رشته حقوق

اسباب زوال ایجاب از دیدگاه کنوانسیون

زوال ایجاب

ایجاب به عللی ممکن است خود به خود از بین برود،بدون این که نیازی به رجوع از آن باشد.حال این علل را در دو مبحث تحت عنوان اسباب زوال ایجاب در کنوانسیون و حقوق مدنی ایران بررسی می نماییم.

مبحث اول:اسباب زوال ایجاب از دیدگاه کنوانسیون

مطابق موّاد 17 و بند 2 ماده 18 کنوانسیون،که به ترتیب مقرّر نموده:“ایجاب حتّی اگر غیر قابل رجوع باشد، از هنگامی که ردّ آن از سوی مخاطب به ایجاب کننده واصل می گردد، منتفی می شود.”و نیز“قبول ایجاب از لحظه ای که اعلام رضا به ایجاب کننده واصل می گردد، نافذ می شود. هر گاه اعلام رضا ظرف مدّتی که ایجاب کننده تعیین نموده یا در صورت عدم تعیین مدّت، ظرف یک مدّت متعارف به وی واصل نگردد،قبول نافذ نخواهد بود…” در دو مورد اعتبار ایجاب از بین می رود:

1.مخاطب ایجاب را رد کند؛

2.مدّتی که برای قبول،خواه از طرف ایجاب کننده و یا به طور متعارف معیّن شده است،منقضی گردد.

حال دو مورد فوق را طی دو گفتار بررسی می نماییم:

گفتار اول:ردّ ایجاب از ناحیه مخاطب

در صورتی که،مخاطب ایجاب را رد نماید،اعتبار ایجاب از بین می رود؛اعّم از این که ایجاب به صورت غیر قابل رجوع باشد و یا قابل رجوع.البتّه برای این که رد ایجاب مؤثّر باشد،باید به ایجاب کننده برسد.(ماده 17 کنوانسیون)

در خصوص این ماده باید گفت:چون در ماده 18 کنوانسیون چنین مقرّر گردیده:“قبول ایجاب در لحظه‌ای که اعلام رضا به پیشنهاد دهنده (ایجاب کننده) می رسد،نافذ می گردد.”بنابراین،اگر ابتدا قبول ایجاب به مخاطب برسد و سپس ردّ آن،این ردّ تأثیری در بی اعتباری ایجاب ندارد؛زیرا در زمانی که قبول به ایجاب کننده رسیده عقد محقق گردیده و دیگر ردّ بعد از آن مسموع نیست.

گفتار دوم:انقضای مدّتی که برای اعلام قبول معیّن شده است

مطابق بند 2 ماده 18 کنوانسیون،قبول باید درمدّت معیّن اعلام گردد،که این مدّت ممکن است توسط گوینده ایجاب تعیین شده باشد و در غیر این صورت،مخاطب باید در مدّت متعارف قبول خود را اعلام نماید.مدّت متعارف بر حسب اوضاع و احوال معیّن می شود.البتّه،در فرض قبول دیررس این حق به ایجاب کننده داده شده است که باارسال نوشته ای به مخاطب،قبول مزبور را نافذ و معتبر بداند.(بند 1 ماده 21 کنوانسیون)[1]     

مطلب مشابه :  مبانی فقهی قرعه

مبحث دوم:اسباب زوال ایجاب از دیدگاه حقوق مدنی ایران

در حقوق مدنی ایران،زوال ایجاب در دو صورت است:

1.پایان مهلت اعتبار ایجاب؛

2.مرگ و عدم اهلیّت گوینده ایجاب پیش از قبول.

دو مورد مزبور را طی دو گفتار بررسی می نماییم:

گفتار اول:پایان مهلت اعتبار ایجاب

بدین معنی که اگر پیشنهاد کننده برای قبول به مخاطب مهلتی بدهد و آن مهلت منقضی گردد،ایجاب بر طرف می شود و قبول بعد از این مدّت کار ساز نیست.

گفتار دوم:مرگ و عدم اهلیّت گوینده ایجاب پیش از قبول

در صورتی که گوینده ایجاب،قبل از اعلام قبول و انعقاد قرارداد،فوت نماید و شخصیّت او مؤثّر در اجرای تعهد ناشی از عقد باشد،قطعاً ایجاب از بین می رود.

