رشته حقوق

تعریف آثار ادبی و هنری

تعریف آثار ادبی و هنری

قبل از پرداختن به تعریف آثار ادبی و هنری ، بیان مختصری در مورد حقوق مالکیت فکری[1] مفید به نظر می رسد . حقوق مالکیت فکری یا به تعبیری حقوق آفرینش های فکری ، عبارت است از مجموعه حقوق ناشی از پدیدآوردن آثار و خلاقیت های فکری که با پدید آمدن این گونه آثار حق انحصاری       بهره برداری از آن ها به پدیدآورنده تعلق می گیرد .

امروزه حقوق فکری وجه رایج و پول اقتصاد مدرن معرفی شده تا آن جا که آمارها نشان از رشد و پیشرفت 8/5  درصدی در کپی رایت و اختراعات آمریکا داشته و این در حالی است که رشد صنایع در این کشور تنها معادل 5/2 درصد بوده است[2] . مالکیت فکری عنوانی است که شامل حقوق تمامی زمینه های فکری از جمله آثار ادبی ، هنری و صنعتی می باشد در نتیجه آثار ادبی ، هنری و نرم افزارها زیر شاخه های مالکیت فکری هستند .

الف- آثار ادبی :

در حقوق ایران و  بالاخص در ق ح ح م م ه تعریفی از آثار ادبی ارائه نشده است . این قانون به طور کلی به ذکر این آثار  پرداخته و حتی معیاری که با آن بتوان این گونه آثار را مشخص ساخت و مرز دقیقی بین این آثار و  سایر آثار  بنا ساخت ارائه نکرده است [3] .

درکنوانسیون برن [4] نیز  هر تولیدی که در حوزه ی علمی و ادبی صورت بگیرد مشمول اثر ادبی دانسته شده است . این کنوانسیون در ادامه ی بیان این مطلب ، به آوردن مصادیق این گونه آثار پرداخته است . قانون دیگری که درمورد مفهوم اثر  ادبی می توان از آن یاری جست قانون حق تکثیر ، طراحی و حق اختراع انگلستان است که بر خلاف دیگر  قوانین اثر ادبی را تعریف کرده  که صرف نظر اشکالات وارده به بیان این تعریف می پردازیم . این قانون در ماده ی 103 خود اثر ادبی را عبارت از هر اثر غیر نمایشی و غیر موسیقایی که به صورت مکتوب ، شفاهی یا کلامی پدید آمده باشد ، می داند[5] .

شاید بتوان اثر ادبی را این گونه تعریف نمود : اثر ادبی عبارت است از اثری که فارق از هنرهای مرسوم پدید آمده و ریشه در زبان ، فرهنگ و ادب مردم دارد . درباره ی آثار ادبی بایستی گفت : این آثار سابقه ی طولانی تری نسبت به سایر آثار فکری داشته و از اهمیت بالاتری برخوردار هستند . این سابقه به یونان و روم باستان می گردد که در آن زمان سرقت ادبی به عنوان عملی زشت تقبیح می شده است [6] .

مطلب مشابه :  موارد جواز قطع اعضاء

برخی آثار ادبی را به شاخه های آثار ادبی علمی و آثار ادبی تخیلی تقسیم کرده اند اعم از این که جنبه ی فرهنگی یا کاربردی داشته باشند[7]  . در برخی قوانین مثل قانون ایالات متحده آمریکا اثر ادبی به  گونه ای تعریف شده که شامل نرم افزاهای رایانه ای و پایگاه های داده نیز می شوند [8]  .

ب- آثار هنری

در مورد آثار هنری ، ق ح ح م م ه تعریفی ارائه نکرده است . کنوانسیون برن در این مورد ساکت بوده و تنها به ذکر مصادیق کلی آثار ادبی و هنری اکتفا کرده است . قانون گذار ایران در ماده ی 2             ق ح ح م م ه  بدون این که شاخصه ای از آثار هنری ارائه کند که به کمک آن بتوان تفکیکی میان آثار ادبی و هنری قائل شد به بیان مصادیق کلی این گونه آثار پرداخته است . به عنوان مثال این قانون ، کتاب ، شعر ، موسیقی و نقاشی را در یک ماده و تحت عنوان آثار مورد حمایت قانون  آورده است[9] .

