رشته حقوق

اسناد حقوق بشر عرفی

دانلود پایان نامه

اسناد حقوق بشر عرفی

در این مبحث در دو گفتار، ابتدا در گفتار نخست به بررسی اجمالی اعلامیه جهانی حقوق بشر و دو میثاق بین­المللی حقوق مدنی و سیاسی و حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بعنوان با اهمیت­ترین اسناد حقوق بشر عرفی در نظام بین­الملل حقوق بشر خواهیم پرداخت و سپس در گفتار دوم موادی از اعلامیه جهانی مسئولیت­های بشر رابه عنوان سندی که با انگیزه تدارک مبنایی اخلاقی برای حقوق بشر بین­الملل تدوین و تهیه گردیده است، این مبحث را به پایان می­­بریم.

گفتار اول: اعلامیه و میثاقین

از دیدگاه نظام بین­الملل حقوق بشر، اعلامیه جهانی حقوق بشر[1] را بی گمان باید مهم­ترین سند       بین­المللی حقوق بشر عرفی و سکولار دانست. این اعلامیه در دهم دسامبر 1948 میلادی (19 آذرماه 1327 شمسی) با رأی مثبت 48 دولت از 56 دولت عضو سازمان ملل[2]، طی قطعنامه شماره A217 به تصویب رسید. اعلامیه جهانی حقوق بشر نخستین اعلامیه فراگیر حقوق بشر است که از سوی یک سازمان بین­المللی اعلان شده است و طبعاً موقعیت معنوی و سیاسی ممتاز و مهمی به دست آورده است. این اعلامیه از لحاظ موقعیت تاریخی و معنوی در ردیف اعلامیه حقوق بشر و شهروند فرانسه و اعلامیه استقلال آمریکا قرار دارد که البته محتوای آن تا حد زیادی از اسناد مزبور گرفته شده ولی طبیعتاً موقعیت عملی وسیع­تری پیدا کرده است.[3] اعلامیه مشتمل است بر ارزش­هایی مانند حق حیات، حق برخورداری از آزادی و امنیت فردی، شناسایی هر فرد به عنوان یک انسان در مقابل قانون، منع بردگی و شکنجه و کار اجباری و رفتارهای خشن و غیرانسانی و اهانت آمیز، برابری آدمیان، برابری زن و مرد، آزادی عقیده و بیان و اجتماعات و انجمن­ها و تأکید بر برابری شهروندان در امر حکومت. همچنین بعداً از اعلامیه جهانی حقوق بشر دو سند که برخلاف آن اعلامیه، از همان ابتدا دارای خصوصیّت الزام­آور بودند، متولد گشت.[4]

حقوق و آزادی­هایی که در اعلامیه به رسمیت شناخته شده بود، با اندکی تغییر ولی با تفصیل و صراحت بیشتر در این دو سند الزام­آور به طور مجزا تحت عناوین میثاق بین­المللی حقوق مدنی و سیاسی[5] و میثاق بین­المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی[6] درج گردیده است.

البته در این دو میثاق از حقوقی هم سخن به میان آمده است که در اعلامیه از آنها سخنی به میان نرفته است، مانند حق تعیین سرنوشت ملت­ها و حق آزادی ملت­ها در بهره­برداری از منابع ثروت طبیعی یا ممنوعیت حبس افراد به علت ناتوانی از ایفای تعهدات قراردادی. امروزه اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاقین حقوق مدنی و سیاسی و حقوق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، «منشور بین­المللی حقوق بشر[7]» نامیده می­شود.

مطلب مشابه :  تعریف اسناد الکترونیکی بر اساس نظریه معادل‌های کارکردی

گفتار دوم: اعلامیه جهانی مسئولیّت­های بشر

«اعلامیه جهانی مسئولیّت­های بشر[8]»، پیشنهاد شده توسط «شورای تعامل»[9] در سال 1997 میلادی، سندی است برای تلفیق مفهوم مدرن حقوق بشر با مفهوم سنّتی تکالیف اخلاقی در برابر همنوعان که در بسیاری از فرهنگ­های بشری به نحوی آشکار و برجسته، به چشم می­خورند. این اعلامیه انعکاس دهنده این بینش است که «نوعی اخلاق جهانی برای دنیای امروز که دارای مشکلات فراوان و بالقوه فلج کننده است، ضروری می­باشد.[10] مصائبی چونان فقر، عدم تساهل و تسامح و تخریب محیط زیست. بر این اساس هدف اعلامیه جهانی مسئولیّت بشر که به صورت قاعده عمومی اخلاقیِ «تکلیف و احساس مسئولیّت در برابر همنوعان»، در این اعلامیه مندرج گردیده است، تقویت اخلاقی و عملی اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر مصوب سازمان ملل متحد 1948 و پشتیبانی وظیفه گرایانه از این سند بین­المللی   می­­باشد.[11]

