نوین بسیار پیچیده­اند و در عین گوناگونی از پیچیدگی خاصی برخوردارند و مانند شمشیر دو لبه هستند که هم می­توانند کارکرد مثبت داشته باشند و هم کارکرد منفی.

امروزه نقشی که وسایل ارتباط جمعی بر عهده دارند عبارت است از: فرهنگ پذیری، آموزش، اطلاع رسانی و ایجاد مشارکت اجتماعی. رسانه­ها با انعکاس اخبار مربوط به پدیده­های جنایی نه تنها نگرش خاصی را به مخاطبان القا کرده و بینش­های مردم را تحت تاثیر قرار می­دهند، بلکه چگونگی قضاوت و داوری آنان درباره جرم و نظام عدالت کیفری را سازمان می­دهند [4].

پس می­توان ادعا کرد که بخش عمده­ای از برداشت ما از جرم و عدالت، نتیجه تاثیر رسانه­هاست. به طور کلی رسانه­ها از زمان­های دور تاکنون، مفاهیم و انگاره­های خود را در نقش خوب در برابر بد، زشت در برابر زیبا، قهرمان در برابر شرور به مخاطبان نشان داده­اند. بدین ترتیب رسانه­ها از یک سو توانایی تشدید احساس ناامنی، ترویج بزهکاری و تشویق افراد مستعد ارتکاب به جرم را دارند و از سوی دیگر با ایفای نقش اطلاع­رسانی مسئولانه و ترویج الگوهای زندگی سالم می­توانند در کاهش وقوع جرم و تامین احساس امنیت موثر باشند. دیدگاه دیگر که از آن به عنوان دیدگاه سلبی یاد می­کنند، معتقد است که رسانه­های دیداری – شنیداری و نوشتاری با انعکاس اخبار و رویدادهای جنایی، زشتی رفتارهای مجرمانه را در جامعه از بین می­برند و وقوع جرم را امری عادی و طبیعی نشان می­دهند. در این شرایط، اجتماع پس از مدتی به این زشتی­ها عادت می­کند و زمینه سقوط برخی ارزش­ها و هنجارهای اجتماعی را فراهم می­سازد[5].

مطلب مشابه :  تلف بعد از قبض و در زمان خیار

امروزه کمتر کسی را می­توان یافت که از کنار وسایل ارتباط جمعی به آسانی و با بی­اعتنایی بگذرد. محققان برآنند که دوره مدرن، بدون وسایل ارتباط جمعی جدید قابل تصور و تبیین نیست. از این رو، اکنون حتی اگر فرد یا گروهی بخواهد وسایل ارتباط جمعی را نادیده بگیرد و آنها را رها سازد خود وسایل ارتباط جمعی یا به عبارت دقیق تکنولوژی های نوین ارتباطی آنها را رها نمی­سازد. وسایل ارتباط جمعی در دنیای مدرن دارای نقش انکار ناپذیر و بی­بدیلی هستند.

اگر فرهنگ را مجموعه­ای منسجم از آرا، عقاید، ارزش­ها، هنر، آداب و رسوم که توسط بیشتر افراد جامعه پذیرفته شده است و از نسلی به نسل دیگر منتقل می­شود بدانیم، ارائه مباحث نظری درباره هر یک از موارد یاد شده را می­توان کارکرد فرهنگ رسانه به حساب آورد. امروزه بسیاری از افراد بخش عمده آگاهی­های خود را مرهون برنامه­های رادیویی و تلویزیونی و یا بهره­گیری از رسانه­های نوشتاری هستند و این امر درباره قشر کودک ونوجوان به آسانی قابل مشاهده است، زیرا آنان بیشتر از دیگر اقشار وقت صرف دیدن تلویزیون می­کنند. عملکرد رسانه در شکل دادن به تعریف جرم و کجروی، نقش آنها را در ایجاد تغییرات قانونی و تقویت انواع خاص از راهکارهای عملیاتی پلیس به نقش بسیار موثری بدل می­کند[6].