اما به روشنی معلوم نیست که کدام یک از این آثار جزء آثار ادبی وکدام یک جزء آثار هنری اند . برخی ، آثار حق مولف را به چهار گروه : آثار ادبی و علمی نوشته و نانوشته شامل کتاب ها و مقاله ها ، آثار هنری ، آثار تزئینی و نمایشی ، آثار رایانه ای و پایگاه های اطلاعاتی تقسیم بندی کرده اند[10] . در کنوانسیون تاسیس سازمان جهانی مالکیت معنوی مورخ 14 جولای 1967 نیز به جای تعریف آثار هنری به طورکلی فعالیت های ادبی ، هنری و علمی مورد حمایت قرار گرفته است .

مطلب مشابه :  تعریف حق حبس از دیدگاه حقوقی

آرپادبگش[11] در تعریف مالکیت فکری می نویسد : ” آثار هنری ، ابداع واختراع ، زاییده ی روح و اندیشه ی بشری است . این آثار برای انسان ها لیاقت و شایستگی حیات را به بار می آورند . این از وظایف دولت هاست که از هنرها و اختراعات حمایت نمایند ” [12]  . همان طور که پیداست این نویسنده آثار هنری را به جای عنوان مالکیت ادبی و هنری آورده است . در برخی قوانین حمایت از برخی آثار مثل اثر عکاسی منوط به هنری یا تاریخی بودن عکس شده است یعنی اثر عکاسی که واجد این خصیصه نباشد تحت نظام حق مولف قابل حمایت نیست[13]  . با توجه به مطالبی که عنوان شد به نظر می رسد آثار هنری ، آثاری باشند که پدیدآورنده از هنر و دانش هنری خود در خلق این آثار بهره گرفته باشد .

[1] .Intellectuall property law

[2] . میرقاسم جعفرزاده، جزوه ی درسی درآمدی برحقوق آفرینش های فکری، دانشگاه شهید بهشتی، نیم سال اول تحصیلی83-82،ص115.

[3]. ستار زرکلام،حقوق مالکیت ادبی وهنری،انتشارات سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها(سمت)،تهران، چاپ اول ، بهار 1387، صفحه ی 57 ، شماره ی 53 .

[4] . Bern convention

[5] . قانون کپی رایت ، طراحی واختراعات انگلستان1988.

[6] .آذر کیوان آذری،حقوق معنوی پدیدآورنده ی اثر، نشریه دانشکده حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه تهران،ش22، تیرماه 1360،ص7.

[7] .کلود کلمبه ، ترجمه ی علیرضا محمدزاده وادقانی ، اصول بنیادین حقوق مولف وحقوق مجاور در جهان ، انتشارات میزان ، چاپ اول ، زمستان1385 ،ص46 .

[8] .همان ،ص46 .

[9] .شیرزاد اسلامی،مجموعه قوانین مالکیت های فکری،مالکیت صنعتی،مالکیت ادبی و هنری،انتشارات مجد،تهران،1388.

[10] . محمد حسین ساکت ، حقوق مالکیت فکری ،تاریخچه و مبانی ، مندرج در مجله ی حقوقی دادگستری ، بهار و تابستان 1384 ، ش 50 و51 ،ص80 .

 [11] . Arpad Begseh

[12] . امیر ساعد وکیل ، حمایت از مالکیت فکری در سازمان جهانی تجارت ، انتشارات مجد ، تهران ،اسفند1383 ، ص20.

[13] .کلود کلمبه ،ترجمه علی رضا محمدزاده وادقانی ،پیشین ص51 .

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92