مواد این اعلامیه بسیار جالب توجه است. ماده 2 اعلامیه «تلاش برای حفظ کرامت و عزت نفس همنوعان» را توصیه می­نماید. در ماده 4 «پذیرش تکالیف در قبال همگان» با عبارت- کاری را که    نمی­پسندید در حق شما انجام دهند، شما هم نسبت به دیگران انجام ندهید، مطرح می­گردد که در واقع بیان کننده «قاعده طلایی اخلاق» می­باشد. دعوت به «پرهیز از سخنان پیش داورانه و اعمال تبعیض آمیز نسبت به همنوعان» نیز مفاد مواد هفتم و پانزدهم این اعلامیه هستند. به طور کلی مواد 2، 4، 7 و 15 اعلامیه نیز به حیطه رفتار فردی و اخلاقی انسانها توجه نموده و بیشتر لسانی تربیتی دارند و فحوای آنها به حوزه اخلاق فردی باز می­گردد. همچنین این اعلامیه در مواد 9، 10 و 11 [12]خود که در رابطه با رفتارهای اقتصادی می­باشند، گونه­ای از سلوک اقتصادی را به آدمیان توصیه می­نماید که به نفع همه افراد اجتماع باشد و بخصوص در ماده 11 بیان می­دارد:

«همه اموال و ثروت­ها باید مسئولانه و مطابق با عدالت و پیشرفت نوع بشر مورد استفاده قرار گیرد، که می­توان از این بیان به مسئولیّت عمومی همه صاحبان اموال در برابر همنوعان خود در تمامی عالم تعبیر نمود. در دو ماده 6 و 13 این اعلامیه نیز از تکالیف دولت­ها سخن به میان می­آید. ماده ششم می­گوید:

«دولت­ها و شهروندان باید به روشی صلح آمیز و به دور از خشونت عمل نمایند»، و ماده سیزدهم نیز بیان می­دارد:

«دولتمردان و سیاستمداران از معیارهای عام اخلاقی مستثنی نیستند».

هر چند تقریباً تمامی مواد اعلامیه جهانی مسئولیّت­های بشر رفتارهای اخلاقی و پرهیز از رفتارهای خشونت آمیز و همچنین تلاش برای تسکین آلام و رنج­های آدمیان در همه ابعاد جسمانی و روانی و مقابله با رفتارهای تبعیض آمیز و تعظیم و تقدیر کرامت و حیثیت انسانی را تجویز می­نماید، اما نباید فراموش نمود که این اعلامیه دارای کاستی­هایی به ویژه در باب عدم پرداختن به تکالیف و مسئولیّت­های دولتها نسبت به اشخاص و همچنین عدم توجه به نظریه­ای جهانشمول در باب مشروعیت اخلاقی رفتار دولت­ها می­باشد.

مطلب مشابه :  شرایط عمومی صحت عقد شرکت در حقوق مصر

به هر روی این اعلامیه می­تواند کوششی قابل تقدیر و تجلیل برای پرداختن به حقوق بنیادین بشر و تحقق «اخلاق جهانی[13]» محسوب گردد.[14]

[1] The Universal Declaration of Human Rights 1948.

[2] جانسون، گلن، اعلامیه جهانی حقوق بشر و تاریخچه آن، ترجمه محمد جعفر پوینده، نشر نی، تهران،  1377، ص89.

[3] مهرپور، حسین، نظام بین­الملل حقوق بشر، پیشین، ص43.

[4] Paul Gordon Lavren: The Evolution of International Human Rights, University of Pennsylvania, Press 2nd ed. 2003, P.234-235.

[5] The International Covenant on Civil and Political Rights 1966

[6] The International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights 1966

[7] International Bill of Human Rights

[8] Universal Declaration of Human Rights Responsibilities, 1997.

[9] Interaction Council

[10] From the Universal Decleration of Human Responsibilities, Introductory Comment

[11] می­توانید اطلاعات بیشتری را درباره اعلامیه جهانی مسئولیّت بشر و شورای تعامل در آدرس اینترنتی زیر بیابید:

http://www.asiawide.or.jp/iac

 

[12] David Beetham: “What Future for Economic and Social Rights“?, 43 Political Studies 41, 1995.

[13] در شهر نیویورک در ایالات متحده مؤسسه­ای با نام «مرکز اخلاق جهانی» تحت سرپرستی هانس کونگ (Hans Küng) فیلسوف و الهی­دان کاتولیک آلمانی تأسیس گردیده است و در حال فعالیت برای تهیه یک اعلامیه جهانی اخلاق می­باشد. حدود 10 سال قبل و در دوران ریاست جمهوری آقای سید محمد خاتمی پیش­نویس تهیه شده برای اعلامیه اخلاق جهانی توسط آن مرکز برای اظهارنظر به دولت ایران تقدیم گردید، که از سوی ریاست جمهوری وقت برای ترجمه و اظهارنظر در اختیار عده­ای از صاحبنظران و اساتید قرار گرفت؛ گفتگوی نگارنده با مصطفی ملکیان مدرس حوزه و دانشگاه، مؤسسه پرسش، تهران، آبان ماه 1390، چاپ نشده.

[14] گریس چنگ، «تقویت حقوق بشر با مسئولیت­های بشر»، مترجم: هدایت یوسفی، مرکز مطالعات حقوق بشر، مبانی نظری حقوق بشر: مجموعه مقالات دومین همایش بین­المللی حقوق بشر، دانشگاه مفید، قم، 1384، صص 51-47؛ عنوان انگلیسی مقاله:

Reinforcing Human Rights with Human Resposibilities: Evaluaing the “Universal Decleration of Human Responsibilities” Proposed by the Interaction Council 1997.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92