از آنجایی که رسانه­ها به ویژه رادیو و تلویزیون ظرفیت­ها و توانایی­های بسیار گسترده­تری برای آموزش در تمام سطح­ها و حوزه­ها دارند، نقشی که می­توانند در شکل­دهی هنجارها، ارزش­ها و نگرش­ها درباره میراث فرهنگی و ارزش ملی و تاریخی آن ایفا کنند نوعی آموزش تلقی می­شود که بسیار فراتر از آموزش­های رسمی و شامل کل گستره مخاطبان رسانه می­شود. رسانه­ می­تواند با نشان دادن ارزش میراث باستانی و آشنا کردن افراد جامعه با این آثار ارزشمند، حفاظت و حمایت از این آثار را به هنجاری تبدیل کند که همه افراد جامعه خود را ملزم به رعایت آن بدانند.

میراث فرهنگی با برگزاری گردهمایی و نشست­های ویژه درباره هر یک از مناطق، بناها و اماکنی که جزئی از میراث فرهنگی کشور محسوب می شوند، می­تواند خبرسازی کند و سبب انعکاس و پوشش آنها در رسانه­ها شود. امضای تفاهم­نامه با صدا و سیما و برگزاری مسابقه­های مختلف توسط صدا و سیما و همچنین تهیه برنامه­های مختلف و از جمله برنامه­های مستند از بناها و اماکن میراث فرهنگی توسط صدا وسیما می­تواند محورهای خبرسازی و در مرحله بعد پوشش اخبار میراث فرهنگی در رسانه­ها شود. علاوه بر این برپایی نشست های خبری – توجیهی مسئولان میراث فرهنگی و روزنامه­ها می­تواند در پوشش اخبار میراث فرهنگی در روزنامه­ها موثر باشد. و چهارم آنکه برگزاری بازدیدهای مختلف از بناها، اماکن، و تمامی وسایلی که جزو میراث فرهنگی کشور محسوب می­شوند همراه با روزنامه نگاران می­تواند پوشش خبری اخبار میراث فرهنگی را در روزنامه افزایش دهد[7].

با توجه به اینکه تاثیر ویژه وسایل ارتباط جمعی برای آموزش همگانی افراد جامعه اثبات شده است به نظر می­رسد باید در این راستا سرمایه­گذاری بیشتری کرد. با توجه به اینکه زمان و شرایط حاضر به طور عمیقی با ارتباطات الکترونیکی درگیر است پس انتظار می­رود برنامه ویژه­ای در راستای اصلاح و بازسازی روش­های کنونی آموزش­های الکترونیکی به منظور آموزش همگانی و بالا بردن سطح دانش عمومی مدیریت شود.

آشنایی عموم مردم در خصوص لزوم توجه و حفاظت از میراث کهن سرزمین­مان می­تواند گامی سترگ در جهت جلوگیری عمومی از هرگونه تخریب احتمالی باشد و در این راه به سادگی می­توان با یک برنامه­ریزی علمی و کوشش همگانی از قدرت تبلیغی و اثرگذار رسانه­های جمعی همچون رادیو، تلویزیون و روزنامه­ها استفاده نمود که در این راه نیز در صورت وجود محیط لازم، فعالان غیر دولتی می­توانند نقش اساسی را ایفا نموده و برای مثال با نگارش و انتشار مقالاتی عمومی راه کارهایی را در این خصوص ارائه دهند.

با بررسی اخبار و مطالب موجود در روزنامه­ها و سایر رسانه­های جمعی می­توان به این جمع­بندی رسید که میزان پوشش اخبار مربوط به میراث فرهنگی در روزنامه­ها و خبرگزاری­ها اندک است. از این رو یکی از روش­های غلبه بر این مساله تاسیس خبرگزاری اختصاصی توسط میراث فرهنگی است که این مهم چندی پیش توسط میراث فرهنگی راه­اندازی شده است.

