رشته حقوق

تعریف جنین و مراحل آن

تعریف جنین و مراحل آن

جنین یعنی آنچه در شکم مادر پنهان است که آغاز آن از ابتدای آبستنی وانتهای آن لحظه ما قبل تولد است، از نظر فقهی جنین از (جنَّ) گرفته شده است؛ ودر مقررات راغب آمده است  اصل الجن..عن الحاسه»؛ به قلب نیز (جنان) می گویند چرا که قلب در وسط سینه پوشیده شده است ؛ وبه پر نیز (مجن و مجنه) می گویند زیرا که صاحب خود را می پوشاند. جنین به بچه ای گفته می شود که در بطن مادر است و بطن ورحم مادر او را می پوشاند. واز دید پنهان می دارد. جمع آن اجنه است.« وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّهٌ فِی بُطُونِ أُمَّهَاتِکُمْ »[1]. به هر حال جنین بر وزن فعیل به معنای مفعول است. یعنی پوشانده شده از نظر ما ، بوسیله بطون وشکم مادر ودر قرآن مجید به این پوشش اشاره شده است.[2]

دکتر جعفری لنگرودی در ترمینولوژی حقوق می گوید:« جنین در لغت به معنی پوشیده و مستورات وفرزند مادام که در رحم مادر است جنین نامیده می شود. مبدأ جنین ابتدای آبستنی است و انتهای آن لحظه ماقبل ولادت است.[3]

«با توجه به ضوابط عرفی ، دوران حاملگی اصولاً به دو دوره تقسیم می شود. دوره اول از تاریخ انعقاد نطفه شروع وتا زمان حلول ونفخ روح در آن ادامه می یابد که این دوره به حیات جنینی معروف است. دوره دوم از تاریخ حلول روح در جنین آغاز وتا زمان وضع حمل توسط زن ادامه پیدا می کند این دوره حیات  زیستی نامیده می شود.» [4]

«با نگرش به ماده 852 قانون مدنی که اشعار می دارد اگر حمل در نتیجه جرمی سقط شود، موصی به؛ به ورثه او می رسد، مگر اینکه جرم مانع ارث باشد» وطبق ماده 875 همین قانون شرط وراثت؛ زنده بودن جنین در حین فوت مورث است واگر حملی باشد، در صورتی ارث می برد که نطفه او حین الموت منعقد بوده و زنده هم متولد شود. اگرچه فوراً پس از تولد بمیرد.[5] می توان مبدأ حیات را از تاریخ انعقاد نطفه محسوب و پایان آن را زمان تکامل فیزیکی جنین و مرحله قبل از دمیده شدن روح در آن تلقی نمود»[6].

حیات زیستی عبارت است از علایم رسوخ روح در جنین مانند حرکت کردن وشنیده شدن صدای قلب جنین که به وضوح در نیمه دوم حاملگی یعنی چهارماه ونیم بعد از شروع حاملگی آغاز وتا زمان وضع حمل ادامه دارد[7].

 

 

گفتار اول: مراحل تشکیل جنین

از ترکیب نطفه مرد (اسپرم)  با تخمک زن (اوول) موجود زنده جدیدی پدید می آید که به آن جنین[8] می گویند. این موجود جدید که منشأ پیدایش انسان است؛ معمولاً پس از 7 ساعت و نهایتاً 24 ساعت پس از نزدیکی هستی می یابد. وحدود 30 ساعت پس از لقاح به مرحله دو سلولی می رسد و با ادامه تقسیمات سلولی تعداد سلول هایش افزایش می یابد و در روز سوم پس از لقاح تعداد سلول ها بالغ بر 16 عدد خواهد شد.

تخمک بارور شده، بدین سان رو به تکامل است ولی مشخص نیست که منجر به انسان شود؛زیرا تخمین زده می شود که پنجاه درصد تمام حاملگی ها؛ در مراحل ابتدایی دوره حاملگی یعنی دو تا سه هفته پس از لقاح و قبل از اینکه زن از بارداری خود مطلع گردد؛ منجر به سقط خود به خودی می گردد[9] .