همچنین،درموردی که ایجاب همراه با هیچگونه التزامی دایر بر نگاهداری آن نباشد،مرگ گوینده ایجاب مانع انعقاد قرارداد می شود،چرا که ایجاب نه تعهدی برای گوینده آن ایجاد نموده و نه حقّی برای مخاطب.در تأیید این نظر گفته شده: تراضی هنگامی تحقق می یابد که دو طرف عقد در لحظه ای معیّن راضی به مفاد عقد باشند.[2]

امّا در موردی که گوینده ایجاب ملزم به نگاهداری آن است،می توان استدلال کرد که ایجاب جز در موردی که به شخصیّت گوینده آن بستگی دارد،مانند سایر تعهدها به وارثان منتقل می شود.[3]

لکن باید گفت:نظر به این که در حقوق ما ایجاب و قبول ایقاع مستقل به شمار نمی آید و از طرفی حکومت اراده باطنی پذیرفته شده است؛لذا مرگ گوینده ایجاب موجب زوال ایجاب می شود.

امّا در خصوص قانون مدنی باید گفت:قانون مدنی درمورد اثر مرگ ایجاب کننده حکم صریحی ندارد؛لکن با توجّه به ماده 802 قانون مدنی که مقرّر نموده:“اگر قبل از قبض واهب یا متهب فوت کند،هبه باطل می‌شود.”می توان گفت:وجود ایجاب و قبول فقط هنگام اعلام قبول لازم نیست، بلکه تا زمانی که تمام ارکان عقد محقق گردد، لازم است و به همین علّت است که ماده 802 قانون مدنی، فوت واهب یا متهب را قبل از قبض باعث بطلان عقد می داند.

مطلب مشابه :  جرم و عناصر آن

حجر گوینده ایجاب قبل از قبول همانند فوت او است؛زیرا تا زمانی که قبول اعلام نگردد،عقدی منعقد نمی‌گردد و چنانچه گوینده ایجاب در زمان اعلام قبول محجورباشد،چون اهلیّت ندارد،این حجر سبب زوال ایجاب است.

حقوق ایران در اسباب زوال ایجاب موافق با کنوانسیون است؛زیرا درست است که حقوقدانان[4] ردّ ایجاب توسط مخاطب را از اسباب زوال ایجاب ذکر ننموده اند، لکن این را می توان از ماده 250 قانون مدنی استنباط نمود،که در خصوص معامله فضولی مقرّر نموده:“اجازه در صورتی مؤثر است که مسبوق به ردّ نباشد.”

در خصوص پایان مهلت اعتبار ایجاب،هم کنوانسیون و هم حقوق مدنی ایران آن را از اسباب زوال ایجاب می دانند.امّا در خصوص حجر گوینده ایجاب،که در کنوانسیون سخنی به میان نیامده،گفته شده:[5] تنها طرحی که برای اصلاح ماده 17 کنوانسیون ارائه شد، این بود که اوضاع و احوال دیگری که به موجب آن ایجاب منتفی می شود، نظیر مرگ و ورشکستگی باید لحاظ قرار گیرد،که کنفرانس از وضع قواعدی برای چنین مواردی امتناع ورزید.

امّا باید گفت:نظر به بند 2 ماده 18 کنوانسیون،که لحظه وصول اعلام رضا به پیشنهاد دهنده را زمان نفوذ عقد می داند و تا قبل از آن عقد را محقق و نافذ نمی داند،بنابراین گوینده ایجاب باید در لحظه وصول اعلام رضا اهلیّت داشته باشد تا عقد محقق گردد.

[1] -بند 1ماده 21 کنوانسیون:”چنان چه،ایجاب کننده نافذ بودن قبول توأم با تأخیر را بی درنگ بطور شفاهی یا با ارسال یادداشتی به اطلاع مخاطب ایجاب برساند،این قبول نافذ خواهد بود.”

[2] -محقق ثانی،جامع المقاصد،جلد چهارم،صفحه431،مؤسسه آل البیت،1408.شیخ انصاری،المکاسب،جلد چهارم،صفحه327،انتشارات المؤتمر العالمی،1420.

[3] -کاتوزیان،دکتر ناصر،قواعد عمومی قراردادها،جلد اول،صفحه320.

[4] -منبع پیشین،صفحه317.

[5] -نوشته هیجده نفر از دانشمندان حقوق جهان، مترجم:داراب پور،دکتر مهراب،تفسیری بر حقوق بیع بین المللی،جلد اول،صفحه222،انتشارات گنج دانش،1374.

برای دانلود متن کامل فایل این  پایان نامه می توانید  اینجا کلیک کنید
92