به نظر می­رسد بعد از تاسیس و راه اندازی خبرگزاری «میراث» وظیفه میراث فرهنگی بیشتر شده است. این خبرگزاری نخست باید با استخدام نیروی انسانی زبده و کارآزموده اخبار و مطالب مربوط به میراث فرهنگی را با رعایت همه جوانب اصول حرفه­ای منعکس سازند تا خبرنگاری یا رسانه­ای به راحتی نتواند از کنار آن بگذرد. دوم آنکه عملکرد خبرگزاری میراث نباید مانند یک بنگاه خصوصی باشد و اخبار خود را با قیمت­های قابل توجه بفروشد، بلکه این خبرگزاری باید برای کمک به میراث فرهنگی کشور خبرهای میراث را رایگان در اختیار رسانه­ها بگذارد.

 

 

ج: تاسیس نهادهای غیردولتی و انجمن­ها و تشکل­های مردمی

 

مطلب مشابه :  آثار و احکام قبول در عقد قرارداد

نوعی از پیشگیری اجتماعی اساساً بر بسیج اشخاص و گروه­هایی استوار است که می­توانند در خصوص رفع موانع مشارکت عمومی در توسعه پایدار و ایجاد جوامع سالم و پایدار کمک کنند[8]. سازمانهای غیردولتی و علاقه­مندان به میراث فرهنگی نیز می­توانند در امر آموزش و اطلاع رسانی دیگر بخش­ها را یاری نمایند. جهت حمایت و صیانت هرچه بیشتر از میراث فرهنگی کشور می­توان از نهادها و تشکل­های مردمی کمک و بهره جست.

مشارکت چندنهادی بر این اصل تکیه دارد که نهادها، عوامل و سازمان­هایی که مسئول یا قادر بر تاثیرگذاری بر عوامل جرم­زا هستند باید با آرمانی مشترک با یکدیگر متحد شوند[9]. ایجاد سازمان­های مردم نهاد که هدف از تشکیل آنها آموزش عموم مردم، آشنایی با میراث فرهنگی کشور و روش­های حفظ و مراقبت از آنها، باشد می­تواند کمک موثری به پیشگیری از وقوع جرایم علیه میراث فرهنگی باشد. با تشکیل چنین سازمان­های مردم نهادی، افراد اجتماع با عضویت در چنین نهادها و شرکت در جلسات توسط نیروهای آموزش داده شده در جهت حمایت و حفاظت از این آثار هدایت می­شوند و می­توانند این آموزش­های دریافتی را به دیگر افراد اجتماع نیز انتقال دهند. افزایش برنامه­های اطلاع­رسانی و آموزشی به منظور توجه هر چه بیشتر و آشنایی مردم با قوانین، مقررات و برخی مسائل عمومی و اولیه در خصوص اهمیت این آثار و شیوه­های حفاظت و مرمت آنها به ویژه در برخی مناطق دورافتاده­تر می­تواند نتایج مثبتی به دنبال داشته باشد و آمار جرایم ارتکابی علیه میراث فرهنگی را تا حد قابل توجهی کاهش دهد.

این تشکل ها و سازمان­های مردمی می­تواند جلساتی برای شرکت عموم تشکیل داده و در این جلسات به آموزش روش­های حمایت و حراست از میراث فرهنگی بپردازد و همکاری افراد جامعه را برای حمایت هرچه بهتر و بیشتر در این راستا جلب کند.

هم­اکنون نهادهای مردمی حفاظت از میراث فرهنگی در برخی روستاها دایر شده است. این نهادها به این علت که از مردم محله و روستا تشکیل یافته است دارای اعضایی دلسوز و مسئول بوده و نقش بسزایی در جلوگیری از جرایم علیه میراث فرهنگی دارد و گاه حتی بهتر از یگان ویژه حفاظت سازمان میراث فرهنگی عمل می­کند، که البته تعداد چنین نهادها و تشکل­هایی انگشت شمار است[10]. با افزایش انجمن­های مردمی و مشارکت دادن افراد در روند حفاظت و صیانت از آثار تاریخی می­توان از وقوع بسیاری از جرایم بر علیه میراث فرهنگی و از جمله حفاری و کاوش غیرمجاز پیشگیری کرد.