مطلب مشابه :  شیوه های جبران ضرر در نقض حریم خصوصی

هفته چهارم تکامل قلب رویان (موجود جدید) شروع به تپیدن می کند و اندام و دستگاه های مهم بدن انسان تا هفته هشتم تشکیل می شود.در ماه پنجم تمامی اندام تشکیل و حتی ابرو و موی سر نیز قابل مشاهده اند. در طی این ماه معمولاً حرکات جنین توسط مادر به خوبی قابل درک است.[10]

 در کتب روایی و فقهی از این مرحله یعنی چهار ماه ونیم وپنج ماهگی و محسوس شدن حرکات جنین برای مادر تعبیر به ولوج روح شده است.[11]

در حدیثی از امام صادق روایت شده است که فرمودند : «اذا مضت خمسه اشهر فقد صارت فیه الحیاه»[12] یعنی بعد از 5 ماهگی حیات (روح) در آن حلول می کند.

جنین در ماه ششم یا نیمه اول ماه هفتم به درجه ای از تکامل جسمانی می رسد که اگر در این زمان متولد شود؛ می تواند با مشکلات فراوان زنده بماند. در صورتی که جنین روال طبیعی خود را طی کند بالاخره 266 روز یا 38 هفته پس از لقاح؛(5/9 ماه) به طور تکامل یافته ودر حالی که به صورت مستقل قابلیت حیات دارد به صورت انسانی زنده از مادر متولد می گردد. بنابراین مبدأ جنین ابتدای آبستنی است و انتهای آن لحظه ی ماقبل ولادت می باشد.[13] وجه تسمیه این موجود به جنین که از «اجتنان» به معنی مستور بودن گرفته شده است آن است که این موجود جدید در رحم زن پنهان شده است.[14]

همچنین به آن؛ حمل نیز گفته می شود؛ زیرا به منزله باری است که مادر حمل می کند.

گفتار دوم:تقسیم بندی مراحل رشد جنین ودیه آن در هر مرحله

همان گونه که قبلا به آن پرداخته شد دریک تقسیم بندی حیات حمل به دو دوره جنینی و حیات زیستی تقسیم می شود. حال به مراحل جزئی تر آنها پرداخته و ضمن توضیح آنها دیه ی آن در هر یک از مراحل را متذکر می شویم:

جنین در مرحله حیات جنینی چند دوران مختلف را پشت سر می گذارد که ابتدا ما این دوران را از منظر قانونگذار در ماده 487 قانون مجازات اسلامی، مورد بررسی قرار می دهیم.

ماده 487 قانون مجازات اسلامی این دوران و مراحل آن را اینگونه نام می برد و دیه آنها را مشخص می کند: « دیه سقط جنین به ترتیب ذیل می باشد:[15]

1-  دیه نطفه که در رحم مستقر شده، بیست دینار

2-  دیه علقه که خون بسته است، چهل دینار

3-  دیه مضقه که به صورت گوشت در آمده است،شصت دینار

4-  دیه جنین در مرحله ای که به صورت استخوان درآمده و هنوز گوشت نروئیده است، هشتاد دینار

5-  دیه جنین که گوشت واستخوان بندی آن تمام شده وهنوز روح در آن پیدا نشده،یکصد دینار.

لازم به ذکر است که مراحل فوق در فقه نیز با اختلافات جزئی در شیوه تعیین آن مورد توجه قرار گرفته است :

 بدین توضیح که در نطفه سن جنین تا حدود دو هفته است، در علقه سن جنین تا حدود چهار هفته است؛ در مضقه تا حدود هشت هفته از سن جنین می گذرد؛ در مرحله تشکیل استخوان یا عظام عمر جنین تا حدود دوازده هفته از سن اوست ودر مرحله آخر یعنی خلقت کامل قبل از دمیدن روح تا حدود شانزده هفته از سن او می گذرد، از این دوره به بعد که جمعاً حدود چهار ماه و نیم بعد از انعقاد نطفه در رحم زن است؛ صدای قلب بچه شنیده می شود و حرکات وتکان های او محسوس تر می گردد.

مطلب مشابه :  اثبات نسب و آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در آن

اختلاف در خصوص دیه در جایی پررنگ تر می گردد که روح در جنین دمیده شده باشد. در این خصوص بعضی از فقها دیه را یکصد دینار می دانند. حتی پس از دمیده شدن روح؛ مانند شیخ طوسی که بیان می دارد: « اذا ضرب بطن امراه خالقت جنیناً کاملاً و هو الحر المسلم فدیه عندنا مائه الدینار»[16] که البته قانونگذار در ماده 487 قانون مجازات اسلامی از نظر مشهور مانند حضرت امام  که می فرمایند:« جنین اگر روح در او دمیده شده باشد در او دیه کامل (هزار دینار) است در صورتی که در حکم مسلمان حر و پسر باشد ودر دختر نصف آن می باشد» [17] تبعیت کرده واینگونه بیان شده است که دیه جنین که روح در آن پیدا شده ، اگر پسر باشد دیه کامل واگر دختر باشد نصف دیه کامل واگر مشتبه باشد سه ربع دیه کامل خواهد بود.[18]

لازم به ذکر است که موارد فوق در فقه امامیه مطرح می شوند ودر فقه عامه در سقط جنین صحبت از (غره) می شود که به معنی دادن برده یا کنیز می باشد. که البته بحث فقه عامه مورد نظر این بررسی نبوده است.ونیز لازم به توضیح می باشد که موارد فوق جدای از مبحث اصلی این نوشتار در خصوص اختلافات مربوط در نحوه مجازات سقط جنین می باشد.(قصاص یا دیه) بلکه فرضی را متذکر می شود که در آن فرض؛ دیه مطالبه شده است؛ ومیزان ومقدار دیه تعلق گرفته به هر مرحله از رشد جنین را متذکر می گردد.



[1] – قرآن کریم . سوره نجم . آیه 32

[2] – الخلقکم فی بطون امهاتکم خلقاٍ من بعد خلق فی ظلمات ثلث » .

[3] – لنگرودی . جعفر . ترمینولوژی حقوق . تهران انتشارات گنج دانش . صفحه 201

1شامبیاتی . هوشنگ . حقوق کیفری اختصاصی . جلد اول . صفحه 404 – 403

قانون مدنی . فصل چهارم و پنجم . تدوین جهانگیر منصور . چاپ 1384 . مواد 952 – 857[5]

3– شامبیاتی . هوشنگ . حقوق کیفری اختصاصی . جلد اول . صفحه  413 – 412

4– همان منبع . صفحه 413

 

[8] – (Fetux)

[9] – سالدر تی . 1367 . جنین شناسی پزشکی لانگمن . چاپ اول . مترجم ماندانا اعرابی و فرید رئیس زاده . تهران موسسه انتشاراتی تیمورزاده . صفحه 41 42

[10] – همان منبع . صفحه 68 89 95

[11]  جبعی العاملی . زین الدین . الروضه البهیه . بیروت دار العالم اسلامی . جلد 10 . صفحه 293

[12] عاملی . شیخ حر . (1398م) . وسائل الشیعه . تهران: المکتبه الاسلامیه . چاپ پنجم . جلد 19. صفحه 240

[13] – لنگرودی . جعفر . ترمینولوژی حقوق . تهران انتشارات گنج دانش . صفحه 201

[14] جبعی العاملی . زین الدین . پیشین . صفحه 298

– قانون مجازات اسلامی . مصوب 1370[15]

[16] – شیخ طوسی . المبسوط . جلد هفتم . صفحه 193

[17] – خمینی . روح الله . تحریر الوسیله . مترجم علی اسلامی . جلد 4 . صفحه 429

– قانون مجازات اسلامی . مصوب 1370[18]

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92