 

د:آشنا کردن افراد جامعه با میراث ملی کشور و ارزش آن با چاپ کتاب و بروشور

 

چاپ کتاب­هایی در راستای معرفی آثار باستانی و تاریخی کشور و اشاره به پیشینه تاریخی ساخت و ایجاد هر یک از این بناها و محوطه­های تاریخی می­تواند حفاظت از این آثار را در افراد جامعه نهادینه کند. همچنین چاپ مقالات و بروشورهایی در حمایت از میراث فرهنگی کشور نیز می­تواند توجه عموم مردم را به حفاظت از این آثار جلب نموده و تاکید گردد که حفاظت و مرمت این آثار چه ارزشهای معنوی و مادی را می­تواند برای آن نقطه به همراه داشته باشد.

 

ه: بهبود وضعیت اقتصادی مردم

 

اوضاع نابسامان اقتصادی و فقر به طور کلی یکی از دلایل افزایش جرم شناخته می­شود و اختصاصاً در مورد حفاری­های غیرمجاز، به خصوص در مناطق روستایی تاثیرگذار است. فقر فرهنگی-اجتماعی و بیکاری شدید در روستا و عدم امکان کشت در برخی سال­ها، باعث می­شود کشاورزان پس از تطمیع به وسیله سوداگران به محوطه­های باستانی هجوم ببرند و در آرزوی یافتن گنج آنها را تخریب کنند. اصلی­ترین انگیزه افرادی که به ارتکاب جرم حفاری و کاوش می­پردازند کسب سود و منفعت مالی است که عامل ایجاد این انگیزه در بسیاری موارد فقر مالی و اوضاع نابسامان اقتصادی است. بهبود شرایط اقتصادی جامعه و از بین بردن فقر در میان مردم می­تواند باعث شود کسانی که امروزه با انگیزه­های مالی دست به ارتکاب جرایم علیه میراث فرهنگی می­زنند با بهبود اوضاع مالی از انجام چنین جرایمی صرف نظر کنند و این خود گام مهمی در راستای پیشگیری از وقوع جرایم بر علیه آثار تاریخی است.

[1] – مهدوی، دکتر محمود، پیشین ص 27.

[2] – فهیمی، حمید، «نقش نهادهای آموزشی در پیشگیری از جرم»، مجموعه مقالات (همایش علمی-کاربردی پیشگیری از وقوع جرم)، معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم، 1383، ص 302.

[3] – مرادی، رضا، نقش رسانه­ها در بزهکاری و پیشگیری از وقوع جرم، اننشارات آداک، 1391، ص 190.

[4] – حبیب زاده و همکاران، «بررسی نقش دوگانه رسانه های جمعی در پیشگیری از وقوع جرایم»، فصل نامه علمی – پژوهشی انتظام اجتماعی، سال اول، شماره دوم، 1388.

[5] – فرجی­ها، محمد، «بازتاب رسانه­ای جرم»، فصل­نامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره 22، 1385، ص 67.

[6] – سلیمی، علی و داوری، محمد، جامعه شناسی کجروی، تهران، انتشارات پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1385، ص 323.

[7] – بهرام­پور، شعبانعلی، «میزان و چگونگی پوشش اخبار میراث فرهنگی در روزنامه ها و خبرگزاری ها»، نامه پژوهش فرهنگی، سال هفتم، دوره جدید، شماره 5، 1382،ص 78.

 

[8] – محمد نسل، غلامرضا، پیشین، ص 51.

[9] – قورچی بیگی، مجید، «پیشگیری چندنهادی از جرم، مفاهیم، مبانی و چالش­ها»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی پیشگیری از جرم-رویکرد چندنهادی به پیشگیری از وقوع جرم، 1388، ص 355.

[10] – نقل مضمون از مصاحبه با آقایان صالحی و قیاسی ، کارشناسان حقوقی اداره حقوقی سازمان میراث فرهنگی، مورخ 20/10/93.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92